Ranunculus is de botanische naam van een geslacht van planten uit de familie Ranunculaceae. Het geslacht omvat onder andere de boterbloemen en de waterranonkels. Afhankelijk van de taxonomische opvatting telt het tussen de 250 en 600 soorten.
Het zijn meestal overblijvende, kruidachtige planten met gele of soms witte bloemen. Een aantal soorten is een- of tweejarig.
Als de kroonbladen wit zijn, is het centrum wel geel, enkele soorten hebben oranje of rode bloemen. De bloemen zijn voorzien van veel meeldraden en veel stampers.
De vrucht is een dopvrucht.
Alle Ranunculus-soorten zijn giftig voor vee, maar hun onaangename geur zorgt dat het vee ze vanzelf laat staan. Vergiftiging kan wel optreden wanneer boterbloemen overvloedig voorkomen in afgegraasde weiden waar weinig eetbaars overgebleven is. De giftige stoffen, vooral protoanemonine, worden grotendeels afgebroken wanneer de plant gedroogd wordt. Hooi met gedroogde boterbloemen is daardoor veilig door het vee te eten.
Van enkele soorten worden cultivars gekweekt. Ze zijn, vanwege de grote helder gekleurde bloemen, in trek als tuinplant.
Nederlandse en Belgische soorten Akkerboterbloem (Ranunculus arvensis) Behaarde boterbloem (Ranunculus sardous) Blaartrekkende boterbloem (Ranunculus sceleratus) Bosboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. nemorosus) Driedelige waterranonkel (Ranunculus tripartitus) Drijvende waterranonkel (Ranunculus omiophyllus) Egelboterbloem (Ranunculus flammula) Gewoon speenkruid (Ranunculus ficaria subsp. bulbilifer)Speenkruid wordt ook in een apart geslacht geplaatst onder de naam (Ficaria verna Huds.) Grote boterbloem (Ranunculus lingua) Grote waterranonkel (Ranunculus peltatus) Gulden boterbloem (Ranunculus auricomus) Kalkboterbloem (Ranunculus polyanthemos subsp. polyanthemoides) Kleine waterranonkel (Ranunculus trichophyllus) Klimopwaterranonkel (Ranunculus hederaceus) Knolboterbloem (Ranunculus bulbosus) Kruipende boterbloem (Ranunculus repens) Middelste waterranonkel (Ranunculus aquatilis) Penseelbladige waterranonkel (Ranunculus penicillatus)Penseelbladige waterranonkel (Ranunculus penicillatus (Dum.) Bab.) is een betwist taxon: bij Lambinon et al. (2004) is het een aparte soort; bij Van der Meyden (1996) wordt ze ingesloten bij de grote waterranonkel (Ranunculus peltatus). Scherpe boterbloem (Ranunculus acris) Stijve waterranonkel (Ranunculus circinatus) Vlottende waterranonkel (Ranunculus fluitans) Witte boterbloem (Ranunculus platanifolius) Witte waterranonkel (Ranunculus ololeucos) Zilte waterranonkel (Ranunculus baudotii)
Andere soorten Alpenboterbloem (Ranunculus alpestris) Dwergboterbloem (Ranunculus pygmaeus) Gifboterbloem (Ranunculus thora) Gletsjerboterbloem of gletsjerranonkel (Ranunculus glacialis) Grasbladige boterbloem (Ranunculus gramineus) Pyrenese boterbloem (Ranunculus pyrenaeus) Ranonkel (Ranunculus asiaticus) Ranunculus kuepferi Ranunculus lyallii Ranunculus adoneus Ranunculus haastii Ranunculus pinguis
Categorie:Ranonkelfamilie