Voetbal in Spanje250px Voetbal is een nationale sport in Spanje. Het wordt in clubverband gespeeld sinds het laatste decennium van de 19e eeuw. Het veldvoetbal bij de mannen is het populairst en kan op de meeste belangstelling rekenen, maar ook vrouwenvoetbal en zaalvoetbal worden georganiseerd. De top van de Spaanse clubs, het nationaal elftal en de nationale competitie behoren tot de beste van de wereld. Er bestaan duizenden clubs waar gevoetbald wordt in competitieverband. Vooral het profvoetbal kan op enorme belangstelling rekenen in de pers en in live-uitzendingen op televisie. Als recreatief spel buiten de ingerichte competities is voetbal, met minder strikte regels, enorm populair bij jongeren.
Geschiedenis thumb|Voetbalaffiche uit 1928 Het voetbal werd aan het einde van de 19e eeuw geïntroduceerd in Spanje door Engelse arbeiders en zeelieden. Recreativo Huelva was in 1889 de eerste voetbalclub die werd opgericht, gevolgd door Athletic Bilbao (1898) en FC Barcelona (1899) (zie ook: Lijst van Spaanse voetbalclubs naar jaar van oprichting). RCD Espanyol was in 1900 de eerste voetbalclub die door Spanjaarden werd opgericht. In hetzelfde jaar ging met de Copa Macaya, het eerste Catalaanse kampioenschap, de eerste competitie van start in Spanje. In 1902 werd de Copa del Rey opgericht, een landelijke bekercompetitie waarvoor de clubs zich via de verschillende regionale competities plaatsten. In het seizoen 1928/1929 werd gestart met de Primera División, de landelijke competitie. In 1955 werden de eerste Europese competities, de Champions Cup en de Jaarbeursstedenbeker, opgericht en de Spaanse clubteams domineerden de Europa Cups in de beginjaren. In deze periode won het Spaans nationaal elftal tevens de eerste hoofdprijs in de historie: het Europees kampioenschap 1964.
Halverwege de jaren zestig verdween de Spaanse dominantie in Europa. Na Europese clubsuccessen en een tweede plaats van het nationaal elftal op het EK 1984 in de jaren tachtig, groeide het Spaanse clubvoetbal aan het einde van de jaren negentig uit tot het sterkste van Europa: de Primera División kreeg de hoogste klassering op de UEFA-ranglijst en de clubs wonnen meerdere Europese prijzen. Spanje had in 2000 de primeur toen met Real Madrid en Valencia CF voor het eerst twee teams uit hetzelfde land in de finale van de UEFA Champions League stonden. Na jarenlang teleurstellend gepresteerd te hebben, won het nationaal elftal in 2008 de tweede Europese titel.
Naast verschillende lokale rivaliteiten zoals de Derby van Barcelona, de Derby van Madrid en de Derby van Sevilla, worden de wedstrijden tussen FC Barcelona en Real Madrid door de sportieve en politieke achtergrond gezien als de grootste en belangrijkste wedstrijden van Spanje. De onderlinge duels worden aangeduid als El Clásico.
Voetbalbonden De voetbalclubs zijn in Spanje verenigd in verschillende voetbalbonden. De Real Federación Española de Fútbol (RFEF), onder leiding van Luis Manuel Rubiales Béjar, is het nationale bestuursorgaan en organiseert twee bekercompetities (de Copa del Rey en de Supercopa de España), het derde niveau van het Spaans voetbal (de Segunda División B) en is verantwoordelijk voor het Spaans voetbalelftal. De Liga de Fútbol Profesional (LFP), onder leiding van Javier Tebas Medrano, is door de 42 belangrijkste voetbalclubs samengesteld en maakt deel uit van de RFEF, maar is autonoom in zijn organisatie en werking. Zij is verantwoordelijk voor de organisatie van de professionele staatsvoetbalcompetities Primera División en Segunda División A, in coördinatie met de RFEF. De organisatie van de regionale competities (vanaf Tercera División) en bekertoernooien is in handen van de regionale voetbalbonden, zoals de Catalaanse Federació Catalana de Futbol.
Nationale ploeg thumb|Sergio Ramos is de speler met de meeste interlands voor het Spaanse elftal.
Het Spaans nationaal elftal staat bekend onder de bijnamen La Selección (De Selectie) en La Furia Roja (De Rode Furie). De eerste interland werd op 28 augustus 1920 in Brussel gespeeld tegen Denemarken (1-0 winst).
Het Spaans nationaal elftal nam zestien keer deel aan een wereldkampioenschap, waarvan de eerste keer was in 1934. Spanje is tot ten minste de zomer van 2026 toe één keer wereldkampioen geworden, in de finale van het wereldkampioenschap voetbal 2010 in Zuid-Afrika wonnen ze met 1-0 van het Nederlands voetbalelftal na verlenging.
Verder was het Spaans nationaal elftal twaalf keer aanwezig op een Europees kampioenschap. In 1964 won Spanje in eigen land het toernooi voor de eerste keer en ook in 2008, 2012 en 2024 werd door Spanje gewonnen.
Ook het voetbaltornooi van de Olympische spelen werd twee keer gewonnen. De eerste maal was in eigen land tijdens Olympische Zomerspelen 1992, nadat de finale in Camp Nou met 3-2 gewonnen werd tegen Polen. De tweede tornooiwinst werd behaald tijdens de Olympische Zomerspelen 2024 in Parijs, waar het thuisland na verlengingen met 5-3 verslagen werd.
De Spaanse jeugdelftallen presteren over het algemeen beter dan het eerste elftal met diverse Europese en mondiale titels.
Recordinternational van Spanje is kapitein Sergio Ramos (180 interlands)Laatst bijgewerkt in 2024. en alltimetopscorer met 59 doelpunten is David Villa.
Clubs Benaming De meeste Spaanse clubs kiezen hun naam naar de stad, gemeente of locatie waar de ploeg de thuisbasis heeft. Sommige clubs mogen verder hun clubnaam laten voorafgaan door Real (of Reial voor RCD Espanyol), Spaans voor Koninklijk.
Naast deze elementen nemen de meeste clubs in hun naam ook een (vaak afgekort) voorvoegsel of achtervoegsel op in het Spaans, Catalaans of Baskisch. Bij verschillende clubs uit het zuiden van Spanje is het achtervoegsel Balompié populair, een oud Spaans woord voor voetbal. Dit is een korte lijst met enkele populaire toevoegingen: Spaans Catalaans Nederlandse vertaling CD Club Deportivo CE Club Esportiu Sportclub CF Club de Fútbol CF Club de Futbol VoetbalclubFCFútbol ClubFCFutbol ClubVoetbalclub RCD Real Club Deportivo RCD Reial Club Deportiu Koninklijke Sportclub UD Unión Deportiva UE Unió Esportiva Sportunie AD Agrupación DeportivaAEAgrupació Esportiva Sportgroep CA Club AtléticoCAClub Atlètic Atletiekclub SAD Sociedad Anónima DeportivaSAESocietat Anònima Esportiva Naamloze Sportvennootschap SD Sociedad DeportivaSESocietat Esportiva Sportvereniging RSD Real Sociedad Deportivakomt niet voor Koninklijke Sportvereniging
Europese resultaten Atlético Madrid, FC Barcelona, Real Madrid, Real Zaragoza, Sevilla FC en Valencia CF zijn de Spaanse clubs die een Europese beker op hun prijzenlijst hebben staan. Real Madrid en FC Barcelona zijn met zeventien Europese titels de meest succesvolle clubs in Europa. Dit is een lijst van Europese winnaars per competitie:
Champions Cup/UEFA Champions League: Real Madrid (1956, 1957, 1958, 1959, 1960, 1966, 1998, 2000, 2002, 2013, 2016, 2017, 2018, 2022, 2024) FC Barcelona (1992, 2006, 2009, 2011, 2015) Beker voor Bekerwinnaars: FC Barcelona (1979, 1982, 1989, 1997) Atlético Madrid (1962) Real Zaragoza (1995) Valencia CF (1980) Jaarbeursstedenbeker: FC Barcelona (1958, 1960, 1966) Valencia CF (1962, 1963) Real Zaragoza (1964) UEFA Cup: Real Madrid (1985, 1986) Valencia CF (2004) Sevilla FC (2006, 2007) UEFA Super Cup: FC Barcelona (1992, 1997, 2009, 2011, 2015) Valencia CF (1981, 2005) Real Madrid (2002, 2014, 2016, 2017) Sevilla FC (2006) Atlético Madrid (2010, 2012, 2018) UEFA Europa League: Atlético Madrid (2010, 2012, 2018) Sevilla FC (2014, 2015, 2016, 2020, 2023) Villareal CF (2021)
Mondiale resultaten Athletic Bilbao, Atlético Madrid, FC Barcelona, Real Madrid en Valencia CF zijn de Spaanse clubs die een mondiale beker op hun prijzenlijst hebben staan.
Pequeña Copa del Mundo: Real Madrid (1952, 1956) Athletic Bilbao (1967) FC Barcelona (1957) Valencia CF (1966) Intercontinental Cup: Real Madrid (1960, 1998, 2002) Atlético Madrid (1974) Wereldkampioenschap voor clubs: FC Barcelona (2009, 2011, 2015) Real Madrid (2014, 2016, 2017, 2018, 2022)
Organisatie Het Spaanse voetbal kent meerdere landelijke en regionale divisies. De Primera División is de hoogste Spaanse divisie en telt twintig clubs. De winnaar van de Primera División kroont zich tot landskampioen en de drie laagst geklasseerde clubs degraderen ieder seizoen. De tweede Spaanse divisie is de Segunda División A met 22 clubs. Ieder jaar promoveren de twee hoogst geklasseerde clubs samen met de winnaar van de eindronde, gespeeld tussen de derde tot en met zesde van de eindrangschikking, naar de Primera División en zakken de vier laagst geklasseerde clubs. Onder de Segunda División A bevindt zich vanaf seizoen 2021-2022 de Primera Federación, die uit twee regionale groepen bestaat. Ieder jaar promoveren de twee kampioenen en plaatsen nummer twee tot en met nummer vijf zich voor de eindronde, de nog twee ploegen aanduidt voor promotie. De vijf laagst geklasseerde clubs uit elke groep degraderen naar de Segunda Federación (vervanger van Segunda División B). De vijfde Spaanse divisie is de Tercera Federación (vervanger van de Tercera División) met achttien regionale groepen. Promotie en degradatie vindt plaats via play-offs aan het einde van ieder seizoen. Onder de Tercera Federación beginnen de Spaanse amateurdivisies, waarvan de hoogste divisie meestal wordt aangeduid met Preferente.
Overigens dient opgemerkt te worden dat het eerste elftal en de reserve-elftallen, ook wel filialen genoemd, van Spaanse clubs in dezelfde "voetbalpiramide" zitten. In tegenstelling tot bijvoorbeeld in België, Nederland en Engeland is er geen apart competitiesysteem voor reserve-elftallen. De Spaanse regels maken het niet mogelijk dat een club met meer dan één team actief is in een bepaalde divisie.
NiveauDivisión1Primera División 20 clubs2Segunda División A 22 clubs3Primera Federación(twee parallelle competities) 20 clubs per competitie4Segunda Federación(vijf parallelle competities) 18 clubs per competitie5Tercera Federación(achttien parallelle competities) in principe 20 clubs per competitie6Preferente (meerdere parallelle competities)
Verder zijn er is Spanje verscheidene bekertoernooien. De Copa del Rey is de jaarlijks gehouden Spaanse bekercompetitie voor clubs uit de Primera División, de Segunda A en de Primera División RFEF. De Copa Federación de España of Copa RFEF is een bekercompetitie voor clubs uit lagere divisies. Om de Supercopa de España wordt jaarlijks gespeeld tussen de landskampioen en de bekerwinnaar van dat jaar. In de jaren tachtig bestond nog een bekertoernooi, de Copa de la Liga, maar deze is inmiddels opgeheven.
Naast deze competities bestaan er ook nog de Liga Femenina, de hoogste competitie voor vrouwenvoetbal, de División de Honor, de hoogste divisie voor jeugdelftallen, en de División de Honor de Futsal, de hoogste zaalvoetbalcompetitie.
Voetballers