Nieuw Links is een groep individuen, groepen, politieke bewegingen, partijen en partijvleugels in vooral West-Europa en Noord-Amerika die sinds de tweede helft van de jaren 1960 deels verschillende socialistische en ook anarchistische en linkse denkbeelden met revolutionaire eisen kracht bijzetten. Daarbij ligt de nadruk meestal op emancipatoir-socialistische en internationalistische idealen.
Nieuw Links heeft zich willen losmaken en onderscheiden van de traditionele linkse partijen en de gevestigde sociaaldemocratie, alsook van het marxisme-leninisme zoals dat tot 1990 in Oost-Europa bestond.
Geschiedenis De ideologie van Nieuw Links kwam voort uit de protesten van de studentenbeweging vanaf het midden van de jaren 1960 in de geïndustrialiseerde landen van West-Europa en Noord-Amerika. Hun voorvechters hadden slechts zelden hun wortels in de arbeidersbeweging, maar kwamen in hoofdzaak uit de burgerlijk-intellectuele middenklasse. Pogingen van sommige groepen van Nieuw Links om door acties in de vakbonds- en arbeidersbeweging voet aan de grond te krijgen, hadden over het algemeen maar weinig succes.
Een uitzondering hierop vormde de studentenopstand in Frankrijk in mei 1968, toen het de studenten korte tijd lukte om met de linkse vakbonden en arbeidersbeweging de gelederen te sluiten, wat tot een bijna revolutionaire situatie in Parijs leidde en uiteindelijk bijna zelfs tot een landelijke crisis escaleerde, toen algemene stakingen zich over heel Frankrijk uitbreidden. Bij het oproer waren ook de situationisten betrokken, een groep van Europese links-radicale kunstenaars en intellectuelen, die vanwege het publiceren van hun theorieën voor de gebeurtenissen medeverantwoordelijk werden gehouden.
De term nouvelle gauche (nieuw links) was in Frankrijk echter al in de jaren 1950 gangbaar en werd toen geassocieerd met het weekblad France Observateur en zijn medeoprichter en redacteur Claude Bourdet, die trachtte een middenpositie in te nemen tussen de overheersende stalinistische en sociaaldemocratische opvattingen, alsook tussen de twee machtsblokken ten tijde van de Koude Oorlog (de zogenoemde Derde Weg). Hall, Stuart, "Life and Times of the First New Left", New Left Review, 61, januari-februari 2010
New Left De verwarde reactie van de Communistische Partij van de Verenigde Staten (CPUSA) en de Communist Party of Great Britain (CPGB) op de Hongaarse Opstand in 1956 had tot gevolg dat sommige marxistische intellectuelen een meer democratische politieke visie ontwikkelden, die haaks stond op de in hun ogen gecentraliseerde en autoritaire politiek van de vooroorlogse linkse partijen. Die communisten die door het autoritaire karakter van het communisme ontgoocheld raakten, vormden uiteindelijk "new left" (nieuw links), eerst onder andersdenkende intellectuelen uit de communistische partij en in Britse studentenkringen, daarna zij aan zij met radicale studenten in de Verenigde Staten en daarbuiten.Kenny, Michael, The First New Left: British Intellectuals After Stalin, Lawrence & Wishart, 1995
Verenigde Staten thumb|De Duits-Amerikaanse socioloog en politiek filosoof Herbert Marcuse (hier in 1955) wordt wel gezien als de grondlegger van New Left in de Verenigde Staten, een kwalificatie die hijzelf verwierp In de Verenigde Staten werd het begrip New Left in verband gebracht met linkse, soms radicale politieke bewegingen die in de jaren 1960 vooral in studentenkringen de kop opstaken. Zij ijverden voor meer democratie, burgerrechten en diverse onderwijshervormingen, en protesteerden tegen de oorlog in Vietnam.John McMillian & Paul Buhle, The New Left Revisited, Temple University Press, 2003, p. 5
Het begrip New Left werd in de Verenigde Staten populair door een open brief uit 1960 van de socioloog Charles Wright Mills (1916-1962) onder de titel Letter to the New Left. C. Wright Mills, Letter to the New Left, Marxists Internet Archive Mills pleitte voor een nieuwe linkse ideologie die zich minder zou moeten richten op de traditionele (oud-linkse) arbeidersthema's en juist meer op vraagstukken als sociale vervreemding, anomie en autoritarisme, waartegen verzet zou moeten worden geboden. Hij bepleitte het nut van een tegencultuur die afstand zou nemen van de traditionele linkse denkbeelden en benaderde de beweging uitdrukkelijk vanuit een internationaal gezichtspunt.Geary, Daniel, "'Becoming International Again': C. Wright Mills and the Emergence of a Global New Left, 1956-1962", Journal of American History, december 2008, deel 95 nr. 3, p. 710-736 Volgens David Burner beweerde Mills dat niet het proletariaat nog langer de revolutionaire kracht was, maar dat jonge intellectuelen van over de hele wereld voor revolutionaire veranderingen moesten zorgen.Burner, David, Making Peace with the 60s, Princeton University Press, 1996, p. 155
In hetzelfde jaar dat Mills' zijn open brief schreef, 1960, richtten enkele Amerikaanse studenten, die eerder in het Zuiden aan sit-ins tegen rassensegregatie hadden meegedaan, de SNCC op. De SNCC (Student Nonviolent Coordinating Committee) kan als de wegbereider van de nieuwe radicalen worden beschouwd.Benthem van den Bergh, G. van, "Studenten en politiek in de Verenigde Staten: de 'New Left'", in: Provo: Kanttekeningen bij een deelverschijnsel, Polak & Van Gennep, p. 51-70 De organisatie voerde geweldloze directe actie tegen rassendiscrimatie, samen met CORE (Congress of Racial Equality), waarbij verschillende studenten in de gevangenis belandden. Uiteindelijk leidden de acties wel tot grote sociale veranderingen: president Johnson diende in 1965 een wet op de kiezersregistratie in (de Voting Rights Act) die discriminatie bij verkiezingen verbood en miljoenen zwarten in het Zuiden in staat stelde voor de eerste keer te gaan stemmen, iets wat zonder de activiteiten van de SNCC mogelijk niet gebeurd was.
De tegenhanger van de SNCC was de SDS (Students for a Democratic Society), een Amerikaanse links-activistische studentenorganisatie die in 1960 haar eerste bijeenkomst hield aan de Universiteit van Michigan en op de oprichtingsconferentie in 1962 haar manifest presenteerde. De organisatie meende dat het democratisch stelsel in elitepolitiek en apathie was vervallen en vanuit het volk bestuurd moest worden. Zij streefde naar een democratie van individuele participatie, waarin het individu kon meebeslissen over sociale maatregelen die de kwaliteit van zijn bestaan bepaalden. Net zoals de SNCC wees de organisatie een gewelddadige revolutie af en kwam zij op voor de zwarte bevolking, zij het voor die in de zwarte getto's in het Noorden.
In 1962 had de SDS zich ontwikkeld tot de belangrijkste radicale studentengroep, die niet veel later vrijwel als synoniem van New Left beschouwd zou worden.Isserman, Maurice, If I Had a Hammer: The Death of the Old Left and the Birth of the New Left, Basic Books Inc Publishers, 1987, p. 174 De SDS maakte zich zorgen over de burgerrechten en vrijheid van meningsuiting, en werd de belangrijkste antioorlogsbeweging aan de universiteiten tijdens de Vietnamoorlog. Naarmate de oorlog vorderde, werd de organisatie echter steeds militanter en in 1967 werd het oude manifest terzijde geschoven, wat uiteindelijk tot haar ondergang zou leiden. In 1968 en 1969 bereikte het radicalisme zijn hoogtepunt, de SDS begon te splijten door interne verdeeldheid en viel uiteindelijk uiteen.
De Duits-Amerikaanse socioloog en politiek filosoof Herbert Marcuse (1898-1979), die behoorde tot de Frankfurter Schule, is in de media wel als de father (grondlegger) van New Left in de Verenigde Staten aangeduid, een kwalificatie waaraan hij persoonlijk een hekel had en waarvan hij zich distantieerde. Kellner, Douglas, Herbert Marcuse, The University of Texas at Arlington Hij was vaak als spreker aanwezig bij studentenprotesten en hield aan het eind van de jaren 1960 en in de jaren 1970 vele toespraken in de Verenigde Staten en Europa. Wetenschappers en activisten als Angela Davis, Davis, Angela, "Rhetoric Vs. Reality: Angela Davis tells why black people should not be deceived by words", Ebony, juli 1971, p. 115-120 Abbie Hoffman en Rudi Dutschke werden door hem beïnvloed.
Groot-Brittannië Toen Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov zich in februari 1956 met zijn geheime toespraak afzette tegen Jozef Stalin, verlieten velen in Groot-Brittannië de Communist Party of Great Britain (CPGB) en was het orthodox marxisme van die partij aanleiding tot herbezinning. Sommigen sloten zich aan bij trotskistische groeperingen of de Labour Party. Dworkin, Dennis L., Cultural Marxism in postwar Britain: history, the new left, and the origins of cultural studies, Duke University Press, 1997, p. 46
De marxistische historici E.P. Thompson en John Saville van de Communist Party Historians Group (van 1946 tot 1956 een groepering binnen de CPGB) gaven het dissidente blad Reasoner uit, waarin zij kritiek uitten op het stalinistisch communisme. Nadat zij uit de partij waren gezet, begonnen zij in 1957 een nieuw blad, de New Reasoner, dat drie jaar later zou verdergaan met de Universities and Left Review onder de titel New Left Review. Deze bladen trachtten te komen tot een revisionistisch, humanistisch en socialistisch soort van marxisme, die een verwijdering van het orthodox marxisme inhield. De publicaties maakten de opvattingen van cultureel georiënteerde theoretici toegankelijk voor een breed lezerspubliek van studenten. In deze beginperiode waren velen van New Left betrokken bij de vredesbeweging Campaign for Nuclear Disarmament (CND), die in 1957 was opgericht. Volgens Robin Blackburn, een Brits socialistisch historicus en voormalig redacteur van de New Left Review, had de teloorgang van de CND eind 1961 echter tot gevolg dat New Left als beweging veel aan kracht inboette en leidde onzekerheden en verdeeldheid bij het tijdschrift ertoe dat de Review in 1962 in handen kwam van een jongere en minder ervaren groep personen. Blackburn, Robin, A brief history of New Left Review
Onder de jarenlange aanvoering van hoofdredacteur Perry Anderson vanaf 1962 maakte de New Left Review de Frankfurter Schule en marxisten als Antonio Gramsci en Louis Althusser onder een breed publiek bekend. Ook tijdschriften zoals Socialist Register, opgericht in 1964, en Radical Philosophy, opgericht in 1972, kunnen met New Left in verband worden gebracht en hebben een reeks belangrijke publicaties op dit gebied op hun naam staan.
Toen de invloed van New Left op de Amerikaanse universiteiten in de tweede helft van de jaren 1960 zichtbaar werd, begonnen ook groepen studenten van het Britse New Left zich te roeren. De London School of Economics vormde daarbij het middelpunt van de acties.Paul Hoch en Vic Schoenbach, LSE: The natives are restless: A report on student power in action, Sheed and Ward, 1969 De invloed van de protesten tegen de oorlog in Vietnam en de gebeurtenissen in Frankrijk in mei '68 was binnen het Britse New Left eveneens duidelijk voelbaar. Sommige sympathisanten van New Left sloten zich aan bij de extreemlinkse International Socialists, de latere Socialist Workers' Party, en weer anderen gingen deel uitmaken van de International Marxist Group (1968-1982), de Britse afdeling van een internationale organisatie van trotskisten.Adams, Ian, Ideology and politics in Britain today, Manchester University Press, 1998, p. 191
Nederland