West-Vlaanderen (Frans: Flandre-Occidentale) is een van de tien provincies van België en tegelijk een van de vijf provincies van het Vlaams Gewest. Het is de meest westelijk gelegen provincie van Vlaanderen en België en is de enige Belgische provincie die aan de Noordzee ligt. De provincie heeft een oppervlakte van 3.196,59 km² en telt ruim 1,2 miljoen inwoners. De hoofdstad van West-Vlaanderen is Brugge. Andere grote steden zijn Kortrijk, Oostende en Roeselare.
Toponymie Het toponiem West-Vlaanderen bestaat uit twee delen, namelijk west en Vlaanderen. West verwijst naar de westelijke ligging ten overstaan van Oost-Vlaanderen. Vlaanderen verwijst naar het historische graafschap Vlaanderen. De naam Vlaanderen dook voor het eerst op in 358, toen de Franken Vlaanderengouw of pagus Flandrensis van de Romeinen onder het beheer kregen.
Een pagus is een gouw. Het was een soort (klein) graafschap, iets kleiner dan een arrondissement, maar groter dan een kanton. De Latijnse toenaam Flandrensis verwijst naar het kenmerkende schorre en slib van de streek. Pagus Flandrensis was een kustgebied met grote getijdengeulen en groene schorren waarin schapenboeren leefden, al dan niet op terpen. Het gebied strekte zich uit rond Brugge tussen IJzer en Zwin en ontwikkelde zich in de volgende eeuwen tot het belangrijke Graafschap Vlaanderen.
Geschiedenis
Onder de Franse bezetting werd het graafschap Vlaanderen opgeheven en werden uit het gebied in 1795 twee Franse departementen gevormd. Het westelijke deel van Vlaanderen werd het Leiedepartement (département de la Lys). Na de geallieerde bevrijding van 1815 werd dit departement de Nederlandse provincie West-Vlaanderen en vervolgens in 1830 na de Belgische afscheiding de Belgische provincie met deze naam. Na de vastlegging van de taalgrens in 1962 verloor de provincie de huidige Henegouwse gemeenten Komen en Moeskroen.
Geografie West-Vlaanderen is de enige Belgische provincie die aan de kust gelegen is. Het westelijke en noordelijke deel van de provincie bestaan hoofdzakelijk uit de vlakke Polders, in het westen doorsneden door de rivier de IJzer, die in Nieuwpoort in de Noordzee uitmondt. Het binnenland is minder vlak, en in het zuiden bevindt zich het West-Vlaams Heuvelland, met als hoogste top de Kemmelberg (154 m - TAW). Het zuidoosten van de provincie wordt doorsneden door de rivier de Leie, die verder naar Oost-Vlaanderen stroomt. In het uiterste zuidoosten wordt de provinciegrens door de Schelde gevormd.
Hoogste punt: Kemmelberg (154 m - TAW) Belangrijkste waterlopen: IJzer, Leie, Mandel West-Vlaanderen is de enige Vlaamse provincie die aan twee buurlanden grenst, zowel aan Frankrijk als aan Nederland.
Qua oppervlakte is de provincie de grootste in het Vlaams Gewest en de op vier na grootste in België.
Stedelijke gebieden beslaan 22,8% van de kadastrale oppervlakte, land- en tuinbouwgebied zo'n 68%. Dit laatste zorgt voor een relatief open en landelijk karakter, voornamelijk in de Westhoek. De provincie wordt niet gedomineerd door één grote stad, maar kent een stedenpatroon dat relatief evenwichtig over de vier grootste steden Brugge, Kortrijk, Oostende en Roeselare is verspreid, met de kleinere steden, zoals Ieper, Waregem, Tielt, Torhout, Izegem, Poperinge, Diksmuide en Veurne, ertussenin. Vooral grootstad Brugge in het noorden en de sterk verstedelijkte regio Kortrijk in het zuiden gelden als belangrijkste aantrekkingspolen. Het zuiden van de provincie staat onder toenemende invloed van de metropool Rijsel, maar de staatsgrens en het taalverschil remmen deze vooralsnog wat af.
Administratieve indeling Arrondissementen Administratieve arrondissementen
Bevolking per arrondissement ArrondissementInwoners (1/1/2026)Opp. km²Inw./km²Brugge287.651673,25427,3Diksmuide53.037365,03145,3Ieper108.493553,72195,9Kortrijk306.298406,14754,2Oostende161.036304,60528,7Roeselare161.589273,82590,2Tielt96.519331,84290,9Veurne61.048288,19211,8Provincie West-Vlaanderen1.235.6713.196,6386,6
Gerechtelijke arrondissementen
Met ingang vanaf 1 april 2014 valt de provinciegrens van West-Vlaanderen samen met de grens van het nieuwe gerechtelijk arrondissement West-Vlaanderen. De vier voormalige gerechtelijke arrondissementen van West-Vlaanderen (Brugge, Kortrijk, Ieper en Veurne) zullen blijven verder bestaan in de vorm van gerechtelijke arrondissementsafdelingen.
Kantons Brugge* Torhout* Ieper* Mesen Poperinge* Vleteren Wervik* Zonnebeke Avelgem Harelbeke* Kortrijk* Menen* Gistel Oostende* Diksmuide* Nieuwpoort* Veurne* Hooglede Izegem* Roeselare* Lichtervelde Meulebeke Oostrozebeke Ruiselede Tielt* (*) Deze kantons zijn zetel van een gerechtelijk kanton.
Gemeenten Gemeenten met een stadstitel hebben "(stad)" achter de naam 1. Alveringem 2. Anzegem 3. Ardooie 4. Avelgem 5. Beernem 6. Blankenberge (stad) 7. Bredene 8. Brugge (stad) 9. Damme (stad) 10. De Haan 11. De Panne 12. Deerlijk 13. Dentergem 14. Diksmuide (stad) 15. Gistel (stad) 16. Harelbeke (stad) 17. Heuvelland 18. Hooglede 19. Houthulst 20. Ichtegem 21. Ieper (stad) 22. Ingelmunster 23. Izegem (stad) 24. Jabbeke 25. Knokke-Heist 26. Koekelare 27. Koksijde 28. Kortemark 29. Kortrijk (stad) 30. Kuurne 31. Langemark-Poelkapelle 32. Ledegem33. Lendelede 34. Lichtervelde 35. Lo-Reninge (stad) 36. Menen (stad) 37. Mesen (stad) 38. Meulebeke 39. Middelkerke 40. Moorslede 41. Nieuwpoort (stad) 42. Oostende (stad) 43. Oostkamp 44. Oostrozebeke 45. Oudenburg (stad) 46. Pittem 47. Poperinge (stad) 48. Roeselare (stad) 49. Ruiselede 50. Spiere-Helkijn 51. Staden 52. Tielt (stad) 53. Torhout (stad) 54. Veurne (stad) 55. Vleteren 56. Waregem (stad) 57. Wervik (stad) 58. Wevelgem 59. Wielsbeke 60. Wingene 61. Zedelgem 62. Zonnebeke 63. Zuienkerke 64. Zwevegem400px
Aangrenzende provincies
Demografie Evolutie van het inwonertal De bevolking van de provincie is sedert de onafhankelijkheid van België bijna verdubbeld, wat duidelijk minder is dan op nationaal vlak. Deze stijging is vrij regelmatig verlopen met als uitzonderingen de periode 1846-1866 met een nulgroei ten gevolge van de hongersnood te wijten aan de Internationale Aardappelcrisis en het decennium van de Eerste Wereldoorlog, toen de bevolking op korte termijn met ongeveer 70.000 was teruggelopen om in het volgende decennium al terug het vooroorlogse peil te overtreffen. Vanaf 1960 is de groei minder sterk, zoals ook in de rest van het land het geval is. De kleine terugval tussen 1960 en 1970 is het gevolg van het verlies van de gemeenten Moeskroen en Komen-Waasten aan de provincie Henegouwen naar aanleiding van het vastleggen van de taalgrens in 1963.
Op basis van de historische samenstelling van de provincie (inclusief Komen en Moeskroen tot 1963)
Inwoneraantal x 1000
Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1980=volkstellingen; vanaf 1990= inwoneraantal op 1 januari
Op basis van de huidige samenstelling van de provincie (exclusief Komen Moeskroen) Inwoneraantal x 1000
Bron:NIS - Opm:1831 t/m 1981=volkstellingen; vanaf 1990= inwoneraantal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari - 1992 tot heden Jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Index (1992=100)1992 100,01993 100,41994 100,71995 100,91996 101,01997 101,11998 101,21999 101,42000 101,52001 101,72002 101,92003 102,02004 102,22005 102,42006 102,72007 103,12008 103,52009 103,92010 104,32011 104,82012 105,32013 105,52014 105,82015 106,12016 106,32017 106,72018 107,22019 107,62020 108,02021 108,32022 108,82023 109,82024 110,32025 110,82026 111,2
Bevolkingsdichtheid De gemiddelde bevolkingsdichtheid voor de provincie bedraagt 376 inwoners per km², wat ongeveer gelijk is aan het nationaal gemiddelde (369 inw./km²), maar beduidend minder dan het gemiddelde voor Vlaanderen (479 inw./km²). Enkele gemeenten uit de Westhoek behoren met minder dan 100 inw./km² tot de dunstbevolkte van het land. Lo-Reninge met 52 inw./km² is de Vlaamse gemeente met de laagste bevolkingsdichtheid.
De hoogste concentraties zijn te vinden in het economisch sterke zuidoosten van de provincie (regio Kortrijk-Roeselare) en bij de centrumsteden Brugge en Oostende.
Provincie West-Vlaanderen: bevolkingsdichtheid per gemeente - 2015
Leeftijdsopbouw miniatuur|links|Bevolkingspiramide De kustgemeenten kenmerken zich door een leeftijdsopbouw die sterk afwijkt van deze in de rest van de provincie en bij uitbreiding het land. Het aandeel 65-plussers bedraagt met uitzondering van Oostende en Bredene in al deze gemeenten ongeveer 35% (Koksijde zelfs 43,6%) waar dit voor de rest van de provincie slechts 22% is, een fenomeen te wijten aan inwijking van gepensioneerden uit de rest van het land die zich hier vestigen. Een direct gevolg hiervan is het hoge sterftecijfer van 13‰ voor deze gemeenten, waar dit voor de rest van de provincie slechts 9,66‰ is.
Cultuur Taal De officiële taal is het Nederlands. Tegen de taalgrens liggen echter de faciliteitengemeenten Spiere-Helkijn en Mesen, waar Franstaligen ook in hun eigen taal geholpen kunnen worden.
Dialect In de provincie wordt het typische West-Vlaamse dialect algemeen als (gesproken) omgangstaal gebruikt. Het West-Vlaams is de meest gebruikte streektaal van België.
Media
Religie en levensbeschouwing De rooms-katholieke parochies in de provincie vallen onder het bisdom Brugge. De patroonheilige van de provincie is Sint-Donaas.
Mobiliteit Openbaar vervoer Het openbaar vervoer in de provincie West-Vlaanderen is vooral naar en vanuit de steden Brugge en Kortrijk georganiseerd. Zowel het busvervoer in de provincie en de steden als de kusttram worden geëxploiteerd door de Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn. Het spoorwegvervoer wordt daarentegen op federaal niveau door de Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen georganiseerd.
Politiek Het provinciebestuur is gevestigd in de deelgemeente Sint-Andries in de stad Brugge en zetelt in het Provinciehuis Boeverbos. Bij het station van Brugge staat het Jacob van Maerlantgebouw met daarin het Vlaams Administratief Centrum (VAC) van de Vlaamse overheid.
Structuur Supranationaal Nationaal Gemeenschap Gewest Provincie Arrondissement Provinciedistrict Kanton Gemeente District AdministratiefNiveau Brugge, Diksmuide, Oostende,Roeselare, Tielt, Kortrijk, Ieper en Veurne 64 - BestuurEuropese Commissie Belgische regering Vlaamse regering Deputatie GemeentebestuurDistrictscollege RaadEuropees Parlement Kamer vanvolksvertegenwoordigers Vlaams Parlement Provincieraad Gemeenteraad DistrictsraadKiesomschrijvingNederlands KiescollegeKieskring West-Vlaanderen BruggeKortrijk-IeperOostende-Veurne-DiksmuideRoeselare-Tielt 72664 -Verkiezing Europese Federale Vlaamse Provincieraads- Gemeenteraads- Districtsraads-
Gouverneurs
Nr.GouverneurAmbtstermijnPartij 1 Felix de Mûelenaere(1793-1862) 1830 1849 Unionisten/ Katholieken 2 Adolphe de Vrière(1806-1885) 1849 1857 Liberale Partij 3 Benoît Vrambout(1816-1877) 1857 1877 Liberale Partij 4 Léon Ruzette(1836-1901) 1877 1878 Katholieke Partij 5 Theodore Heyvaert(1834-1907) 1878 1883 Liberale Partij 6 Guillaume de Brouwer(1840-1892) 1883 1884 Liberale Partij (4) Léon Ruzette(1836-1901) 1884 1901 Katholieke Partij 7 Charles d'Ursel(1848-1903) 1901 1903 Katholieke Partij 8 Jean-Baptiste de Bethune jr.(1853-1907) 1903 1907 Katholieke Partij 9 Albéric Ruzette(1866-1929) 1907 1912 Katholieke Partij 10 Leon Janssens de Bisthoven(1859-1938) 1912 1933 Katholieke Unie 11 Henri Baels(1878-1951) 1933 1944 Katholieke Unie Waarnemend Oorlogsgouverneur Michiel Bulckaert(1895-1968) 1940 1944 VNV 12 Pierre van Outryve d'Ydewalle(1912-1997) 1944 1979 Katholieke Unie/CVP 13 Leo Vanackere(1927-1979) 1979 1979 CVP 14 Olivier Vanneste(1930-2014) 1979 1997 CVP 15 Paul Breyne(1947) 1997 2012 CVP 16 Carl Decaluwe(1960) 2012 heden CD&V
Voetnoten: