Henegouwen (Frans: Hainaut, Picardisch: Hénau, Waals: Hinnot, West-Vlaams: Enegouwn, Duits: Hennegau) is een provincie in het zuidwesten van België, met als hoofdstad Bergen. De oppervlakte is 3.812 km² en de provincie telt 1.368.562 inwoners (1 januari 2026). De provincie behoort tot Wallonië, is Franstalig, maar telt vier gemeenten (Komen-Waasten, Moeskroen, Vloesberg en Edingen) waar bij het vastleggen van de taalgrens in 1963 taalfaciliteiten toegekend werden aan de Nederlandstaligen. Ook wordt in het westen van de provincie Picardisch gesproken en in het oosten Waals.
Geschiedenis
Het grootste deel van het huidige Henegouwen ligt op het grondgebied van het vroegere graafschap Henegouwen. Zowat de helft van het historische graafschap werd geannexeerd door de Franse koning Lodewijk XIV en ging samen met het geannexeerde deel van het graafschap Vlaanderen de zelfstandige Franse provincie Flandre vormen. Deze provincie werd bij de Franse Revolutie het Noorderdepartement.
Bij de Franse annexatie in 1795 werd het deel van Henegouwen dat bij de Oostenrijkse Nederlanden gebleven was, opgenomen in het departement Jemmape, later Jemappes. Dit Franse departement werd in 1815 de Nederlandse en in 1830 de Belgische provincie Henegouwen. Het (Nederlandstalige) gebied rond Halle, dat deel was van het graafschap Henegouwen en van het departement Jemappes, werd overgeheveld naar de nieuwe provincie 'Brabant'.
De provinciegrenzen werden voor het laatst aangepast bij het vastleggen van de taalgrens in 1963. Twaalf toenmalige en in meerderheid Franstalige gemeenten werden toen volledig overgeheveld van West-Vlaanderen en Oost-Vlaanderen, daarnaast werden nog enkele kleinere gehuchten om dezelfde reden deel van de provincie. Henegouwen stond zelf drie toenmalige gemeenten en enkele gehuchten af aan Oost-Vlaanderen en Brabant. Door de overheveling van Komen werd een exclave gecreëerd tussen Frankrijk en West-Vlaanderen.
Geografie Een deel van Henegouwen ligt op het Henegouws Plateau. Het laagste deel van de provincie wordt gevormd door de depressie Henekom. Ten noorden van de hoofdstad Bergen ligt een zanderige streek die bekendstaat als de Henegouwse Kempen.
Administratieve indeling Arrondissementen Administratieve arrondissementen De provincie Henegouwen heeft zeven administratieve arrondissementen:
Bevolking per arrondissement ArrondissementInwoners (1/1/2026)Opp. km²Inw./km²Aat131.034671,82195,0Bergen262.610588,44446,3Charleroi403.422475,93847,6Doornik-Moeskroen226.829714,53317,5La Louvière142.638219,45650,0Thuin92.714785,04118,1Zinnik109.315357,61305,7Provincie Henegouwen1.368.5623.812,83358,9
Gerechtelijke arrondissementen De provincie Henegouwen heeft één gerechtelijke arrondissement:
Met ingang vanaf 1 april 2014 valt de provinciegrens van Henegouwen samen met de grens van het nieuwe gerechtelijk arrondissement Henegouwen. De drie voormalige gerechtelijke arrondissementen van Henegouwen (Bergen, Charleroi en Doornik) zullen blijven verder bestaan in de vorm van gerechtelijke arrondissementsafdelingen.
Gemeenten Gemeenten met een stadstitel hebben "(stad)" achter de naam 1. Aiseau-Presles 2. Anderlues 3. Antoing (stad) 4. Aat - Ath (stad) 5. Beaumont (stad) 6. Belœil 7. Bernissart 8. Binche (stad) 9. Boussu 10. 's-Gravenbrakel - Braine-le-Comte (stad) 11. Brugelette 12. Brunehaut 13. Celles 14. Chapelle-lez-Herlaimont 15. Charleroi (stad) 16. Châtelet (stad) 17. Chièvres (stad) 18. Chimay (stad) 19. Colfontaine 20. Komen-Waasten - Comines-Warneton (stad) 21. Courcelles 22. Dour 23. Écaussinnes 24. Elzele - Ellezelles 25. Edingen - Enghien (stad) 26. Erquelinnes 27. Estaimpuis 28. Estinnes 29. Farciennes 30. Fleurus (stad) 31. Vloesberg - Flobecq 32. Fontaine-l'Évêque (stad) 33. Frameries 34. Frasnes-lez-Anvaing 35. Froidchapelle36. Gerpinnes 37. Ham-sur-Heure-Nalinnes 38. Hensies 39. Honnelles 40. Jurbeke - Jurbise 41. La Louvière (stad) 42. Le Rœulx (stad) 43. Lens 44. Les Bons Villers 45. Lessen - Lessines (stad) 46. Leuze-en-Hainaut (stad) 47. Lobbes 48. Manage 49. Merbes-le-Château 50. Momignies 51. Bergen - Mons (stad) 52. Mont-de-l'Enclus 53. Montigny-le-Tilleul 54. Morlanwelz 55. Moeskroen - Mouscron (stad) 56. Pecq 57. Péruwelz (stad) 58. Pont-à-Celles 59. Quaregnon 60. Quévy 61. Quiévrain 62. Rumes 63. Saint-Ghislain (stad) 64. Seneffe 65. Opzullik - Silly 66. Sivry-Rance 67. Zinnik - Soignies (stad) 68. Thuin (stad) 69. Doornik - Tournai (stad)500px
thumb|Het stadhuis van Aat
Aangrenzende provincies
Demografie Evolutie van het inwonertal Inwoneraantal x 1000
Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1980=volkstellingen; vanaf 1990=inwoneraantal op 1 januari
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari - 1992 tot heden Jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINKIndex (1992=100)1992 100,01993 100,21994 100,31995 100,31996 100,11997 100,11998 100,01999 99,82000 99,72001 99,72002 99,82003 99,92004 100,02005 100,22006 100,52007 100,92008 101,32009 101,72010 102,12011 102,72012 103,12013 103,52014 103,82015 194,12016 104,22017 104,42018 104,62019 104,82020 105,02021 104,92022 105,32023 105,72024 106,02025 106,42026 106,6 Henegouwen was bij de onafhankelijkheid van België in 1830 naar bevolking de tweede grootste provincie van het land (na Oost-Vlaanderen). Door de sterke economische ontwikkeling in de 19e eeuw (vooral mijnbouw, maar ook staal, glas en chemie) nam de bevolking erg snel toe, zodat Henegouwen vanaf 1860 tot 1930 naar bevolking de grootste provincie van het land was. Vanaf 1930 was er nog nauwelijks groei (de toename van de bevolking tussen 1961 en 1970 was voornamelijk het gevolg van de overheveling van de gemeenten Komen en Moeskroen van West-Vlaanderen naar Henegouwen bij het vastleggen van de taalgrens in 1963), waardoor Henegouwen nu nog slechts de derde grootste provincie is (na Antwerpen en Oost-Vlaanderen). Opvallend is dat de forse groei in de 19e eeuw vrijwel geheel voor rekening viel van een beperkt aantal gemeenten op de west-oost lopende industrie-as van de Borinage tot Charleroi, terwijl in het rurale westelijke en zuidelijke deel van de provincie een aantal gemeenten anno 2016 minder inwoners hadden dan in 1846. Op kortere termijn (periode 1970-2016) deed zich het omgekeerde fenomeen voor; de oude industriegemeenten verloren inwoners (o.a. Charleroi -15%) en er was een bovengemiddelde groei in de meer landelijke gemeenten. De provincie kende van 1946 tot 1956 een grote inwijking van voornamelijk Italiaanse arbeidsmigranten waardoor er in steden als Charleroi en La Louvière tot een kwart van de bevolking Italiaanse wortels heeft. De Vlaamse emigratie naar Wallonië, medebepalend voor de bevolkingsgroei voor Wereldoorlog II was dan al gestopt.
Provincie Henegouwen: Bevolkingsgroei periode 1846-2016 per gemeente (1846=index 100) Provincie Henegouwen: Bevolkingsgroei periode 1970-2016 per gemeente (1970=index 100)
Bevolkingsdichtheid Provincie Henegouwen: Bevolkingsdichtheid per gemeente - 2015
De bevolkingsdichtheid In Henegouwen ligt met 358 inw./km² net iets lager dan het cijfer voor België (387 inw./km²) maar beduidend hoger dan het gemiddelde voor Wallonië (219 inw./km²) waar enkel de provincie Waals-Brabant, en dit slechts sinds 2012, iets hoger scoort (378 inw./km²). Opvallend zijn de verschillen tussen de zeer hoge bevolkingsdichtheid in de relatief smalle strook lopend van de Borinage bij de Franse grens tot net voorbij Charleroi (deel van de Waalse industrie-as) en de lage tot zeer lage dichtheid in de zogenaamde Botte du Hainaut in het zuiden en het Pays des Collines in het noordwesten.
Leeftijdsopbouw
Cultuur Taal De officiële taal is het Frans. De provincie ligt ten zuiden van de taalgrens en er zijn faciliteiten voor Nederlandstaligen in de faciliteitengemeenten Komen-Waasten, Moeskroen, Vloesberg en Edingen.
Politiek Gouverneurs
Nr.GouverneurAmbtstermijnPartij 1 Ambroise de Puydt 1830 1834 Onbekend 2 Jean-Baptiste Thorn(1783-1841) 1834 1841 Liberalen 3 Charles Liedts(1802-1878) 1841 1845 Liberalen 4 Edouard Mercier(1799-1870) 1845 1847 Liberalen 5 Augustin Dumon-Dumortier(1791-1852) 1847 1848 Liberale Partij 6 Adolphe de Vrière(1806-1885) 1848 1849 Liberale Partij 7 Louis Troye(1804-1875) 1849 1870 Liberale Partij 8 Joseph de Riquet de Caraman Chimay(1836-1892) 1870 1878 Katholieke Partij 9 Auguste Wanderpepen(1814-1879) 1878 1878 Liberale Partij 10 Oswald de Kerchove de Denterghem(1844-1906) 1878 1884 Liberale Partij 11 Auguste Vergote(1818-1906) 1884 1885 Liberale Partij 12 Joseph d'Ursel(1848-1903) 1885 1889 Katholieke Partij 13 Charles d'Ursel(1848-1903) 1889 1893 Katholieke Partij 14 Raoul du Sart de Bouland 1893 1908 Onbekend 15 Maurice Damoiseaux 1908 1937 Katholiek 16 Henri Van Mol 1937 1940 Socialist * Antoine Leroy 1940 1944 REX 17 Émile Cornez(1900-1967) 1944 1967 Socialist 18 Emilien Vaes 1967 1978 PLP 19 Michel Tromont(1937-2018) 1983 2004 PRL 20 Claude Durieux(1945) 2004 2012PS ad interim Guy Bracaval 2013 2013 Onbekend 21 Tommy Leclercq(1970) 2013 hedenPS
Provincieraad en deputatie Legislatuur 2024-2030
De provincieraad bestaat uit 56 leden.
De deputatie bestaat uit 4 leden, gevormd door een coalitie bestaande uit PS, MR en Les Engagés: NaamPartijFunctie en bevoegdheden Eric MassinPSGedeputeerde Regiovorming, Communicatie, Cultuur, Protocol en Betrekkingen met andere overheden, Voogdij en Kieszaken, Organisatie van de werkzaamheden van de provincieraad en de deputatie, Financiën en Begroting, Patrimonium en Gebouwen Pascal LafossePSGedeputeerde Onderwijs, Opleiding, Human Resources en Syndicale betrekkingen en Informatica Aurore Goossens MRGedeputeerde Territoriale ontwikkeling, Gezondheid, Toerisme, Hulpverleningszones, Hoger Onderwijs met volledig leerplan en Onderwijs voor Sociale Promotie en Hainaut Ingénierie Technique David LavauxLes EngagésGedeputeerde Sociale Zaken, Erediensten en Laïciteit en Externe Betrekkingen
Verkiezingsresultaten
Afbeeldingen
Zie ook Lijsten van beschermd erfgoed in Henegouwen Jemappes
Externe link Website van de provincie Henegouwen