thumb|300px|right|Dhrupad concert in het WMDC. V.l.n.r. de tabla, de zanger met tampura, daarachter de tweede tampura, rechts het Indiase harmonium, dat de zang heterofoon begeleidt. De Hindoestaanse muziek, ofwel Noord-Indiase klassieke muziek, wordt traditioneel beoefend in een groot gebied, dat zich uitstrekt over de tegenwoordige landen Bangladesh, Noord-India, Pakistan en zelfs Afghanistan. De term hindoestaanse muziek is weliswaar gebruikelijk, maar verwarrend, omdat deze muziek door zowel hindoes als moslims wordt beoefend, en bovendien een versmelting van meer dan beide culturen is.
In Nederland staat de term nog enigszins ter discussie, aangezien hier het woord Hindoestaans de verwarrende associatie met Suriname, en niet in de eerste plaats India, oproept.
Het Rotterdams Conservatorium biedt een aantal opleidingen in de Hindoestaanse muziek.
Raga Raga (spreek uit: raag) is het basisbegrip van een compositie in de Indiase muziek, zowel in de Hindoestaanse als in de Carnatische muziek. In de Hindoestaanse muziek wordt een raga meestal allereerst beschreven door middel van een toonladder, die stijgend arohana anders kan verlopen dan dalend avarohana. Dit systeem van thaats is verwant aan (want historisch beïnvloed door) de Arabische Maqam en de Perzische Dastgah.
Naast dat de toonladder een kenmerkend gegeven is, zijn er ook bepaalde tonen, die een speciale rol hebben, zoals de vadi en de samvadi, respectievelijk: de belangrijkste en de op een na belangrijkste toon. De overige tonen van een raga heten anuvadi. De in een bepaalde raga niet toegestane tonen heten vivadi.
Raga kan worden omschreven als een specifieke melodische structuur, die weliswaar te beschrijven is, maar in zijn volledigheid niet op schrift is vast te leggen.
Zie ook: Hindoestaanse muzieknotatie Voor de basistoonladder zie: Stemming (muziek) Voor een completer overzicht, zie: Lijst van Hindoestaanse raga's
Tala Tala (spreek uit: taal) is het basisbegrip voor een ritmische cyclus in zowel de Hindoestaanse als in de Carnatische muziek, per traditie zijn er echter zeer verschillende talas, en bovendien verschillende instrumenten die de tala spelen.
Er bestaan cycli van minimaal 6 matras (tellen), tot en met een maximum van 16 matras. Elke matra heeft zijn eigen, specifieke klank, of bol. In de Hindoestaanse muziek is de tabla verreweg het meest gebruikelijk, soms komt men ook de pakhavaj tegen (met name in de Dhrupad stijl). Deze instrumenten kunnen een veelvoud aan verschillende bols (spreek uit: bools) voortbrengen.
Voor een completer overzicht, zie: Lijst van Hindoestaanse tala's.
Rasa Rasa betekent de gemoedstoestand, die bij een bepaalde raga hoort. In de meeste Hindoestaanse kunst maakt men gebruik van de rasas, bijvoorbeeld ook in de dans en de schilderkunst.
Er worden over het algemeen 10 rasas gehanteerd, een soort equivalent voor de Europese affectenleer.
Instrumenten De historische basis van de Indiase muziek ligt in een vocale traditie: de zanger(es) was de belangrijkste solist. In de loop van de 20e eeuw is het belang van de instrumentale muziek enorm toegenomen. In de Indiase muziek is de sitar ongetwijfeld het meest bekend en populair, met name door de bekendheid van Ravi Shankar. Andere snaarinstrumenten in deze muziek zijn onder andere: Rudra Veena Santoor Sarangi Sarod Surbahar Sursringar Tanpura (begeleidingsinstrument) Viool (de westerse viool, maar anders gehanteerd) Blaasinstrumenten in de Hindoestaanse muziek zijn: Bansuri Shenai
Vormopbouw Een uitvoering van een raga zal zich altijd van langzaam (begin) en aritmisch, naar een snel (extatisch slot) bewegen, en kan worden opgebouwd uit de volgende vormdelen bij instrumentale muziek, of een keuze daaruit: Alap Jor Jhala Gat
Bij vocale muziek (Khyal): Alap Bandish, cheez or gat Taan, bol-baant, bol-taans Sargam (soms) Taranas, Thumris of Tappas worden soms gebruikt om een khyal af te ronden.
Stijlen Er wordt in de Hindoestaanse muziek onderscheid gemaakt tussen de volgende muzikale vormen, gerangschikt, van zwaar (ernstig) naar licht (minder ernstig) met een voorbeeld van een uitmuntende opname: Dhrupad Moinuddin en Aminuddin Dagar (Senior Dagar bros): Ana Sunai in raga Asavari Khyal Kesarbai Kerkar: Jaat Kahan Ho in raga Bhairavi (Voyager Golden Record) Thumri K.L. Saigal: Babul Mora Naihar Chhooto Hi Jaaye ( Nawab Wajid Ali Shah) in raga Bhairav Dhun Kumar Gandharva: Bachale Mori Maan in raga Madha Suraja Gazal Faiyyaz Khan: Pee Ke Ham Tum Jo Chale Jhoomte Mai Khaane Se Bhajan Omkarnath Thakur: Jogi Mat Jaa (Meera Bai) in raga Bhairavi
Belangrijke musici Samengesteld uit de collectie van een rasika (liefhebber klassieke Indiase muziek) van bestaande opnames van 1904 tot heden (2019).
Externe links Algemeen Hindustani music Classical Hindustani music
Opleidingen Bansuri website