Benjamin (Bibi) NetanyahuDe lijst van Hebreeuwse en Jiddisje woorden in het Nederlands spelt zijn naam als Binjamin Netanjahoe. Gearchiveerd op 7 april 2023. (Hebreeuws: ) (Tel Aviv, 21 oktober 1949) is een Israëlisch politicus. Hij is sinds 29 december 2022 premier van Israël en was dat al eerder in 1996-1999 en 2009-2021. Hij is de eerste premier die geboren is in Israël na de Onafhankelijkheidsverklaring van 14 mei 1948. Netanyahu is op economisch vlak neoliberaal en staat bekend als uitgesproken rechts en als tegenstander van een Palestijnse staat.Gaza-actie paste in electorale tactiek - NRC Handelsblad. Gearchiveerd op 9 april 2023. Er is tegen hem sinds november 2024 een arrestatiebevel uitgevaardigd door het Internationaal Strafhof in Den Haag.
Sinds 1988 is Netanyahu als politicus actief. Daarvoor diende hij bij een speciale eenheid van het leger en was vervolgens consultant en ambassadeur. Als afgestudeerd politicoloog heeft hij diverse boeken over terrorismebestrijding op zijn naam staan. Voordat hij in 1988 toetrad tot de Knesset, het parlement van Israël, was hij de Israëlische ambassadeur bij de Verenigde Naties. Hij maakte na zijn entree in het parlement snel carrière binnen de conservatief-liberale partij Likoed en werd in 1993 voor het eerst partijleider.
Drie jaar later boekte hij zijn eerste verkiezingszege, een nipte overwinning op Shimon Peres. Het leidde tot Netanyahu's eerste regering waarin behalve zijn eigen partij ook ultraorthodoxe en modern-orthodoxe partijen zitting hadden, evenals een kleine afscheiding van de Arbeidspartij en een partij die later in Likoed opging. Toen Netanyahu in 1999 een grote verkiezingsnederlaag leed, leek zijn politieke carrière even voorbij. Toch keerde hij al snel weer terug op het politieke toneel, en in 2005 werd hij opnieuw leider van Likoed, nadat zijn opvolger Ariel Sharon vertrok.
Van 2009 tot 2021 was Netanyahu onafgebroken premier van Israël. Daarbij gaf hij steeds leiding aan wisselende coalities. In 2009 werd Likoed bij de verkiezingen niet de grootste partij, maar kreeg Netanyahu na forse zetelwinst wel de formatieopdracht. Hij wist een coalitie te smeden waaraan Likoed, Yisrael Beiteinu, de Arbeidspartij, Shas en Het Joodse Huis deelnamen, een mengvorm van linkse en hoofdzakelijk (religieus-)rechtse partijen. Van 2013 tot 2015 leidde hij een centrumrechtse coalitie bestaande uit Likoed, Yisrael Beiteinu (die vormde bij de parlementsverkiezingen van januari 2013 één lijst met Likoed), Yesh Atid, Het Joodse Huis en Hatnuah. In 2015 vormde hij een rechts-religieuze coalitie bestaande uit Likoed, Kulanu, Het Joodse Huis, Shas en Verenigd Thora-Jodendom. Na de verkiezingen in 2020 bracht Netanyahu een regering samen door de handen ineen te slaan met zijn rivaal Benny Gantz. Deze coalitie kwam eind 2020 ten val, waarna nieuwe verkiezingen volgden in het voorjaar van 2021. Het lukte hem niet een regering te vormen en zo kwam in juni van dat jaar een eind aan Israëls langste premierschap tot dan toe. Maar een jaar later kwam hij terug: op 29 december 2022 werd het 6e kabinet-Netanyahu in de Knesset beëdigd. Het steunt op de partijen Likoed, Shas, Verenigd Thora-Jodendom, Religieus-Zionistische Partij, Otsma Jehudit en Noam.
Gelijktijdig met zijn premierschap bekleedde Netanyahu ook tal van ministerposten. Zo was hij minister van Diplomatieke en Diasporazaken, minister van Buitenlandse Zaken, Communicatie, Volksgezondheid (tot september 2015), Regionale Samenwerking (tot december 2016), Economie en Industrie (waarnemend, tot augustus 2016), Binnenlandse Zaken (waarnemend, tot januari 2016), en vanaf 14 november 2018 ook minister van Defensie.
Zijn relatie met president Reuven Rivlin (juli 2014-juli 2021) was moeizaam ten aanzien van onderwerpen over rechten en vrede tussen de verschillende bevolkingsgroepen in Israël. Al sinds mei 2014 probeerde Netanyahu om bij wet vast te leggen dat Israël een staat is voor alleen Joden.Netanyahu pushes to define Israel as nation state of Jewish people only theguardian, 4 May 2014 Voordat uiteindelijk in 2018 de beoogde basiswet in de Knesset zou worden aangenomen, sprak Rivlin zich op 10 juli 2018 uit voor een amendement op deze polariserende natiestaat-wet, die overal grote opschudding veroorzaakte. Met een kleine meerderheid werd de wet op 19 juli 2018 in de Knesset aangenomen.in rare rebuke rivlin urges mks to amend discriminatory jewish state bill timesofisrael, 10 juli 2014
In september 2018 zei Rivlin dat controversiële wetgeving deel uitmaakt van een globale trend van diepgaande polarisatie en het monddood maken van wat daar van afwijkt.Israel’s president: Nation-state law is ‘bad for Israel and bad for the Jews’ timesofisrael, 6 september 2018
Netanyahu's politieke carrière kenmerkt zich door controversiële daden en beweringen, binnen en buiten Israël. Tevens is hij verwikkeld in een aantal strafzaken en aanklachten tegen hem.Israeli police confirm Netanyahu is suspect in fraud investigation Court document reveals for first time that prime minister is subject of inquiries into alleged ‘fraud, breach of trust and bribes’ theguardian, 4 augustus 2017Another concept implodes: Israel can't be managed by a criminal defendant haaretz, 9 oktober 2023
In november 2024 vaardigde het Internationaal Strafhof in Den Haag een arrestatiebevel uit tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu vanwege oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid [...] in de Gaza-oorlog. Daarbij kwam aan het licht dat aanklagers van het ICC al jarenlang door Israël bespioneerd en bedreigd worden, met medeweten/in opdracht van Netanyahu.Israel carries out decade-long 'spying war' against ICC - Guardian report| Israel allegedly “deployed its intelligence agencies to surveil, hack, pressure, smear and allegedly threaten senior ICC staff in an effort to derail the court’s inquiries.” jpost.com, 28 mei 2024
Achtergrond Netanyahu werd geboren als zoon van Tzila Segal (28 augustus 1912; overleden op 31 januari 2000) en Benzion Netanyahu (geboren als Benzion Mileikowsky op 25 maart 1910; overleden op 30 april 2012). Zijn grootvader van vaderszijde, rabbi Mileikowsky, emigreerde in 1920 van wat nu Polen is naar het Britse mandaatgebied Palestina en veranderde de familienaam in Netanyahu.Benzion Netanyahu | Polish-born Israeli historian and Zionist activist | Britannica.com
Benjamin, de middelste van drie kinderen, bezocht de Henrietta Szold-basisschool in Jeruzalem en verbleef met ouders en broers twee perioden (1956-1958 en 1963-1967) in de VS onder andere omdat zijn vader Israël te links vond worden."Splijtzwam Bibi", Maarten van Bracht, VPRO-gids nr. 13 van 2019; ter inleiding op 2Doc: King Bibi Netanyahu, blz. 28-29 Zij woonden daar in Cheltenham Township in Pennsylvania. Daar doorliep hij met succes de Cheltenham Highschool, waar hij onder meer actief was in een debatclub. Netanyahu spreekt dan ook vloeiend Engels.Gelijknamig Engels Wikipedia artikel
Zijn vader was hoogleraar in de Joodse geschiedenis aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem in Jeruzalem (M.A. in 1933), professor emeritus aan de Cornell-universiteit in Ithaca in de Amerikaanse staat New York en redacteur van de Encyclopedia Hebraïca. Zijn boek, Het begin van de Inquisitie in het Spanje van de 15e eeuw, dat zijn zoon in 2014 aan Paus Franciscus ten geschenke gaf, kreeg allengs meer erkenning. In het boek stelt hij dat tot het katholieke geloof overgegane joden, Marranos, ondanks hun bekering toch te maken kregen met racistische bejegening en discriminatie van de kant van de Spanjaarden.
Verder was zijn vader adviseur van Ze'ev Jabotinski. Hij bekritiseerde zijn zoon Benjamin scherp toen het erop leek dat deze tot een vrede met de Palestijnen zou komen (Oslo-akkoorden). Vader Netanyahu was ervan overtuigd dat de Joden altijd zouden moeten vechten voor hun bestaan en voor het land Israël en dat de Arabieren niet te vertrouwen waren. Hij was voorstander van de Groot-Israëlgedachte en sterk gekant tegen Resolutie 181 van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van 1947.Benzion Netanyahu, 25 maart 1910 – 30 april 2012 – De Groene Amsterdammer. Gearchiveerd op 7 april 2023. Zijn vader, overleden in 2012, was van grote invloed op zijn zoon Benjamin. Eigenlijk was zijn eerste zoon Yoni zijn favoriet en moest Benjamin zich altijd bewijzen.https://www.haaretz.com/1.5218191. Gearchiveerd op 25 mei 2022.
Benjamin Netanyahu studeerde architectuur (BS) aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT) tot 1975 en management (MS) aan de MIT Sloan School of Management tot 1977. Ten slotte studeerde hij politieke wetenschappen aan Harvard.B. (Bibi) Netanyahu - Europa Nu. Gearchiveerd op 2 juni 2023. Hij werkte bij het consultancybureau Boston Consulting Group.
Zijn broer Yoni Netanyahu werd doodgeschoten in Oeganda in de nacht van 3 op 4 juli 1976 tijdens Operatie Entebbe, een bevrijdingsactie van het Israëlische leger om gijzelaars te bevrijden op Entebbe International Airport. Net als Yoni en zijn andere broer Iddo diende Benjamin Netanyahu van 1967 tot 1972 als officier in het Matkal-commando van het Israëlische defensieleger. Ehud Barak, die het tot opperbevelhebber schopte en later zijn politiek rivaal werd, was zijn commandant. Netanyahu maakte deel uit van het commando dat de kaping van Sabena-vlucht 571 beëindigde en raakte hierbij gewond. Zelf moest hij zijn studie onderbreken om met genoemd commando in de Jom Kipoeroorlog zijn land te verdedigen.
Inmiddels had hij het plan opgevat in de politiek te gaan. Hij nam lessen spreken in het openbaar bij Lilyan Wilder, die ook Oprah Winfrey en George W. Bush onder haar leerlingen heeft gehad. Hij trad in Amerikaanse talkshows op als terrorisme-expert. President Ronald Reagan was enthousiast over zijn boek Terrorism, How the West Can Win."Splijtzwam Bibi", Maarten van Bracht, VPRO-gids nr.13 van 2019; ter inleiding op 2Doc: King Bibi Netanyahu, blz. 28-29
Nadat hij van 1982 tot 1984 plaatsvervangend zaakgelastigde was geweest van de Israëlische ambassade in Washington was hij van 1984 tot 1988 Israëls ambassadeur bij de Verenigde Naties in New York. In 1988 werd hij verkozen tot parlementslid.
Hij was en bleef voorstander van de Groot Israëlgedachte.
Kabinet-Shamir Onder premier Yitzhak Shamir diende hij van 1988 tot 1992, onder andere als onderminister van Buitenlandse Zaken. In deze hoedanigheid sprak hij op 6 september 1991 met een delegatie van de (Tweedekamer-)Commissie van Buitenlandse Zaken van Nederland (die van 31 augustus tot en met 7 september een werkbezoek bracht aan Syrië, Jordanië en Israël). Bij deze gelegenheid zei hij dat een Palestijnse staat niet aan de orde was. Wat betreft de door Israël aan de VS gevraagde bankgarantie van 10 miljard dollar meende hij dat er een "humanitaire verantwoordelijkheid van de gehele wereld in het geding was" en dat als men wilde helpen "er geen politieke voorwaarden aan verbonden moesten worden of druk op Israël moest worden uitgeoefend". Over de Israëlische weigering het nederzettingenbeleid te bevriezen zei hij dat met zo'n bevriezing bij de vredesconferentie (van Madrid) "een atmosfeer zou worden geschapen van meer concessies door Israël". Ten slotte zei hij dat "het hoog tijd werd dat de Verenigde Naties een andere houding tegenover Israël ging aannemen".Verslag van een werkbezoek aan Syrië, Jordanië en Israël (31 augustus - 7 september 1991), Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 1991-1992, Nr. 22331 (uitgegeven door Sdu Uitgeverij 's-Gravenhage, 1991)
Na het verlies van Likoed bij de parlementsverkiezingen in 1992 trad Shamir af. In 1993 werden voor het eerste interne verkiezingen gehouden, die door Netanyahu werden gewonnen. Zijn belangrijkste tegenstanders waren Benny Begin, de zoon van oud-premier Menachem Begin, en de oudgediende David Levy (Ariel Sharon wilde in eerste instantie ook meedoen aan de interne verkiezingen, maar trad terug na te weinig steun).
Oppositieleider (1992-1996)