Villa Achterwerk was een kinderblok op televisie dat van 1984 tot 2014 werd uitgezonden door de VPRO.
Ontstaan In 1984 kreeg de VPRO zijn B-status en werd het aantal uren uitzendtijd flink uitgebreid. De VPRO besloot hierop om programma's voor kinderen te maken, een doelgroep waaraan volgens hen door de andere omroepen te weinig aandacht werd besteed. Op 7 oktober van dat jaar begon de VPRO met een kinderblok waarvoor door de jaren heen verschillende namen gebruikt zouden gaan worden, waaronder Het huishouden van Jan Steen en Bij Nieuwegein rechtsaf. Enkele jaren nadat het kinderblok verschoven was naar de zondagmorgen, ontstond de naam Villa Achterwerk. De naam is ontleend aan de kinderrubriek Achterwerk van de VPRO Gids, op de achterkant van het programmablad. Op deze pagina werden allerlei problemen van kinderen behandeld, waarop weer andere kinderen reageerden. In de jaren tachtig kreeg de rubriek uit de gids een televisieversie Achterwerk in de kast, waarbij kinderen in een soort poppenkast gezeten, over hun alledaagse beslommeringen vertelden. Het programma, onder leiding van eindredacteur Trudy van Keulen, was een groot succes. Nadien zouden meerdere kinderprogramma's van de VPRO de aanduiding Achterwerk in de naam krijgen.
Presentatie De presentatie van Villa Achterwerk (en de diverse voorlopers) heeft door de jaren heen in veel verschillende handen gelegen. Achtereenvolgens waren dit onder meer "Jan Steen", Siem van Leeuwen, "de drie dikke dames", "Arend en Fred" "Trud en P", "Ojee slagmolen en Joe", Roos en haar Mannen, Maxim Hartman en jonge presentatieduo's bestaande uit fans van Villa Achterwerk, ook wel zomerpresentatoren of "Villa Groepies" genoemd.
Jan Steen In 1984, toen het totaalprogramma Het huishouden van Jan Steen heette, werd de presentatie verzorgd door Arjé Plas die dat onder de naam Jan Steen deed. Het programma werd gepresenteerd vanuit een kamer met een rommelige indeling, waaruit meteen de naam van het programma verklaard wordt. Andere personages die in het programma voorkomen zijn: Buurman Grint (Burny Bos), Mevrouw Kei (Wieteke van Dort) en de Huisdichter (Martijn van Beem). Het programma loopt van 7 oktober 1984 t/m 23 februari 1985. Er komen elke week kinderen op bezoek bij Jan Steen om snoepjes te eten en video's te bekijken. Dat zijn onder andere de animatieserie La Linea en Buurman en Buurman. Van een eenheid was nog nauwelijks sprake, zo wordt het kinderblok tot tweemaal toe onderbroken voor het Journaal en Socutera. De programma's Achterwerk in de kast, Jip Sloop, Lange Jaap en de Wim T. Schippersserie Opzoek naar Yolanda worden op dezelfde dag uitgezonden, maar los van het totaalprogramma. Ook de Zweedse reeks Privatdetektiven Kant werd in deze periode op zondag door de VPRO uitgezonden.
Het programma wordt opgevolgd door de korte reeks Een kaart van steen waarin Simon Been (Siem van Leeuwen) samen met een bus vol kinderen op zoek gaat naar Jan Steen. De eerste aflevering is op 3 maart 1985, de laatste al op 7 april van datzelfde jaar. Tosca Niterink, Arjan Ederveen en Marjan Luif komen ook voorbij in het programma. Een speciale gast is journaallezer Joop van Zijl. Inmiddels is het programma verhuisd naar woensdagmiddag.
Simeon van Leeuwen Vanaf diverse buitenlocaties was Simeon van Leeuwen als presentator te zien, toen het programma vanaf 14 april 1985 de naam Bij Nieuwegein rechtsaf kreeg. Hij deed dit onder de naam Simon Been. Van Leeuwen is ook bekend geworden door het NCRV-programma Snelbinder en als een van de stemmen van Buurman en Buurman. Hij werd bijgestaan door de muis Tante Henkie, gespeeld door Karen van Holst Pellekaan. In deze tijd werd ook het programma Theo en Thea voor het eerst uitgezonden. Een ander nieuw programma is Plafond over de Vloer van Wim T. Schippers.
Kees Prins Simeon van Leeuwen werd opgevolgd door Kees Prins, die het aan elkaar praten van de jeugdprogramma's enkele jaren voor zijn rekening nam. Dit deed hij als zichzelf, maar ook als "De Bintjes", ondersteboven in beeld, alleen zijn kin te zien waarop twee gevouwen handjes (rond de neus) en een gezicht waren geschilderd. "De Bintjes" kregen later ook een eigen show in het programma. Andere nieuwe programma's zijn De grote dikke beer vertelt en Max Laadvermogen.
De drie dikke dames / Neef Rik De drie dames Mies Holland (Jeannette Oldenhave), Tini Beugel-de Bok (Thea Breederveld) en Wil Speer (Leny Breederveld) werden geïntroduceerd in het najaar van 1987, vanaf het moment dat de VPRO - als eerste Nederlandse omroep - op zondagmorgen kinderprogramma's ging uitzenden. De dames (dik gemaakt met een foampak) zaten in uitbundige jurken en een knotje op hun hoofd in een krappe driezitsbank (later vanuit een keuken), vanaf waar ze wekelijks op zondagochtend twee uur lang de kinderprogramma's van de VPRO aan elkaar praatten. Ze presenteerden niet alleen, maar zongen ook liedjes en waren verzot op het eten van taartjes. De programmering werd wekelijks voorafgegaan door een animatie van een VPRO-logo dat 's ochtends uit bed kwam, naar zijn werk ging en daar een beeldbuis in gang zette. Als de drie dames afwezig waren, presenteerde Rik Hoogendoorn het programma als Neef Rik, de neef van het drietal. De drie dikke dames zongen aan het begin van iedere zondagochtend een liedje, waarvan de muziek van het eerste couplet min of meer gelijk was aan het nummer "Sh-boom sh-boom" van The Crew Cuts.
In deze periode kwamen er veel nieuwe programma bij, zoals Rembo & Rembo, Mevrouw Ten Kate, Dag Meneer de Koekepeer, De weg naar school, Butter, cheese and Deltaworks, Pootjes met Midas Dekkers, De Freules en Dokter Krankenstein, en Zakken (gepresenteerd door Koen Venken en was te zien gedurende 1991). Ook introduceerde Villa Achterwerk een aantal Duitse en Zweedse series waaronder Doldwazen en Druiloren, Eerste Liefde, Majesteit Uw Ontbijt, Hals over kop en Mus met de lange poten
Arend en Fred / Trud en P/ Ojee slagmolen en Joe In de zomer van 1992 werden de drie dikke dames opgevolgd door Arend (Peter Drost). Vanuit de VPRO-Zomerschool praatte hij de alle programma's aan elkaar. Hij was niet alleen in de school, want in de school bevond zich ook Freds videohoek. Hierin ontving Fred (Jaap Boots) kinderen en bekende Nederlanders voor een gesprek en keek met hen naar televisieprogramma's. In de school bevond zich ook het reisbureau "ZZZ" dat werd bestierd door de eigenwijze Trud (Marlies Helder) en haar onhandige echtgenoot P (Pieter Tiddens).
Na de zomer van 1992 werden Arend, Fred, Trud en P uit de school gezet omdat er weer kinderen in de school moesten. Na de laatste aflevering van Zomerschool moesten Trud en P in een extra uitzending genaamd "kinder eldorado" bij de directeur komen. Hij bekeek met hen een aantal jeugdprogramma's. Daarna overhandigde hij Trud en P de sleutels van de Villa. Een bips van plastic werd door Trud en P (de nieuwe presentatoren) bij de ingang bevestigd, en aldus kreeg de villa op 4 oktober 1992 haar naam Villa Achterwerk. Deze naam zou vanaf dan de vaste naam zijn van het kinderblok. Fred kreeg in Villa Achterwerk zijn eigen programma, dat sterk leek op wat hij al in de Zomerschool deed. Het duo Trud en P bleef een tijdje, maar de vorm van het kinderblok veranderde vrij snel. Vaste presentatoren verdwenen. De villa bleef wel in beeld. Programma's werden soms aan elkaar gepraat door een voice-over met een zware stem of door Trud en P vanuit een soort tuinhuisje.
In de zomers werden ze twee keer vervangen door Ojee Slagmolen (wederom Peter Drost) en Joe (Mattie Poels). Dit vrolijke duo keek televisie en maakte muziek.
Enkele nieuwe programma's in deze periode zijn: een docusoap over 8e-groepers genaamd Guppies, Zaal in Huis met Rik Zaal die op bezoek gaat bij kinderen om te kijken hoe ze wonen en waar ze buiten spelen, Onze Buurt, Een Zoen van Mij met de 3 dikke dames, de Belgische serie De tuin en de serie De Man met de hoed.
Jos Sterk Hierna werd korte tijd de presentatie verzorgd door Jos Sterk. Sterk werd gespeeld door Peter Zegveld. Jos Sterk was een soort klusjesman die een winkeltje met een werkplaats had ergens aan een gracht waar hij oude televisie- en radiotoestellen repareerde. Hij was een aardige gozer maar als hij merkte dat iemand kritiek had op een van de programma's (bijvoorbeeld "De Boeven" in plaats van "De Boefjes") dan wilde er weleens een radio of televisie sneuvelen.
Mandy Niermans (voice-over) en de kijkers Na het vertrek van Jos Sterk kwam er geen nieuwe presentator in beeld. In plaats daarvan werd tussen de programma's door het beeld opgevuld met het Villa Achterwerk-logo en bewegende animaties. Deze animaties hadden duidelijke popart- en dada-invloeden zoals dansende theepotten, speelgoedrobotten, poppetjes en een hele verzameling oude verroeste wekkers. Ook waren er vaak filmpjes vanuit de villa van een man met wasknijper op zijn neus. Deze man was Theo Schouwerwou en zou later, in 1996, Wim van Oorschot worden bij "Roos en haar mannen". De voice-over werd gedaan door Mandy Niermans. Niermans gebruikte enkele vaste "uitsmijters" bij Villa Achterwerk. Uitspraken als 'Hasta la pasta! tot morgen! tot de volgende Villa!', 'Aufwiederschnitzel' en 'Doe de groeten aan je verkering' werden erg populair bij de jeugd. In deze tijd mochten ook de kijkers regelmatig vanuit de villa presenteren, in de uitzendingen op zondag en woensdagmiddag.
Telly, Florien en Maxim Hartman In 2001/2002 werd de presentatie gedaan door het duo Telly en Florien, zij werden bijgestaan door Maxim Hartman (Regie: David Lammers en Eddie Wölcken).
Tante Jet van de villaflat In de zomer van 2001 werd Villa Achterwerk gepresenteerd door tante Jet, vanuit haar villaflat. Het scenario en de regie waren in handen van Eddie Wölcken, tante Jet werd gespeeld door Martine Sandifort.
Roos en haar Mannen Gedurende tien jaar, met enkele onderbrekingen, hebben Roos en haar Mannen Villa Achterwerk gepresenteerd. De eerste aflevering met het trio was in de zomer van 1996. Het programma werd gepresenteerd vanuit De Villa Fabriek en zou eigenlijk maar een zomer te zien zijn. In korte tijd werd het drietal echter zo populair dat ze na de zomer de vaste presentatoren werden. Later presenteerden ze ook vanuit De Villa Studio en het Villa Hotel. Het programma kenmerkt zich door over-the-hill humor, diverse stunts en gasten die op bezoek kwamen. Bekend zijn ook de geluids- en visuele effecten die werden gebruikt in het programma, zoals de herhalingseffecten. Als Roos aan haar Mannen een klap uitdeelt wordt de klap bijvoorbeeld gelijk drie keer achter elkaar versneld uitgezonden. Ditzelfde gebeurt ook altijd bij het remmen of het slaan met de deur van de auto. Het programma werd traditioneel afgesloten met een druk op een rode knop.
Rolverdeling: Roos van der Zande (Raymonde de Kuyper). Roos loopt altijd rond in een rood mantelpakje, is verslaafd aan roze koeken en ze is een bazig persoon. Zij is de presentatrice van het programma. Gert Jan van Rossum (Raymond Thiry). Van Rossum zorgt voor het camerawerk en is erg chaotisch en hyperactief: vaak vindt hij allerlei rare apparaten uit waarmee experimenten gedaan worden die volgens hemzelf echter "helemaal niet gevaarlijk zijn". Ook is hij een fervent verzamelaar van stoepranden en is hij dol op geweld. Hij is degene die aan het einde van het programma het vaakst op de rode knop drukt. Willem van Oorschot (Theo Schouwerwou). Van Oorschot is de geluidsman en is erg gehecht aan zijn knuffelbeer Pluis. Hij laat zich vaak meeslepen door de rare plannen van Van Rossum.
Scenario en regie was in handen van Ben van der Meyden.