thumb|Die blau Schuyte, Pieter van der Heyden, 1559 Het Gilde van de Blauwe Schuit is een denkbeeldig, satirisch broederschap dat centraal staat in een Middelnederlands berijmd spotmandement, waarschijnlijk afkomstig uit het repertoire van de middeleeuwse vastenavondviering. Via dit gilde werden de sociale en morele ontsporingen van de samenleving op satirische wijze bekritiseerd.
Het gilde wordt beschreven in een gedicht van ongeveer 300 regels (waarvan de beginregels ontbreken). Het gilde vormde een carnavaleske verbeelding waarin sociale misstanden en morele zwakheden werden uitvergroot. Tot de uitgenodigde leden van het gilde behoorden onder meer verarmde adel, verwende jongelingen uit welgestelde families en overdadig levende, seksueel losbandige geestelijken. Zij werden in het gedicht opgeroepen om deel te nemen aan een uitbundige viering.
Het gilde wordt voorgesteld als een gezelschap feestvierders dat op een symbolisch vaartuig (de Blauwe Schuit) wordt weggevoerd uit de geordende samenleving. Door deze theatrale uitbeelding van het gilde werden personen die niet voldeden aan de normen van de maatschappij tijdelijk buiten de sociale orde geplaatst.
De voordracht van het spotmandement, die plaatsvond tijdens vastenavond, fungeerde als een rituele zuivering van de gemeenschap: door de 'dwazen' in het gilde om hun gebreken uit te lachen en hen symbolisch te verbannen, bevestigde en rechtvaardigde de stedelijke burgerij impliciet de bestaande sociale orde en haar eigen levenswijze en maatschappelijke positie.
De tekst over het gilde van de Blauwe Schuit is overgeleverd in één vijftiende-eeuws handschrift, bewaard in de Koninklijke Bibliotheek te Den Haag (75 H 57).Herman Pleij. Materiaal voor een interpretatie van het gedicht over de blauwe schuit (1413?). I. in Spektator. Jaargang 1 (1971-1972) blz. 311
Uitgaven en literatuur Zarncke, F. (1854) nam de tekst van het rijm op als bijlage bij zijn uitgave van Sebastian Brants Das Narrenschiff; hierdoor werd de tekst internationaal bekend. Verwijs, E. (1871) publiceerde de volledige tekst in de verzamelbundel Van vrouwen ende van minne.Verwijs, E. (ed.) (1871) Vander Blauwen Scute in Van vrouwen ende van minne. Leiden: A.W. Sijthoff. Gearchiveerd op 27 oktober 2020. Pleij, H (1983) Het gilde van de Blauwe Schuit. Literatuur, volksfeest en burgermoraal in de late middeleeuwen. Amsterdam: Meulenhoff, (2e dr.)
Blauwe schuit