Een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties is een internationale organisatie die is opgericht door middel van een verdrag tussen staten en verbonden is met de Verenigde Naties door middel van een overeenkomst met de Economische en Sociale Raad, die is goedgekeurd door de Algemene Vergadering. Het lidmaatschap van de Verenigde Naties valt niet samen met dat van een gespecialiseerde organisatie: VN-lidstaten zijn niet verplicht om lid te worden van een gespecialiseerde organisatie.
Structuur De Verenigde Naties maken deel uit van het VN-systeem, dat naast de VN zelf ook vele fondsen, programma's en gespecialiseerde agentschappen omvat, die elk hun eigen werkterrein, leiderschap en budget hebben. De programma's en fondsen worden gefinancierd door vrijwillige in plaats van door middel van beoordeelde bijdragen. De gespecialiseerde agentschappen zijn onafhankelijke internationale organisaties die worden gefinancierd door zowel vrijwillige als beoordeelde bijdragen. De VN coördineert haar werk met deze afzonderlijke VN-systeementiteiten, die samenwerken met de Organisatie om haar te helpen haar doelen te bereiken.
Overzicht van gespecialiseerde organisaties van de Verenigde Naties Er zijn zevenendertig gespecialiseerde organisaties, die verdeeld kunnen worden in vier groepen: Fondsen en programma's (6) Gespecialiseerde VN-agentschappen (15) Andere entiteiten en lichamen (9) Gerelateerde organisaties (7) thumb|100px|UNDP
Fondsen en programma's Verenigde Naties Ontwikkelingsprogramma Hoofdkantoor: New York, Verenigde Staten Het Verenigde Naties Ontwikkelingsprogramma (Engels: United Nations Development Programme, afgekort UNDP) werkt in bijna 170 landen en gebieden en helpt armoede uit te roeien, ongelijkheden te verminderen en veerkracht op te bouwen zodat landen vooruitgang kunnen boeken. Als ontwikkelingsagentschap van de VN speelt UNDP een cruciale rol bij het helpen van landen bij het bereiken van de duurzameontwikkelingsdoelstellingen. De volgende organisaties vallen onder UNDP: Verenigde Naties Kapitaalontwikkelingsfonds (Engels: United Nations Capital Developtment Fund, afgekort UNCDF) Verenigde Naties Vrijwilligers (Engels: United Nations Volunteers, afgekort UNV)
Verenigde Naties Milieuprogramma thumb|80px|UNEP Hoofdkantoor: Nairobi, Kenia Het Verenigde Naties Milieuprogramma (Engels: United Nations Environment Programme, afgekort UNEP), opgericht in 1972, is de stem voor het milieu binnen het systeem van de Verenigde Naties. UNEP fungeert als een katalysator, pleitbezorger, opvoeder en facilitator om het verstandige gebruik en de duurzame ontwikkeling van het wereldwijde milieu te bevorderen.
Verenigde Naties Bevolkingsfonds thumb|160px|UNFPA Hoofdkantoor: New York, Verenigde Staten Het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (Engels: United Nations Population Fund, afgekort UNFPA) is het leidende VN-agentschap voor het leveren van een wereld waarin elke zwangerschap gewenst is, elke geboorte veilig is en het potentieel van elke jongere wordt vervuld.
Verenigde Naties Programma voor Menselijke Nederzettingen thumb|160px|UNPF Hoofdkantoor: Nairobi, Kenia De missie van het Verenigde Naties Programma voor Menselijke Nederzettingen (Engels: United Nations Human Settlements Programme, ook wel UN-HABITAT) is het bevorderen van sociaal en ecologisch duurzame ontwikkeling van menselijke nederzettingen en het bereiken van voldoende onderdak voor iedereen.
Verenigde Naties Kinderfonds thumb|160px|UNICEF Hoofdkantoor: New York, Verenigde Staten Het Verenigde Naties Kinderfonds (Engels: United Nations Children's Fund, afgekort UNICEF) werkt in 190 landen en gebieden om kinderlevens te redden, hun rechten te verdedigen en hen te helpen hun potentieel te benutten, van de vroege kindertijd tot de adolescentie.
Wereldvoedselprogramma thumb|80px|WFP Hoofdkantoor: Rome, Italië Het Wereldvoedselprogramma (Engels: World Food Programme, afgekort WFP) heeft als doel honger en ondervoeding uit te roeien. Het WFP, 's werelds grootste humanitaire organisatie, helpt elk jaar bijna 100 miljoen mensen in ongeveer 88 landen met hulp via voedsel- of contante uitkeringen en meer. Het Wereldvoedselprogramma kreeg in 2020 de Nobelprijs voor de Vrede.
Gespecialiseerde VN-agentschappen Voedsel- en Landbouworganisatie thumb|80px|FAO Hoofdkantoor: Rome, Italië De Voedsel- en Landbouworganisatie (Engels: Food and Agriculture Organization, afgekort FAO) is opgericht in 1945 en leidt internationale inspanningen om honger te bestrijden. Het is zowel een forum voor onderhandelingen over overeenkomsten tussen ontwikkelingslanden en ontwikkelde landen als een bron van technische kennis en informatie om ontwikkeling te helpen.
Internationale Burgerluchtvaartorganisatie thumb|120px|ICAO Hoofdkantoor: Montréal, Canada De Internationale Burgerluchtvaartorganisatie (Engels: International Civil Aviation Organization, afgekort ICAO) is opgericht in 1947 en heeft als doel de principes en standaarden voor de internationale luchtvaart op te stellen ter verbetering van het luchtverkeer. De ICAO werd op 7 april 1947 officieel opgericht uit een besluit van de Convention on International Civil Aviation, beter bekend als de Conventie van Chicago in november 1944. De, dankzij de Tweede Wereldoorlog, plotselinge vooruitgang in de luchtvaart toonde de behoefte aan internationale standaarden voor, en afspraken over luchtverkeer. De organisatie ontwikkelt normen voor het wereldwijde luchtvervoer en helpt haar 192 lidstaten bij het delen van het luchtruim van de wereld in hun sociaal-economisch voordeel.
Internationaal Fonds voor Landbouwontwikkeling thumb|160px|IFAD Hoofdkantoor: Rome, Italië Het Internationaal Fonds voor Landbouwontwikkeling (Engels: International Fund for Agricultural Development, afgekort IFAD) heeft zich sinds zijn oprichting in 1977 uitsluitend gericht op armoedebestrijding op het platteland en werkt samen met arme plattelandsbevolkingen in ontwikkelingslanden om armoede, honger en ondervoeding uit te bannen; hun productiviteit en inkomens te verhogen; en de kwaliteit van hun leven te verbeteren.
Internationale Arbeidsorganisatie Hoofdkantoor: Genève, Zwitserland De Internationale Arbeidsorganisatie (Engels: International Labour Organization, afgekort ILO) bevordert internationale arbeidsrechten door internationale normen te formuleren over de vrijheid om te associëren, collectieve onderhandelingen, de afschaffing van dwangarbeid en gelijke kansen en behandeling. Het is een gespecialiseerd agentschap en houdt zich bezig met arbeidsvraagstukken. De organisatie is opgericht in 1919 als uitvloeisel van de vredesonderhandelingen na de Eerste Wereldoorlog. Oorspronkelijk was het dan ook een agentschap van de Volkenbond. Na de ondergang van de Volkenbond als gevolg van het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd de ILO een agentschap van de VN. Het huidige handvest van de Internationale Arbeidsorganisatie is vastgesteld in 1944 in de Verklaring van Philadelphia.
Internationaal Monetair Fonds Hoofdkantoor: Washington, Verenigde Staten Het Internationaal Monetair Fonds (Engels: International Monetary Fund, afgekort IMF) werkt aan duurzame groei en welvaart voor al zijn 190 lidstaten. Het doet dit door economisch beleid te ondersteunen dat financiële stabiliteit en monetaire samenwerking bevordert, die essentieel zijn om de productiviteit, het scheppen van banen en het economisch welzijn te verhogen. Het IMF wordt bestuurd door en legt verantwoording af aan zijn lidstaten. Het IMF heeft drie cruciale missies: het bevorderen van internationale monetaire samenwerking, het aanmoedigen van de uitbreiding van handel en economische groei en het ontmoedigen van beleid dat de welvaart zou schaden. Om deze missies te vervullen, werken IMF-lidstaten samen met andere internationale organen en met elkaar.
Internationale Maritieme Organisatie thumb|160px|IMO Hoofdkantoor: Londen, Verenigd Koninkrijk De Internationale Maritieme Organisatie (Engels: International Maritime Organization, afgekort IMO) heeft een uitgebreid regelgevingskader voor de scheepvaart gecreëerd, dat zich bezighoudt met veiligheids- en milieukwesties, juridische kwesties, technische samenwerking, beveiliging en efficiëntie. Het is niet altijd een onderdeel van de Verenigde Naties geweest. Het concept van het IMO werd ontwikkeld na de ramp met de RMS Titanic.
Internationale Telecommunicatie-unie thumb|80px|ITU Hoofdkantoor: Genève, Zwitserland De Internationale Telecommunicatie-unie (Engels: International Telecommunication Union, afgekort ITU) is het gespecialiseerde agentschap van de Verenigde Naties voor informatie- en communicatietechnologieën. Het is toegewijd aan het verbinden van alle mensen van de wereld - waar ze ook wonen en wat hun middelen ook zijn. Door ons werk beschermen en ondersteunen we ieders fundamentele recht om te communiceren. De voornaamste taken zijn het standaardiseren, het toewijzen van het frequentiespectrum, en het vaststellen van de wijze waarop nationale telefoonnetwerken onderling moeten worden gekoppeld om internationaal telefoonverkeer mogelijk te maken.
Verenigde Naties Organisatie voor Onderwijs, Wetenschap & Cultuur thumb|80px|UNESCO Hoofdkantoor: Parijs, Frankrijk De Verenigde Naties Organisatie voor Onderwijs, Wetenschap en Cultuur (Engels: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization, afgekort UNESCO) op opgericht op 16 november 1945 en richt zich op alles, van lerarenopleiding tot het helpen verbeteren van het onderwijs wereldwijd tot het beschermen van belangrijke historische en culturele locaties over de hele wereld.
Verenigde Naties Organisatie voor Industriële Ontwikkeling thumb|80px|UNIDO Hoofdkantoor: Wenen, Oostenrijk De VN-Organisatie voor industriële ontwikkeling (Engels: United Nations Industrial Development Organization, afgekort UNIDO) is het gespecialiseerde agentschap van de Verenigde Naties dat industriële ontwikkeling bevordert voor armoedebestrijding, inclusieve globalisering en ecologische duurzaamheid. De missie van de Organisatie voor Industriële Ontwikkeling van de Verenigde Naties, zoals beschreven in de Verklaring van Lima die is aangenomen tijdens de vijftiende zitting van de Algemene Conferentie van UNIDO in 2013, evenals de Verklaring van Abu Dhabi die is aangenomen tijdens de achttiende zitting van de Algemene Conferentie van UNIDO in 2019, is het bevorderen en versnellen van inclusieve en duurzame industriële ontwikkeling (Engels: inclusive and sustainable industrial development afgekort ISID) in de lidstaten. Verenigde Naties Wereld Toerisme Organisatie thumb|80px|UNWTO Hoofdkantoor: Madrid, Spanje De Verenigde Naties Wereld Toerisme Organisatie (Engels: United Nations World Tourism Organization, afgekort UNWTO) is het agentschap van de Verenigde Naties dat verantwoordelijk is voor de bevordering van verantwoord, duurzaam en universeel toegankelijk toerisme.
Wereldpostunie thumb|160px|UPU Hoofdkantoor: Bern, Zwitserland De Wereldpostunie (Engels: Universal Postal Union, afgekort UPU; Frans: Union Postale Universelle) is het belangrijkste forum voor samenwerking tussen de actoren in de postsector. Het helpt om te zorgen voor een echt universeel netwerk van up-to-date producten en diensten. De organisatie controleert de verschillende postovergangen tussen lidstaten en is ook verantwoordelijk voor het wereldwijd vertakte postnetwerk. Iedere lidstaat gaat dan ook akkoord met de regels voor het internationaal postverkeer. Het is de tweede oudste nog bestaande internationale organisatie, na de Internationale Telecommunicatie-unie.
Wereldgezondheidsorganisatie thumb|160px|WHO Hoofdkantoor: Genève, Zwitserland