Concert spirituel was een Parijse concertorganisatie die in 1725 werd opgericht door Anne Danican Philidor. De instelling organiseerde publieke concerten met geestelijke muziek en instrumentale werken op dagen waarop de Parijse theaters, waaronder de Académie royale de musique, gesloten waren. Het Concert spirituel bleef bestaan tot 1790, kort na het uitbreken van de Franse Revolutie.
Het Concert spirituel geldt als een van de eerste duurzame openbare concertreeksen in Europa. In tegenstelling tot veel oudere concertvormen, die verbonden waren aan hofkringen, besloten genootschappen of particuliere salons, konden bezoekers hier tegen betaling een toegangskaart kopen. De instelling speelde een belangrijke rol in de ontwikkeling van de publieke concertcultuur in de achttiende eeuw en droeg bij aan de verspreiding van genres als het motet, het vioolconcert, het concerto en de symfonie.
Ontstaan Het Concert spirituel werd opgericht in Parijs tijdens de Régence, een periode waarin de stedelijke concertcultuur zich sterk ontwikkelde. Anne Danican Philidor, afkomstig uit een bekende muzikale familie en verbonden aan de muziek van het Franse hof, kreeg toestemming om een reeks publieke concerten te organiseren.
Het eerste concert vond plaats op 18 maart 1725 in de Salle des Cent-Suisses in het Tuilerieënpaleis. Het programma bestond uit geestelijke werken, waaronder grote motetten van Michel-Richard Delalande, en instrumentale muziek van onder anderen Arcangelo Corelli.
De naam "Concert spirituel" verwees naar het religieuze karakter van de uitvoeringsmomenten. De concerten vonden vooral plaats op religieuze feestdagen en in periodes zoals de vastentijd, wanneer de opera en andere openbare spektakels in Parijs gesloten waren.
Repertoire Het oorspronkelijke repertoire bestond uit geestelijke muziek en instrumentale werken. Een belangrijk genre was het grand motet, een grootschalig Frans motet voor solisten, koor en orkest. Volgens de Maison Française d'Oxford bleef de aanwezigheid van een grand motet lange tijd een herkenbaar element van de concerten.
Naast vocale religieuze muziek bood het Concert spirituel ook ruimte aan virtuoze instrumentale muziek. Daardoor werd het een belangrijk podium voor solisten en componisten. Het concerto en de symfonie kregen er in de loop van de achttiende eeuw een steeds grotere plaats.
Aanvankelijk golden er beperkingen op het uitvoeren van Franse toneel- en operamuziek, omdat de privileges van de Parijse opera moesten worden gerespecteerd. Later werd het repertoire ruimer en konden ook wereldlijke composities met Franse tekst worden uitgevoerd.
Betekenis voor het Parijse muziekleven Het Concert spirituel was vernieuwend omdat het een breed publiek toegang gaf tot concerten buiten de traditionele hof- en kerkelijke context. Bezoekers hoefden geen lid te zijn van een besloten kring of salon, maar konden een kaartje kopen. Daarmee vormde de instelling een belangrijke stap in de ontwikkeling van het moderne openbare concertleven.
De concertreeks werd een van de belangrijkste muzikale instellingen van Parijs in de achttiende eeuw. Zij bood een podium aan Franse en buitenlandse musici en maakte het Parijse publiek vertrouwd met nieuwe instrumentale vormen. De ontwikkeling van de symfonie en het concerto in Frankrijk is nauw verbonden met de programmering van het Concert spirituel.
Ook componisten als François-Joseph Gossec, Jean-Joseph de Mondonville, Joseph Bologne, Chevalier de Saint-Georges, Joseph Haydn en Wolfgang Amadeus Mozart werden in verband gebracht met het repertoire van het Concert spirituel. Mozarts Symfonie nr. 31, de zogenoemde Parijse symfonie, werd in 1778 voor het Concert spirituel geschreven en in Parijs uitgevoerd.
Organisatie en locaties Het Concert spirituel werd in de loop van zijn bestaan door verschillende ondernemers en musici geleid. De organisatie was afhankelijk van privileges, toestemming van de autoriteiten en afspraken met bestaande instellingen zoals de Opéra de Paris. Daardoor veranderden de voorwaarden en het repertoire doorheen de achttiende eeuw.
De concerten werden aanvankelijk gehouden in de Salle des Cent-Suisses in het Tuilerieënpaleis. Later vonden uitvoeringen ook plaats op andere Parijse locaties, afhankelijk van de organisatorische en politieke omstandigheden.
Volgens The Concise Oxford Dictionary of Music werden jaarlijks ongeveer vierentwintig concerten georganiseerd, vooral in periodes waarin andere vormen van openbaar muziektheater verboden of tijdelijk gesloten waren.
Einde en nalatenschap Het Concert spirituel hield in 1790 op te bestaan, in de eerste jaren van de Franse Revolutie. De revolutie veranderde het Parijse muziekleven grondig, onder meer door de hervorming van instellingen, privileges en publieke theaters.
Hoewel de oorspronkelijke instelling verdween, bleef de naam "Concert spirituel" later gebruikt worden voor andere concertreeksen en ensembles. De historische betekenis van het Parijse Concert spirituel ligt vooral in zijn rol als vroege openbare concertorganisatie en als podium voor de ontwikkeling van achttiende-eeuwse concertprogrammering.
Het Concert spirituel beïnvloedde de latere gewoonte om concertprogramma's te combineren uit vocale en instrumentale werken, oude en nieuwe muziek, en lokale en internationale componisten. Het vormde daarmee een belangrijk voorbeeld voor de moderne concertpraktijk.
Referenties
Externe links
Concert Spirituel bij het Centre de musique baroque de Versailles Le Concert Spirituel @ 300 bij Maison Française d'Oxford
Categorie:Muziekorganisatie Categorie:Klassieke muziek Categorie:Muziek in Frankrijk Categorie:Geschiedenis van Parijs Categorie:Concert