thumb|Kassa-afdeling van een grote supermarkt Een supermarkt is een verkooporganisatie met grootschalige inkoop en afzet aan een consumentenmarkt in de vorm van een zelfbedieningswinkel waar voedingsmiddelen, waaronder verse groente, brood, vlees, kruidenierswaren en huishoudelijke artikelen worden verkocht. Soms behoren meer soorten artikelen, bijvoorbeeld kleding en medicijnen, ook tot het assortiment, en heeft de winkel deels het karakter van een warenhuis. Supermarkten zijn vaak onderdeel van een keten die in een regio, land of zelfs meerdere landen winkels heeft. Een kleine varende supermarkt noemt men een parlevinker.
Er is wel personeel betrokken bij het afrekenen aan de kassa en de verkoop van artikelen met een leeftijdsbeperking, zoals alcoholhoudende dranken en rookwaren, en klanten kunnen kleine dure artikelen wegens het diefstalrisico (ook) niet altijd zelf pakken. Steeds vaker zijn er ook zelfscankassa's. Bij een gemakswinkel is dit soms de enige manier om af te rekenen. In 2018 introduceerde Amazon zijn kassaloze supermarkt, waarbij men middels een app afrekent en met behulp van sensoren en cameraherkenning herkent wordt welke artikelen de klant wil afrekenen.
Geschiedenis De eerste zelfbedieningszaken verschenen in de Eerste Wereldoorlog in de Verenigde Staten. Vóór die tijd werden voedingsmiddelen verkocht door kleine kruideniers.
Tegen het einde van de twintigste eeuw waaide het supermarktconcept (winkelwagen vullen en aan het eind afrekenen bij de kassa) ook over naar andere branches zoals doe-het-zelf-, meubelzaken (IKEA) en zaken voor huishoudelijke artikelen (Blokker).
De supermarkt betekende een revolutie voor het boodschappen doen, dat destijds voornamelijk door vrouwen werd gedaan. In plaats van lang in de rij te staan bij de kruidenier konden de vrouwen zelf hun boodschappen uitzoeken en hoefden daarna minder lang in de rij te staan voor de kassa.
De supermarkten betekenden ook een revolutie in verpakkingsmateriaal. Werd bij de kruidenier vrijwel alles afgewogen in aparte papieren zakken verpakt, in de supermarkt ligt alles zo aantrekkelijk mogelijk verpakt, met verschillende merken en verschillende hoeveelheden.
De komst van de supermarkt heeft tot gevolg gehad dat kleinere, gespecialiseerde winkels verdwenen zijn. Een supermarktketen wordt, als overblijfsel van de kruideniersoorsprong, nog weleens een "grootgrutter" (grutter = kruidenier) genoemd. Supermarktketens die gericht zijn op het aanbieden van zo goedkoop mogelijke producten worden discounters of discountwinkels genoemd.
In Nederland In 1946 startte Chris van Woerkom als eerste met zelfbediening in NijmegenVan Woerkom was de eerste en de mooiste supermarkt, De Gelderlander 15 januari 2011 in 1947 gevolgd door Johannes van Uffelen in Utrechthttps://www.duic.nl/cultuur/verdwenen-winkels-vivo-van-uffelen-aan-de-pieter-nieuwlandstraat/ en in 1948 door Dirk van den Broek in AmsterdamSupermarkt tijdlijn Allesupermarkten.com en in 1949 door Kijkgrijp in Velsen-Noord. Begin jaren vijftig volgden diverse andere zaken.
In 1961 kreeg Nederland een nieuwe Vestigingswet Bedrijven, waarin de eisen tot gescheiden verkoop van vlees, groenten en brood werden geschrapt. Vanaf dat jaar gingen zelfbedieningskruideniers hun assortiment verbreden, en het nieuwe type winkel werd met de Amerikaanse naam "supermarkt" aangeduid. Aanvankelijk trok vaak een slager of groenteboer bij de kruidenier in, en bleef zo nog jaren een semi-zelfstandige. Geleidelijk verdrongen de landelijke ketenbedrijven de plaatselijke supers. Met de grotere automobiliteit vestigden zich de allergrootste supermarkten aan de rand van de steden.
Uit onderzoek blijkt dat men in Nederland in 2014 gemiddeld 680 meter moest reizen voor de dichtstbijzijnde supermarkt, onafhankelijk van welke keten dat is.Hoe Albert Heijn de grote steden domineert z24.nl, december 2014
In 2020 had Albert Heijn een marktaandeel van 35,0%, de bij inkoopvereniging Superunie aangesloten supermarkten (zoals PLUS, Coop en Dirk) samen 27,3%, Jumbo 21,5%, Lidl 10,7% en Aldi 5,5%.Marktaandelen 2020 volgens Nielsen, FoodPersonality
Cijfers Winkelaantallen Nederland Jaarlijks onderzoekt onderzoeksbureau Nielsen de winkelaantallen van de Nederlandse supermarkten. De winkelaantallen in onderstaande tabel zijn van week 52 van het betreffende jaar.Supermarktformules - ontwikkeling aantal winkels vanaf 2000*, DistrifoodMarktaandelen supermarkten, FoodPersonalityOpdoeken C1000 zorgt voor verschuiving marktaandeel, LevenmiddelenKrantWie voedt Nederland?, Wageningen UR Formule20002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022Albert Heijn7316886987447067137527968178278338538779089339449339529709759961.0571.154 Albert Heijn709686706705674674709738750752756771782815836849830841853858869 AH to go–214352628313640454751615961606876818190 AH XL–24611122227303031343436353535363637 Primarkt22Opgegaan in Albert HeijnJumbo Groep–699661626587583591619672682691685 Jumbo52555964667792119120126173262310390498583582585611663667691685 Jumbo City–57814 Pryma201714121110776664444411111Schuitema535551491476472474462440387371389422Overgenomen door Jumbo C1000352402444476472474462440387371389422385267124Overgenomen door Jumbo A&P12511143Opgegaan in C1000 Kopak5834Opgegaan in C1000 Maxis544Verkocht aan AH XL en C1000Laurus1.043874849773761770747464Overgenomen door Jumbo Super de Boer40842640337439639136535831228519344Overgenomen door Jumbo, deels overgedragen aan C1000 Edah321300313263269284276106Overgenomen door Sligro Food Group en de Sperwer Groep Lekker & Laag222225266Overgenomen door AH XL, C1000 en Hoogvliet Konmar29119131134944340Overgenomen door Albert Heijn, C1000 en Jumbo Groenwoudt6819Opgegaan in Konmar Nieuwe Weme378Opgegaan in Konmar Basismarkt17850 filialen verkocht aan Lidl, 5 aan Kruidvat en 6 aan BlokkerSuperunie Sperwer Groep PLUS175200218215214218235278272268263261257255255263264260263271269268268 Garantmarkt103877461Opgegaan in PLUS 4=6211211Opgegaan in PLUS Spar Holding (45%)278649628550490476459442429425 Spar formule275261308314324313322350325315302300295236218213209204207204204236 Attent595956545755565456638310210197981298665Opgeheven SparExpress–100150150 SparCity–101113172729323644 Detailresult–186186185186189198200201204225 Dirk3636454846535196979999101103107117120121123126126126 Dino344444Opgegaan in Digros Bas van der Heijden272726272726262827292927272729Opgegaan in Dirk Digros131414141414181717171616161616Opgegaan in Dirk Jan Bruijns9999Opgegaan in Dirk DekaMarkt62628284858581848487838686868382828080817999101 Komart G1616Opgegaan in DekaMarkt CoopCodis/Coop140187202212220231241255258263289319 Coop858410492869188111118130139151159166197222251257316219 CoopCompact294549535455575757515854595761605954 Coop Vandaag–335798 Volumemarkt36464841171164Opgegaan in Coop E-markt9080827056433225Opgegaan in Coop Hoogvliet3135373842505156585960626264656466686870717171 Deen283233373648495456566162646770767882818180Overgenomen doorAlbert Heijn, Vomar en DekaMarkt Jan Linders4344444446455354535253565656575759605961626264 Nettorama2021242424252628282930292930303131313131323232 Poiesz3435353640414347495057616264686968687070706972 Boon Beheer34364140404039413939394042 MCD30272826252525282931333337373635292729282615 Boon's Markt–125558101113 Vomar343637404143515454535556576062636564656971 Boni323333333232323233333436373840434243444444 Sligro Food Group147138130131– Prisma Food RetailOpgegaan in Sligro Food Group EMTÉ111111131617318084789011912512912713013313056Overgenomen door Coop en Jumbo Golff6660616159585767685327Opgegaan in EMTÉ Sanders1818181920212020222221Opgegaan in EMTÉ MeerMarkt868681807572766868Omgebouwd tot Golff, Spar en AttentLidl105150180191196209250287320328335355360375390403403417419432438438Aldi354359377383385385391431442473482495503487502502507507502504497Van Tol Dagwinkel–1568121119212217172130333739 Troefmarkt619410213113613613313114010710973716265403634Opgegaan in DagwinkelMarqt1313151616Agrimarkt35565555555564 filialen verkocht aan Jumbo, 2 aan LidlStipt26222217Komart Supermarkt252616Overgenomen door Coop Supermarkten, Deen en HoogvlietSC JohnsonExpert Supermarkten1359142627143Overgenomen door Albert Heijn en BoniFormule20002001200220032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022
Kritiek De grote schaal van supermarkten, die voor haar klanten vaak kosten en efficiëntie wil verbeteren, kan wezenlijke economische druk uitoefenen op toeleveranciers en kleinere winkelbedrijven. Het groeiend aantal supermarkten is reden voor het verdwijnen van kleine winkeliers en voor de toegenomen afhankelijkheid onder de klanten van hun auto. Ook heeft de toenemende trend om met de auto naar de supermarkt of het winkelcentrum te gaan een negatieve invloed op het ecologisch evenwicht.
Zie ook beurtbalkje discountwinkel franchise gemakswinkel hypermarkt kruidenier lijst van supermarkten prijzenoorlog parlevinker warenhuis
Categorie:Detailhandel