De Vlaamse Ardennen is een heuvelachtige streek in het zuiden van de Belgische provincie Oost-Vlaanderen variërend in hoogte tussen 5 en 157 meter. De streek is niet duidelijk omlijnd, maar meestal bedoelt men hiermee het arrondissement Oudenaarde en de steden Zottegem en Geraardsbergen, Oudenaarde en Ronse. De streek is officieel erkend als Regionaal Landschap Vlaamse Ardennen tot Dender en vormt een bekende toeristische regio (gepromoot door Toerisme Vlaamse Ardennen en waar ook nog Herzele, Sint-Lievens-Houtem, Oosterzele en Gavere toe worden gerekend).
Sinds 2023 zijn de Vlaamse Ardennen (zonder Geraardsbergen en Gavere) ook een van de vijftien referentieregio's in Vlaanderen. Een deel van de Vlaamse Ardennen is sinds oktober 2023 erkend als Vlaams Landschapspark onder de naam Landschapspark Vlaamse Ardennen.Vlaamse Ardennen geselecteerd om ‘landschapspark’ te worden: “Een enorme opportuniteit”, Het NieuwsbladVlaamse Ardennen mag masterplan opmaken voor definitieve selectie als Landschapspark, Het Laatste NieuwsHet Nieuwsblad De heuvelrij van de Vlaamse Ardennen loopt over de taalgrens over in de Henegouwse streek Pays des Collines, die geografisch een geheel vormt met de Vlaamse Ardennen.
Naam thumb|De Vlaamsche Ardennen, Omer Wattez, 1914. De streek heeft niets te maken met de Ardennen in Wallonië, maar is slechts zo genoemd vanwege haar heuvelachtige karakter. Toen Pol de Mont samen met zijn vriend Omer Wattez op de Geuzentoren in het Muziekbos in Ronse voor de eerste maal over het heuvelachtige landschap keekWattez, Omer, De Vlaamsche Ardennen, Gent: Uitgeversfirma Vanderpoorten, 1914, pag. 120-121. riep hij verwonderd: "Maar dat zijn hier de Vlaamse Ardennen". Pol de Mont is dus de uitvinder van de naam 'Vlaamse Ardennen'.Selleslagh, Luc, GR-Vlaamse Ardennen, 2015 maar het was wel Omer Wattez die de benaming op de toeristische kaart zette. Hij schreef in 1889 in Een hoekje van Zuid-Vlaanderen: Oudenaarde, Ronse en omstreken (Uitgeverij Willemsfonds): O, mijn schoon land, met uw wijde horizonten; land van heuvels en dalen, waar ge tien, twaalf dorpen in één dag te voet kunt bezoeken, van het ene naar het andere gaan langs veldwegeltjes die klimmen en dalen; waar ge vanop een hoogte wel twintig dorpen ziet liggen, met hun kerktorens en huizen en hofsteden en boomgaarden. O, mijn schoon land met uw wijde en brede vergezichten, ... machtig veel groen, bossen, lange bomenrijen die men op de hoogten van verre ziet staan ... In 1914 publiceerde Wattez De Vlaamsche Ardennen. Wandelingen en uitstapjes in het land van Oudenaarde en Ronse (Uitgeverij Vanderpoorten). Kunstenaars als Valerius De Saedeleer, Leo Piron en de Verstraetens zetten de heuvellandschappen op doek.
Heuvels Structuur thumb|Hoogtemodel van de Vlaamse Ardennen De zuidelijke grens van de Vlaamse Ardennen wordt gevormd door een heuvelrij tussen de Kluisberg in het westen en de Pottelberg in het oosten met een lengte van meer dan vijftien kilometer. De Kluisberg, Hotondberg, Muziekberg en Oudenberg zijn gekend als getuigenheuvels van ijzerzandsteen, versteende zandbanken van de Diestiaanzee. De heuvelrug is bedekt met verschillende bossen en vormt een natuurlijke grens tussen noord en zuid. Van west naar oost volgen volgende top(jes) elkaar op: Kluisberg, Knokteberg, Hotond, Kruisberg, Muziekberg (met Kanarieberg, Statieberg en Fortuinberg), Hoppeberg, Pottelberg. Na de Pottelberg wordt de heuvelkam minder uitgesproken bij de Parikeberg en bij Geraardsbergen is deze volledig geërodeerd door de Dender, waardoor de Oudenberg, Bosberg en Congoberg enigszins geïsoleerd liggen aan de oostzijde van de Dender. Doordat de grens tussen Vlaanderen en Wallonië op verschillende plaatsen op deze heuvelrug loopt, valt de natuurlijke grens van de Vlaamse Ardennen voor een deel in de provincie Henegouwen. Zo ligt de Pottelberg niet in Vlaanderen, maar kan hij als onderdeel van de heuvelrij wel gezien worden als een deel van het natuurlijk geheel van de Vlaamse Ardennen en het Pays des Collines.
De N36 steekt de zuidelijke heuvelrij over tussen de Knokteberg en de Hotond. De N60, die Gent met Ronse verbindt, doet dit bij de Kruisberg en de N48 bij de Hoppeberg.
Tussen Brakel en Oudenaarde loopt een gelijkaardig maar korter interfluvium. De hoogste punten zijn van west naar oost de Kerselareberg (86 m), Varent (102 m) en Berg ten Stene (106 m). Dit interfluvium vormt eerder een afgerond plateau zonder uitgesproken heuveltoppen zoals voor de zuidelijke heuvelrij het geval is. Over het plateau loopt de N8 tussen Brakel en Oudenaarde. Het plateau wordt aan de noord- en vooral de zuidzijde begrensd wordt door steile hellingen. Aan de zuidzijde liggen verschillende hellingen met specifieke namen: Edelareberg, Achterberg, Ladeuze, Eikenberg, Kapelleberg, Boigneberg, Varent, Berg ten Stene en Steenberg. Deze hellingen verbinden de Maarkebeekvallei met de N8 bovenaan. Aan de noordzijde zijn de hellingen minder steil. Tot de steilste hellingen aan deze zijde behoren de Volkegemberg, Wolvenberg en Kattenberg.
Beide heuvelruggen worden verbonden door een langere heuvelrug die zich in noord-zuidrichting uitstrekt over meer dan achttien kilometer. Deze rug start in het hart van het Henegouwse Pays des Collines nabij La Croisette (Ellignies-lez-Frasnes) (134 m) en loopt via de Hoppeberg tot de Pottenberg en Vissegem. Tussen de Hoppeberg en de N8 liggen enkele steile hellingen die vanuit de Maarkebeekvallei omhoog klimmen (Steenbeekberg, Het Foreest en Ganzenberg). Aan het noordelijke einde sluit deze heuvelrug aan op de heuvelrug Berg ten Stene – Varent – Kerselareberg. In noordoostelijke richting loopt een zijtak van deze heuvelrug nog verder via de Valkenberg en Berendries tot Sint-Maria-Oudenhove. Verder naar Zottegem in het noorden en Wijnhuize en Sint-Lievens-Esse in het oosten toe wordt de heuvelrug minder hoog en steil, hoewel nog met hellingen als Grotenberge, De Vlamme, Langendries, Kortendries, Klemhoutstraat, Kloosterbosstraat, Elverenberg-Vossenhol, Pijpketel en Eikenmolen.
Bergen thumb|Koppenberg in Oudenaarde thumb|Paterberg in Kluisbergen thumb|Eikenberg in Maarkedal Naam hoogte (meterboven zeespiegel) gemeente Pottelberg 157 Vloesberg (Pays des Collines) Hotondberg 150 Ronse — Kluisbergen Kluisberg 142 Kluisbergen — Mont-de-l'Enclus (Pays des Collines) Muziekberg 148 Ronse — Maarkedal Knokteberg 123 Kluisbergen Oudenberg 110 Geraardsbergen Moerbekeheuvel 110 Moerbeke – Galmaarden (Pajottenland) Edelareberg 86 Oudenaarde Balei 83 Sint-Lievens-Houtem Koppenberg 79 Oudenaarde
Wielrennen De Vlaamse Ardennen zijn bekend bij wielrenners voor de kasseistroken (onder andere Paddestraat, Lippenhovestraat, Kerkgate, Haaghoek, Lange Munte, Mariaborrestraat, Huisepontweg) en de hellingen. De hellingen in de Vlaamse Ardennen worden in verschillende wielerwedstrijden regelmatig beklommen. Jaarlijks, in het eerste weekend van april, wordt de Ronde van Vlaanderen verreden. Het zwaartepunt van deze wedstrijd verplaatste zich in de loop van de jaren steeds meer naar de Vlaamse Ardennen. De dag voor de wedstrijd kunnen toeristen het parcours, of een deel ervan, afleggen. Het is een van de populairste tochten voor wielertoeristen. Als dezelfde heuvel wordt beklommen via verschillende routes wordt vaak een andere naam gegeven aan specifieke hellingen:
Hellingen thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Maarkedal thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Kluisbergen thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Zottegem thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Kluisbergen thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Oudenaarde thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Maarkedal thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Lierde Naam hoogte (meterboven zeespiegel) Hoogteverschil gemeente Pottelberg 157 63 Vloesberg (Pays des Collines) Hotondberg (vanaf Kwaremont) 145 110 Ronse - Kluisbergen Kluisberg (Ruien-Boskouter) 140 112 Kluisbergen Kluisberg (Ruien-Bergstraat) 93 66 Kluisbergen Muziekberg 133 33 Ronse - Maarkedal Knokteberg 123 88 Kluisbergen Kwaremont 118 106 Kluisbergen Oude Kwaremont 111 93 Kluisbergen Muur van Geraardsbergen 110 92 Geraardsbergen Bosberg 105 57 Geraardsbergen - Galmaarden (Pajottenland) Ganzenberg 105 70 Maarkedal Leberg 99 45 Brakel Berendries 98 66 Brakel Valkenberg 98 53 Brakel Kapelleberg 97 68 Maarkedal Grotenberge 88 33 Zottegem Volkegemberg 84 54 Oudenaarde Boigneberg 83 53 Maarkedal Eikenberg 82 68 Maarkedal Edelareberg 80 64 Oudenaarde Koppenberg 78 64 Oudenaarde Kattenberg 60 40 OudenaardeMolenberg5632Zwalm Wolvenberg 51 45 Oudenaarde
Gemeenten en steden thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Brakel thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Kluisbergen thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Maarkedal thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Zottegem thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Horebeke thumb|Vlaamse Ardennenlandschap in Kluisbergen thumb|Vlaamse Ardennenlandschap aan Het Foreest in Horebeke thumb|Vlaamse Ardennenlandschap aan de Taaienberg in Maarkedal
Brakel Erpe-Mere Gavere Geraardsbergen Horebeke Herzele Kluisbergen Kruisem Lierde Maarkedal Oosterzele Oudenaarde Ronse Sint-Lievens-Houtem Wortegem-Petegem Zottegem Zwalm
Geraardsbergen, Oosterzele, Sint-Lievens-Houtem, Zottegem en Herzele worden zowel tot de Vlaamse Ardennen als de Denderstreek of de Bloemenstreek (in het geval van Oosterzele) gerekend.
Water- en windmolens Door het reliëf van de Vlaamse Ardennen was deze streek erg geschikt voor windmolens op de heuveltoppen en watermolens op de vervalrijke beken, met name in de Zwalmvallei. Er komen op de heuvels van de streek bovendien nog verschillende historische (bedevaart)kapellen voor, zoals Kapel Lorette, Sint-Vincentiuskapel, Sint-Margarethakapel, Toepkapel, Sint-Amelbergakapel, Kapel op de Oudenberg, Sint-Antoniuskapel, ...
Watermolens
Windmolens
Kastelen In het heuvelachtige landschap werden verschillende kastelen en landhuizen gebouwd:
Natuurgebieden Meerdere gebieden zijn Europees beschermd als Natura 2000-habitatrichtlijngebied Bossen van de Vlaamse Ardennen en andere Zuid-Vlaamse bossen. In 2026 werd bekendgemaakt dat de hazelmuis, grote hoefijzerneus en ingekorven vleermuis opnieuw voorkomen in de Vlaamse Ardennen.Nuus
Toerisme De Vlaamse Ardennen zijn een bekende toeristische regio met vooral plattelandstoerisme (beboste heuvels en pittoreske dorpskernen als Mullem, Dikkele, Roborst, Korsele, Rozebeke, Zegelsem, Kwaremont, Nokere), klassieke streekproducten (mattentaart, geuteling, koekelaring, Balegemse jenever), traditionele folkloristische evenementen (Fiertel, Krakelingen), wandel- en fietstoerisme. Het samenwerkingsverband Toerisme Vlaamse Ardennen vzw en Toerisme Oost-Vlaanderen bouwden in de streek verschillende wandelknooppuntennetwerken uit (‘Vlaamse Ardennen – Getuigenheuvels’, ‘Vlaamse Ardennen – Bronbossen’, ‘Vlaamse Ardennen – Zwalmvallei’ en 'Tussen Zwalm en Dender') en een fietsknooppuntennetwerk ‘Vlaamse Ardennen’.
Andere bewegwijzerde wandel-, fiets- en autoroutes zijn (onder andere) de Ronde van Vlaanderenroute, Vlaamse Ardennenroute, Romeinse weg Bavay-Velzeke, Streek-GR Vlaamse Ardennen, GR122, GR5A, GR129, LF Heuvelroute, LF Vlaanderenroute.
Afbeeldingen
Ardennen Ardennen Categorie:Regionaal Landschap Categorie:Referentieregio in Vlaanderen