Hendrik IV (Bolingbroke Castle, 15 april 1367, Henry IV's date of birth and the royal Maundy, in Historical Research 80 (2007), pp. 567-576. DOI 10.1111/j.1468-2281.2006.00403.x - Westminster, 20 maart 1413art. Henry IV (1366–1413), in , Oxford Dictionary of National Biography, Oxford, 2008. Gearchiveerd op 2 maart 2022.) was koning van Engeland van 1399 tot aan zijn dood. Hij was ook heer van Ierland van 1399 tot 1413 en hernam de aanspraken van zijn grootvader Eduard III op de troon van Frankrijk, ten tijde van de Honderdjarige Oorlog. Hij werd geboren in Bolingbroke Castle en stond - voordat hij in 1399 koning werd - bijgevolg bekend als Hendrik (van) Bolingbroke.
Zijn vader, Jan van Gent, vierde zoon van Eduard III, speelde een invloedrijke rol tijdens de regering van zijn neef Richard II, wiens plaats Hendrik uiteindelijk zelf zou innemen. Hendriks troonsbestijging in 1399 luidde het begin van de heerschappij van het Huis Lancaster in, een jongere tak van het Huis Plantagenet, die tot in 1461 de koningen van Engeland zou blijven leveren. Hij was de eerste koning van Engeland die het Engels als moedertaal had sinds de invasie van Willem de Veroveraar., The French in London: From William the Conqueror to Charles de Gaulle, Londen, 2013, p. 16. Rotuli Parliamentorum; ut et Petitiones, et Placita in Parliamento, III, Londen, 1767, nr. 53, pp. 422-423. Gearchiveerd op 27 juli 2023.
Familie en jeugd thumb|left|upright|Verluchting met een portret van Bolingbroke als hertog van Lancaster, rond 1402.
Hendrik, geboren op 15 april 1367, was de zoonUit de DNA-analyse, die na de ontdekking van het skelet van Richard III van Engeland in 2012 werd uitgevoerd, bleek er langs de mannelijke kant geen DNA-verwantschap te zijn met vijf potentiële familieleden, net als Richard III afstammelingen van Eduard III van Engeland. Het is echter niet te zeggen op welk punt in de lijnen van Eduard III naar Richard III en de huidige afstammelingen er DNA van buitenaf is ingeslopen. (, Identification of the remains of King Richard III, in Nature Communications (2/12/2014), p. 4). van Jan van Gent en Blanche van Lancaster. Door zijn vader was hij een kleinzoon van koning Eduard III van Engeland. Hendrik werd in 1367 geboren in Bolingbroke Castle in het graafschap Lincolnshire en stond - voordat hij in 1399 koning werd - bijgevolg bekend als "Hendrik (van) Bolingbroke". Zijn moeder stierf rond 1368. Zijn vader hertrouwde met Constance van Castilië in 1371 en vervolgens met zijn maîtresse Katherine Swynford in 1396. Richard II echtte in 1397 de kinderen van Jan van Gent en Katherine onder de naam Beaufort.
Hendrik had goede betrekkingen met zijn stiefmoeder Katherine maar zijn relaties met zijn halfbroers varieerden door de tijd heen. In zijn jeugd leek hij heel close met hen te zijn, maar hij geraakte vanaf 1407 - het jaar waarin hij hen als niet in aanmerking komend voor de troon verklaarde - in conflict met zijn halfbroers, kardinaal Beaufort en Thomas Beaufort.
Zijn zwager, Ralph Neville, bleef een van zijn trouwste compagnons, net als zijn halfbroer Jan van Beaufort of Thomas Swynford, een zoon van Katherine uit een eerste huwelijk. Thomas was opperbevelhebber op het Pontefract Castle, waar de afgezette koning Richard in februari 1400 onder mysterieuze omstandigheden zou sterven.
Hendrik was als kind een speelkameraadje van zijn neef Richard van Bordeaux en zou zelfs samen met deze op 23 april 1377 in de Orde van de Kousenband worden opgenomen., Henry IV, New York, 1994, pp. 5-6. Richard besteeg op 16 juli 1377 de troon, na de dood van Eduard III, en Hendrik werd aangesteld als graaf van Derby., Henry IV, New York, 1994, p. 5. Hij werd graaf van Northampton in 1384 en vervolgens hertog van Hereford in 1397 door een ordonnantie van Richard II., Britain's Royal Families: The Complete Genealogy, Londen, 20023, p. 124. Hij werd in 1385 lid van het House of Lords., Henry IV, New Haven - Londen, 2016, p. 39.
Onder Richard II Lid van de Lords Appellant en eerste stappen in de politiek Aanvankelijk trouw aan Richard bij het begin van diens regering, zou Hendrik zich in 1387 aansluiten bij een groep van hoge edelen die zich verzetten tegen de koninklijke excessen: de Lords Appellant., Henry IV, New York, 1994, p. 13. Op 19 december 1387 versloeg hij de koninklijke troepen onder leiding van Robert de Vere in de slag bij Radcot Bridge. Deze overwinning zorgde ervoor dat de Lord Appelants in 1388 de kring van favorieten van de koning konden elimineren tijdens het zogenaamde Merciless Parliament. Richard wist in mei 1389 echter de controle over de macht terug over te nemen.
Hendrik verliet Engeland van 1389 tot 1393. In 1390 vocht hij samen met 300 ridders van de Duitse Orde bij het beleg van Vilnius., Henry IV, New Haven - Londen, 2016, pp. 66-68. Gearchiveerd op 27 juli 2023. Tijdens deze campagne kocht hij gevangengenomen Litouwse vrouwen en kinderen vrij en nam hen mee naar Königsberg om hen te bekeren., Henry IV, New Haven - Londen, 2016, p. 69. Hij maakte vervolgens een pelgrimage naar Jeruzalem., Henry IV, New York, 1994, p. 32. Hij zwoer toentertijd een eed dat hij deze stad zou ontdoen van "ongelovigen", hetgeen hij desalniettemin nooit heeft weten te realiseren., Henry IV, New York, 1994, 1. Hij bracht een bezoek aan de koning van Bohemen, Wenceslaus, en die van Hongarije, Sigismund, in 1391. In 1392 verbleef hij enige tijd aan het hof van de hertog van Oostenrijk, Albert III, trok vervolgens naar Venetië en Rodos alvorens in 1393 als held terug te keren naar Engeland. Hij verwierf zich nu door zijn getoonde moed en vroomheid een grote populariteit bij het volk, de clerus en de adel.
In 1395 maakte hij deel uit van de regentschapsraad die werd voorgezeten door zijn oom Edmund van Langley, hertog van York, tijdens de afwezigheid van de koning, die op veldtocht was in Ierland., Henry IV, New York, 1994, p. 39. Gearchiveerd op 27 juli 2023.
Ballingschap In 1397 werden de drie voornaamste Lords Appellant - Thomas van Woodstock, 1e hertog van Gloucester en oom van Richard II, Richard FitzAlan, 4e graaf van Arundel en Thomas Beauchamp, 12e graaf van Warwick - gearresteerd en ter dood of tot de gevangenis veroordeeld, terwijl Bolingbroke door zijn neef Richard werd gespaard. (trad. ed.), Chronicles of the Revolution, 1397-1400: The Reign of Richard II, Manchester - New York, 1993, pp. 54 ff.
In september 1398 geraakte Hendrik in conflict met Thomas de Mowbray, waarbij beiden elkaar beschuldigden van verraad., Constitutional History of the UK, Londen - Sydney - Portland, 2003, p. 122 Het geschil zou door een duel worden uitgevochten, maar op het laatste moment kwam Richard tussenbeide en sprak verbanning uit voor beide heren: tien jaar voor Bolingbroke, levenslang voor Norfolk (Thomas de Mowbray). (edd.), Die englischen Könige im Mittelalter; Von Wilhelm dem Eroberer bis Richard III, München, 2004, p. 169. Hendrik nam in oktober 1398 de wijk naar Parijs en vervolgens naar Bretagne. Toen zijn vader, Jan van Gent, op 3 februari 1399 overleed,, Signes and Sothe: Language in the Piers Plowman Tradition, Cambridge, 1994, p. 146. Gearchiveerd op 27 juli 2023. werd Hendrik van zijn goederen verbeurd verklaard, maar volgde hij desondanks toch zijn vader op met de titels van graaf van Derby, Leicester en hertog van Lancaster.
Ontscheping en abdicatie van Richard II thumb|left|Bolingbroke ontmoet Richard in Flint Castle, Harleycollectie. Na enige tijd te hebben geaarzeld, had Hendrik een ontmoeting met de eveneens verbannen Thomas Arundel, de voormalige aartsbisschop van Canterbury, die zijn positie had kwijtgespeeld omwille van zijn banden met de Lords Appellant., Henry IV, New York, 1994, p. 51. Tussen 4 en 22 juli 1399 ontscheepte hij - terwijl Richard op veldtocht was in Ierland - samen met Arundel met drie kleine schepen in het geheim vanuit Bretagne en landde te Ravenspurn in Yorkshire., Winestead and its lords: the history of a Holderness village, Hull, 1932, p. 57. Met Thomas Arundel als zijn adviseur, begon Hendrik aan een militaire campagne, waarbij hij het land confisqueerde van hen die hem weerstand boden en zijn soldaten het merendeel van Cheshire verwoestten (ondanks zijn eerdere belofte dit niet te zullen doen)., Henry IV, New Haven - Londen, 2016, p. 133. Al snel sloten mannen van alle vier uithoeken van het land zich bij hem aan. Het merendeel van de ridders en vertrouwensmannen van de koning waren hem gevolgd naar Ierland en Hendrik ontmoette geen werkelijke weerstand tijdens campagne richting het zuiden., Henry IV, New York, 1994, p. 57, , Henry IV, New Haven - Londen, 2016, pp. 126-129. Gearchiveerd op 27 juli 2023. Edmund van Langley, belast met het beschermen van het koninkrijk in afwezigheid van de koning, had geen andere keus dan de kant van Hendrik te kiezen., Shaping the nation: England 1360-1461, Oxford, 2005, pp. 486-487.
Gedurende deze periode werd Richards terugkeer uit Ierland vertraagd en hij landde pas in 24 juli in Wales., Richard II, New Haven, 1997, p. 411. Hij trok vervolgens richting Conwy, waar hij op 12 augustus de graaf van Northumberland ontmoette om te onderhandelen., Richard II, New Haven, 1997, pp. 412-413. Gearchiveerd op 27 juli 2023. Een week later gaf Richard II zich op het Flint Castle over aan Hendrik in ruil voor de belofte dat zijn leven zou worden gespaard., art. Richard II, in Encyclopædia Britannica 23 (191011), p. 296. De twee mannen keerden daarop terug naar Londen, waarbij de gevangen koning heel de weg lang achter Hendrik aanreed. Hij werd bij hun aankomst op 1 september direct opgesloten in de Tower of London., Richard II, New Haven, 1997, p. 417. Gearchiveerd op 27 juli 2023. miniatuur|300x300px|Bolingbroke eist in september 1399 de troon op. Naar een eigentijds handschrift, British Library, Harleycollectie. Hendrik was nu vastbesloten de troon te bestijgen, maar moest eerst deze actie zien te rechtvaardigen. Er werd vaak gezegd dat Richard, omwille van zijn tiranniek en slecht bestuur, zichzelf onwaardig had getoond koning te zijn., The fourteenth century, 1307-1399, Oxford, 1959, pp. 494-495. Hendrik was niet de enige kandidaat voor de troon, want de zevenjarige Edmund Mortimer kon zijn afkomst terugvoeren op de derde zoon van Eduard III, Lionel van Antwerpen. Hendriks vader, Jan van Gent, was daarentegen slechts de vierde zoon van Eduard III., Richard II, New Haven, 1997, pp. 419-420. Hij loste dit probleem op door het feit te benadrukken dat hij van een directe "mannelijke" lijn afstamde, terwijl Edmund Mortimer zijn afstamming terugvoerde op zijn grootmoeder, dochter van Lionel.Hoewel het de gewoonte was om graafschappen langs mannelijke lijn te doen overerven, bestond er niet zo'n traditie met betrekking tot de troon van Engeland. Er bestond wel een precedent in Frankrijk waar de aanspraken op de troon van Frankrijk door de koning van Engeland ongeldig werden verklaard omdat deze slechts langs vrouwelijke kant aanspraak maakte op de troon, hetgeen aanleiding gaf tot de Honderdjarige Oorlog. Richard accepteerde op 29 september officieel zijn kroon aan Hendrik over te laten., The manner of King Richard's renunciation: A Lancastrian narrative?, in English Historical Review 108 (1993), pp. 365-371. Het bijeengeroepen Parlement aanvaardde op 30 september de troonsafstand van Richard., England in the Later Middle Ages, Londen - New York, 20032, p. 242.
Koning van Engeland links|miniatuur|De kroning van Hendrik IV. Miniatuur uit een manuscript van de Chroniques van Jean Froissart.