Hideki Yukawa (Japans: 湯川 秀樹, Yukawa Hideki, Tokio, 23 januari 1907 – Kyoto, 8 september 1981) was een theoretisch natuurkundige uit Japan. Hij was de eerste Japanner die de Nobelprijs won, de Nobelprijs voor Natuurkunde. Yukawa werd in Minatoeen stadswijk van Tokio geboren, maar met de naam Hideki Ogawa. Hij nam met zijn huwelijk in 1932 met de Japanse danseres Sumiko (スミ) Yukawa, het enige kind van een arts, haar achternaam aan en hij werd om de familienaam Yukawa in stand te houden door zijn schoonfamilie geadopteerd. De Yukawas kregen twee zonen, Harumi en Takaai.
Hideki was de derde zoon van in totaal zeven kinderen van Takuji en Koyuki Ogawa. Hoewel geboren in Tokio groeide hij in Kyoto op, waar zijn vader hoogleraar geologie en aardrijkskunde was aan de universiteit van Kyoto. Hij ging samen met Shinichirō Tomonaga in Kyoto naar school en de universiteit. Ze studeerden beiden in 1929 af in de theoretische natuurkunde en ook Tomonaga kreeg later, in 1965 de Nobelprijs voor Natuurkunde.
Hij was na zijn afstuderen vier jaar onbezoldigd assistent aan de universiteit van Kyoto in het laboratorium van Kajuro Tamaki, maar werd er in 1932 tot lector benoemd. Hij gaf daarnaast van 1933 tot 1939 college natuurkunde aan de universiteit van Osaka en werkte aan zijn promotie. Hij publiceerde in 1935 de verhandeling On the Interaction of Elementary Particles waarin hij om de sterke kernkracht tussen protonen en neutronen te verklaren het bestaan van mesonen voorspelde. Daarbij nam hij een effectieve potentiaal aan voor de kracht, die de Yukawa-potentiaal wordt genoemd. Hij is in 1938 aan de universiteit van Osaka, vooral vanwege zijn voorspellingen van het bestaan van mesonen en zijn theoretische studies over de aard van de kernkracht.IAS. Hideki Yukawa. Deze onderzoeksresultaten waren later de reden dat hij de Nobelprijs voor Natuurkunde kreeg.
Hij werd aan de universiteit van Kyoto tot hoogleraar in de theoretische natuurkunde benoemd, een leerstoel die hij tot aan zijn emeritaat in 1977 bezette. Hij was tussentijds van 1948 tot 1953 gasthoogleraar in de Verenigde Staten, eerst aan het Institute for Advanced Study in Princeton en daarna aan de Columbia-universiteit te New York. Hij ging in 1953 terug naar Japan en werd de eerste directeur van het onderzoekslaboratorium voor fundamentele natuurkunde aan de universiteit van Kyoto, dat tegenwoordig zijn naam draagt. Hij ontving twee jaar nadat Cecil Powell in 1947 het door hem voorspelde pion had gedetecteerd de Nobelprijs voor Natuurkunde. Yukawa voorspelde in 1951 de elektronenvangst, waarbij een elektron in de K- of L-schil van een atoom door de kern kan worden geabsorbeerd.
Hij tekende in 1955 met tien andere vooraanstaande wetenschappers het Russell-Einsteinmanifest dat tot de ontmanteling van kernwapen opriep en bezocht een aantal maal de Pugwash Conferences on Science and World Affairs. Hij overleed in 1981 te Kyoto, 74 jaar oud.
Yukawa werd voor zijn werk met verschillende prijzen en eerbewijzen onderscheiden, waaronder de Imperial Prize van de Japanse Academie (1940), de Decoratie van Culturele Verdienste (1943), de Gouden Lomonosov-medaille van de Academie van Wetenschappen van de USSR (1964), de Order van Verdienste van de Bondrepubliek Duitsland (1964), de Orde van de Rijzende Zon in 1977 en de Nobelprijs in 1949. Hij kreeg een eredoctoraat van de Universiteit van Parijs en erelidmaatschappen in de Royal Society of Edinburgh, de Indian Academy of Sciences en de Pauselijke Academie voor de Wetenschappen.
Categorie:Japans wetenschapper Categorie:Winnaar van de Nobelprijs voor Natuurkunde Categorie:Gouden Lomonosov-medaille Categorie:20e-eeuws natuurkundige Categorie:Theoretisch natuurkundige