De geschiedenis van Londen gaat bijna tweeduizend jaar terug. In deze tijd heeft de stad niet alleen te maken gehad met de pest, met stadsbranden en met terroristische aanslagen, zij heeft ook grote economische groei doorgemaakt. Tegenwoordig wordt Londen als een van de vier traditionele wereldsteden beschouwd, samen met Parijs, Tokio en New York.GaWC Research Bulletin 5 Met meer dan zeven miljoen inwoners was het in 2001 de stad met de meeste inwoners van Europa.Largest EU City. Over 7 million residents in 2001 Office for National Statistics
De stad heeft verschillende overheersers gekend: Kelten (wellicht), Romeinen, Angelsaksen en Normandiërs hebben hun sporen achtergelaten. Er zijn resten van de Romeinse stadsmuur gevonden, er is Angelsaksisch gehouwen steen bekend en de oudste delen van de Tower of London en van Westminster Abbey zijn in Normandische stijl gebouwd.
Londen is niet altijd de hoofdstad van Engeland geweest. In de Romeinse tijd was York de hoofdstad van het noorden, tot de tweede eeuw was Camulodunum (het huidige Colchester) de belangrijkste stad in Engeland. Tijdens de vroege middeleeuwen was Winchester de hoofdstad van het land.
Mythologie en prehistorie thumb|175px|right|Brutus van Troje, de legendarische stichter van Londen Volgens de middeleeuwse mythologie van Geoffrey van Monmouth, werd Londen gesticht door Brutus van Troje. Brutus bevrijdde een aantal Trojaanse slaven uit Griekenland en leidde hen, nadat hij een visioen had gehad dat hij een koninkrijk zou stichten in een land dat door reuzen werd bewoond, via Gallië naar Engeland, waar hij volgens de legende de reuzen versloeg. Hij wordt gezien als de stichter van de stad Nieuw Troje (Latijn: Troia Nova), het latere Londen. Koning Lud zou de stad hebben omgedoopt in Caer Ludein, de oorsprong van de naam "London". Pre-roman London, BBC, 22 juli 2002 Geoffrey heeft het prehistorische Londen beschreven in zijn Historia Regum Britanniae.
Tijdens de prehistorie werd er in het gebied waar nu Londen ligt, landbouw bedreven. Belangrijke vondsten, zoals het Schild van Battersea dat in de Theems bij Chelsea werd gevonden, doen vermoeden dat het gebied belangrijk was. Naast het Schild van Battersea zijn er ook speerpunten en andere gebruiksvoorwerpen in het gebied van het huidige Londen gevonden.Channel4.com Bronze-Age Thames Bij opgravingen op de bouwwerf van het olympisch dorp voor de Olympische Spelen van 2012, zijn onder andere prehistorische skeletten en een maalsteen van 4000 jaar oud gevonden.Archeologische vondsten bij Olympisch Park Londen. Gearchiveerd op 9 maart 2022.
In het gebied waren de handelsposten Egham en Brentford gevestigd. Deze twee plaatsen zijn niet uitgegroeid tot steden, mede vanwege gebrek aan communicatiemogelijkheden. The Origin of London's Success, Cultural Heritage Resources Archeologen vonden geen tekenen die wijzen op een prehistorische stad.
Londinium thumb|175px|right|Londinium rond 400
De stad werd als Londinium in het jaar 43 gesticht onder de Romeinse keizer Claudius, op de noordoever van de Theems. Roman London. Gearchiveerd op 28 juni 2023. Het was de hoofdstad van de Romeinse provincie Britannia.
De Romeinen waren wrede heersers in Britannia. Zo werden na de dood van Prasutagus (koning van de Keltische stam de Iceni) al zijn eigendommen door de Romeinen opgeëist. Van Iceense edelen werd land ontnomen en hun huizen werden verwoest. Ook Prasutagus' echtgenote Boudicca en hun dochters bleven niet gespaard. Boudicca werd in het openbaar gegeseld en haar dochters werden verkracht door Romeinse soldaten. Wegens de wreedheden en vrezend dat daar geen einde aan zou komen besloot Boudicca in opstand te komen. Londinium werd door Boudicca in 61 geheel verwoest.History of London
Na de verwoesting werd de stad weer vrij snel opgebouwd, waarna het uitgroeide tot een betrekkelijk grote stad. Er werd een badhuis, een tempel en een forum gebouwd. Na het vertrek van de Romeinen raakte de stad in verval.
Middeleeuwen Angelsaksisch en Normandisch Londen thumb|175px|left|De Tower of London. Miniatuur van Karel van Orléans Angelsaksische koningen heersten over Engeland na het vertrek van de Romeinen. De eerste Angelsaksische koning die zich bekeerde tot het christendom, was Ethelbert van Kent. Hij stichtte de eerste St Paul's Cathedral. Londen werd in de negende eeuw regelmatig geplunderd door Vikingen. Koning Alfred de Grote versloeg de Vikingen na een reeks van veldslagen, en sloot vrede met Vikingleider Guthrum.Alfred de Grote, Historiën, 17 oktober 2002 Nadat de Vikingen waren verslagen kon de stad weer tot bloei komen. Contemporaine schrijvers spreken over verschillende markten in de stad, waar internationale specialiteiten worden verkocht. Saxon London
Eduard de Belijder was koning van Engeland tussen 1042 en 1066. Eduard heeft Westminster Abbey laten uitbouwen tot een grote stenen kerk en zijn eigen begraafplaats.Royals & the Abbey Westminster Abbey Eduard was erg kuis en daarom onthield hij zich van seks. Dit was de reden dat hij geen kinderen kreeg. Moderne historici nemen dit gegeven overigens niet serieus.Frank Barlow: Edward the Confessor, Oxford University Press, 1997 Eduards hele regeerperiode werd overschaduwd door zijn kinderloosheid en toen hij in januari 1066 stierf, barstte er een opvolgingsstrijd uit.
De Normandiër Willem de Veroveraar veroverde Engeland in 1066. Zijn rivaal Harold II van Engeland kwam bij deze verovering om in de Slag bij Hastings. Na zijn overwinning verwoestte het leger van Willem een groot gedeelte van het land in een poging de Engelsen te onderwerpen, maar hij ontweek Londen. Hij wachtte bij Berkhamsted totdat de autoriteiten van de stad hem als koning zouden erkennen. De Londenaren stemden snel in met zijn voorstel en zodoende werd Londen de hoofdstad van het gebied dat in handen was van Willem.Key Events of the Conquest, BBC History, 1 juli 2001 Willem de Veroveraar gaf opdracht tot het bouwen van de White Tower, die moest dienen ter bescherming van de Normandische veroveraars tegen aanvallen van binnen en buiten. Dit verdedigingswerk groeide later uit tot de Tower of London. Zijn zoon Willem Rufus begon met de bouw van Westminster Hall, die de basis vormt voor het Palace of Westminster.Westminster Hall
Londen tussen 1100 en 1500 Londen groeide verder in welvaart en inwonertal tijdens de middeleeuwen. De stad had in 1100 ongeveer 15.000 inwoners, in 1300 waren dat er al bijna 80.000.Population statistics for London, London Online. Gearchiveerd op 6 maart 2023.
Londen wist zich dankzij zijn rijkdom steeds zelfstandiger te maken van de koningen. Tegen betaling verkreeg het verschillende vrijheden en privileges. Zo kreeg de stad in 1194 van Richard Leeuwenhart het statuut dat een bestuur van mayor (burgemeester) en aldermen (wethouders) handhaafde. Dit werd bevestigd in een nieuw handvest van 1199. In 1215 moest Jan zonder Land nieuwe privileges toestaan, als gevolg van de bepalingen in de Magna Carta. Bij dit verdrag werd de macht van de koning ingeperkt en het garandeerde grotere politieke vrijheden voor de edelen. Omdat die verklaring onder dwang was getekend, voelde Jan zich er echter niet aan gebonden. Hij kreeg hierbij de steun van paus Innocentius III, maar dit kon hem niet baten. De opstandelingen wilden de troon overdragen aan de Franse kroonprins Lodewijk (de latere Franse koning Lodewijk VIII). Deze trok in juni 1216 Londen binnen. Al snel overleed Jan zonder Land en gaf Lodewijk zijn aanspraak op de troon op.
Geleidelijk verwierf Londen zoveel zelfbestuur, dat geen enkele ambtenaar van de koning er toegang had en de koning zelf alleen na toestemming. De macht was in handen van de kooplieden, die zich hadden verenigd in gilden. Ook buitenlandse kooplieden als Florentijnen, Genuezen, Venetianen en vooral Hanzekooplui vestigden zich in de stad. Sinds 1157 zetelde het Hanzeverbond in het SteelYard.Prof. Rainer Postel, The Hanseatic League and its Decline
De stad werd in 1381 tijdens de Engelse Boerenopstand aangevallen door opstandige boeren, die onder leiding van Wat Tyler stonden.The Death of Wat Tyler. Gearchiveerd op 19 april 2023. In deze periode drukten de belastingen zwaar op de boeren. Toen in de jaren zeventig van de veertiende eeuw de Honderdjarige Oorlog weinig successen opleverde, werden er centrale belastingen opgelegd, deels om de oorlog te bekostigen. De volksopstand richtte zich met name tegen de adviseurs van koning Richard II. thumb|250px|right|Londen in 1300 Tijdens de Rozenoorlogen (1455-1485), een burgeroorlog met de Engelse troon als inzet, waren er onder de Londenaren veel aanhangers van het huis York, waardoor Hendrik VI uit het huis Lancaster Londen moest ontvluchten. Hendrik werd echter opgepakt en gevangengezet in de Tower of London. Hier werd hij waarschijnlijk vermoord.
William Caxton drukte het eerste boek in Engeland. Hij zette in 1476 een drukkerij op in Westminster. Hier drukte hij onder meer Geoffrey Chaucers The Canterbury Tales en Thomas Malory's Morte d'Arthur.William Caxton (ca. 1422-1492) BBC History. Gearchiveerd op 20 februari 2023. Caxton was tevens vertaler. Hij vertaalde vooral uit het Frans en het Latijn. Ook het Nederlandse Van den vos Reynaerde vertaalde en drukte hij in het Engels, waardoor van dit Nederlandse epos een grote invloed uitging op de buitenlandse literatuur. Omstreeks 1500 vestigde de drukker Wynkyn de Worde, die samenwerkte met Caxton, zich in Fleet Street. Vanaf dat moment was deze straat eeuwenlang het centrum van de nationale pers. Wynkyn publiceerde onder meer werk van Stephen Hawes en Alexander Barclay.
In de veertiende eeuw was Londen veruit de grootste stad van Engeland met zeker 50.000 inwoners.Historical Overview of London Population. Gearchiveerd op 6 maart 2023. De pestepidemieën van de veertiende en vijftiende eeuw zouden vervolgens tot een zekere daling leiden, maar tegen 1500 had de bevolking zich weer hersteld.
Vroegmoderne Tijd Londen ten tijde van de Tudors thumb|left|Het eerste gebouw van de Royal Exchange De zestiende eeuw was een 'gouden eeuw' voor Londen en Engeland. Sterke vorsten als Hendrik VIII en zijn dochter Elizabeth I zorgden voor belangrijke veranderingen in de stad. Met de Act of Supremacy in 1534 werd Hendrik VIII door het Engelse parlement aangesteld als het hoofd van de Church of England. De aanname van de Act of Supremacy en de daarbij behorende afscheiding van de Anglicaanse Kerk van de Rooms-Katholieke Kerk, gaf aanleiding tot belangrijke veranderingen in de stad. Veel kerken werden verwoest of wisselden van eigenaar. Hendrik sloot alle kloosters in de stad. De koning verhuisde van het Palace of Westminster naar het Palace of Whitehall.Londen (1200-1600), bertsgeschiedenissite.nl
Londen werd al vroeg een financieel en handelscentrum: in 1565 werd de Royal Exchange (de Beurs) gesticht door Thomas Gresham.History of the Royal Exchange Onder het bewind van Elizabeth werd er in de stad veel gebouwd. In het begin van de zestiende eeuw bestond Londen uit drie compleet verschillende delen: de oude City, die zijn functie als economisch en commercieel centrum behield en daarnaast ook woningen voor de burgers te bieden had, Westminster waar de politieke macht geconcentreerd was, en ten slotte Southwark dat was ontstaan op de grond die de kerk in beslag had genomen. Tijdens de regeerperiode van Elizabeth werd het theater populair. Vooral William Shakespeare heeft een belangrijke bijdrage aan die populariteit geleverd. Rond 1598 werd het Globe Theatre in Bankside gebouwd. Verschillende stukken van Shakespeare werden hier voor het eerst opgevoerd door het gezelschap Lord Chamberlain's Men.