thumb|President Eisenhower in het Oval Office thumb|Eisenhower's afscheidsboodschap op 17 januari 1961. Hij benoemt het militair-industrieel complex vanaf 8:16 Het militair-industrieel complex is een bundeling van belangen van de politiek, het militaire leiderschap en de wapenindustrie. Vaak, maar niet altijd, heeft de term betrekking op de Verenigde Staten.
De term werd voor het eerst beschreven door de Amerikaanse socioloog Charles Wright Mills in zijn boek 'The power elite' (1956). De uitdrukking werd vooral bekend door president (en oud-generaal) Eisenhower. In zijn afscheidsboodschap aan het Congres en de Strijdkrachten op 17 januari 1961 waarschuwde hij de Amerikanen voor een vervlechting van belangen en de invloed van het militair-industrieel complex:
Kenmerken Het Militair-industrieel Complex (kortweg MIC) is een netwerk van individuen en organisaties, die betrokken zijn bij de productie van wapens en militaire technologie. Dit netwerk probeert politieke steun te verwerven voor het bestendigen of vermeerderen van militaire uitgaven door de nationale regering.Uitleg militair industrieel complex: Brittanica
Een drijvende kracht achter de relatie tussen het leger en de defensie industrie is dat beide kanten ervan profiteren. Defensie krijgt wapens en de andere partij maakt ze en verdient eraan. Het MIC vertoont in de meeste economisch ontwikkelde landen hetzelfde kenmerk: een hightech industriële sector, die zijn eigen organisatie en financiële regels hanteert. Het personeel is doorgaans hoog geschoold. Vanwege de technologische complexiteit van moderne wapens en de voorkeur van de meeste landen voor binnenlandse leveranciers, is er weinig marktwerking in de defensie-industrie.
Een korte geschiedenis In de begintijden van het kapitalisme was (militaire) afschrikking het uitgangspunt. Maar in de loop van de 19e eeuw werden de defensie-uitgaven aanzienlijk verhoogd. Zozeer zelfs dat volgens de marxistische leer militaire uitgaven een essentiële functie vervullen in het economische proces van het laatkapitalisme. Zij vormen een drijvende en continue kracht in de economie. Daarom zal er van ontwapening nooit sprake zijn.Neo-marxistische visies op de economische functie van de militaire uitgaven en het militair-industriële complex: Militaire Spectator, uitgave 1975. Gearchiveerd op 12 mei 2025.
Al in 1976 schreef NRC Handelsblad over de noodzaak om het MIC kritisch te volgen. Schaalvergroting en wapenproductie zal steeds meer leiden tot verankering op Europese schaal, waarbij ‘’politieke, militaire en industriële belangen ongrijpbaar met elkaar vervlochten kunnen raken, zonder doelmatige parlementaire en publieke controle.’’Militair industrieel complex vereist permanent onderzoek NRC, 25 augustus 1976. Gearchiveerd op 12 mei 2025.
De ineenstorting van de Sovjet-Unie en het einde van de Koude Oorlog in 1991 zorgde voor een tijdelijke verminderde invloed van het MIC in veel landen. Maar door de toegenomen betrokkenheid bij het conflict in het Midden-Oosten en de zorgen over het terrorisme blijft het een invloedrijke sector in de hele wereld.
Kritiek Critici van het Amerikaanse militair-industriële complex vrezen dat de betrokken belangengroepen op corrupte wijze een lucratieve draaideur gecreëerd hebben tussen de Amerikaanse wapenindustrie (voornamelijk Lockheed Martin, Boeing, Raytheon (nu RTX), General Dynamics en Northrop Grumman), de top van het Pentagon en een beïnvloedbare burgerregering. Het heeft voor de Amerikaanse strijdkrachten steeds duurdere wapens geproduceerd, maar die hebben desondanks bijna elke oorlog verloren die ze hebben gevoerd.
Zie ook Militarisme Pacifisme