thumb|SKS skûtsjesilen in Eernewoude in 2005. De Sintrale Kommisje Skûtsjesilen () (afgekort SKS, Nederlands: Centrale Commissie Skûtsjezeilen) is in 1945 opgericht als organisatie van de jaarlijkse zeilwedstrijden op de Friese wateren met historische vrachtzeilschepen.
Algemeen thumb|Polygoonjournaal uit 1952 over het skûtsjesilen. start=0:04|end=1:15|thumbtime=0:06|thumb|Skûtsjesilen bij Grouw in het bioscoopjournaal van 3 augustus 1957 Tot 1945 werd er bij het skûtsjesilen gezeild in diverse watersportplaatsen, maar was er geen overkoepelende organisatie. Daarom is de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS) ontstaan. De SKS heeft in de loop der jaren steeds meer centrale taken gekregen, terwijl de plaatselijke wedstrijden nog steeds worden georganiseerd door lokale wedstrijdcommissies (onder SKS-vlag). De SKS regelt onder meer de jurering tijdens de wedstrijden, de afzetting van het wedstrijdveld, de start en finish (met een startschip) en de meeste contacten met de media. Wijzigingen in het algemeen reglement (onder andere wat betreft de originaliteit van de schepen) hebben de afgelopen jaren nogal eens voor opschudding gezorgd.
De SKS hecht ook aan vaste tradities, zo wordt er in de eerste twee weken van de bouwvakvakantie volgens een vast wedstrijdschema gezeild en vindt er op de vrijdag voorafgaand aan de wedstrijden de loting plaats in Grou voor De Veenhoop en Eernewoude (in verband met aangemeerde start met startnummers).
In 2020 en 2021 waren er geen wedstrijden vanwege de coronamaatregelen.SKS
2025
Sinds 2025 wordt volgens onderstaand schema gezeild, en verving daarmee het schema dat van 2013-2024 werd gevaren.Wedstrijdenreeks SKS per 2013 aangepast Dag 1e week 2e week Zaterdag Grou Stavoren Maandag De Veenhoop (Drachten) Woudsend Dinsdag Eernewoude Elahuizen Woensdag Terhorne Lemmer (organisatie: Leeuwarden) Donderdag Langweer Lemmer Vrijdag rustdag (inhaaldag) Sneek Op zondag wordt er niet gezeild.
Op 30 juli 2025 vond bij de start van het skûtsjesilen tijdens het kampioenschap van de SKS in het Friese Terherne een aanvaring plaats. Daarbij raakten in ieder geval zeven mensen gewond, van wie er vier naar het ziekenhuis moesten. Ook raakten enkele skûtsjes beschadigd.Gewonden door aanvaring bij Fries skûtsjesilen: 'Je zit er niet op te wachten', NOS, 30 juli 2005Chaos bij start skûtsjesilen Terherne: schipper Sneek gewond, Earnewâld uitgevallen, Omrop Fryslân, 30 juli 2025Skûtsje Sneek trekt zich terug uit kampioenschap SKS na aanvaring, Omrop Fryslân, 31 juli 2025 Op 2 augustus 2025 is het skûtsjesilen bij Stavoren niet doorgegaan. De omstandigheden op het IJsselmeer stonden een veilige wedstrijd niet toe. Er was een harde wind en golven waardoor de veiliheid niet gegarandeerd kon worden. Deze wedstrijd werd 7 augustus 2025 ingehaald bij Lemmer.Skûtsjesilen bij Stavoren gaat niet door wegens wind en golven op IJsselmeer, Omrop Fryslân, 2 augustus 2025 Ook bij Elahuizen ging de wedstrijd op 5 augustus 2025 niet door in verband met te harde wind.Deze raad bepaalt of het skûtsjesilen doorgaat of niet: "Daar kan de commissie niets aan doen", Omrop Fryslân, 5 augustus 2025 In 2025 won Herenveen het Kampioenschap bij de SKS.
2026 Op 21 juli 2026 belandde een skûtsje in het publiek, toen het eerste schip al over de finish was gekomen in de Lange Sleat tijdens het kampioenschap van de SKS. De hele situatie ontstond toen na het draaien van de wind het skûtsje van De Heale Moanne op de bovenste ton belandde. Joure zeilde daar omheen, en de beide skûtsjes konden niet snel genoeg draaien. Ze vlogen zo tegen een steiger aan, waar tientallen mensen op stonden.Publiek moet vluchten voor botsende skûtsjes bij Earnewâld, meerdere aanvaringen na finish 21 juli 2026, omropfryslan.nlSchipper Joure: "We hebben echt enorm staan schreeuwen naar het publiek" 22 juli 2026, omropfryslan.nl
Deelnemers SKS Sinds 1973 wordt er met een vaste groep van veertien skûtsjes aan het SKS-kampioenschap deelgenomen. Oorspronkelijk met dertien plaatselijke commissie skûtsjes en een privéschip, de d'Halve Maen van Philips Drachten. Tegenwoordig is de d'Halve Maen ook in een stichting ondergebracht. De zeiltekens van de commissies staan vast. De skûtsjes worden van tijd tot tijd vervangen, meestal gaat dit gepaard met een naamswijziging van het schip.
In 2013 kwam er een einde aan de 40-jarige samenwerking tussen stichting Bolswarder Skûtsje en de Familie Meeter (de eigenaren van het skûtsje en houders van de SKS-startlicentie). De familie Meeter vaart vanaf 2014 voor Akkrum.Einde aan Bolswarder SkûtsjeAkkrum nieuwe thuishavenHet mysterieuze ’vijftiende skûtsje’ Plaats Naam Skûtsje Bouwjaar Zeilteken Akkrum Eildert Sietez 1910 PM (gestileerd in vorm van zeil op skûtsje) Drachten Twee Gebroeders (D) 1913 D Drachten D'Halve Maen 1912 Halve maan Eernewoude Twee Gebroeders (E) 1930 E Grou Doarp Grou 1909 G Heerenveen Gerben van Manen 1915 H Huizum (Leeuwarden) It Doarp Huzum 1925 M (met daardoor een L) Joure Oeral Thús 1923 J Langweer Twee Gebroeders (L) 1914 Zwaan Leeuwarden Rienk Ulbesz 1915 Leeuw Lemmer Lemster Skûtsje 1930 L Sneek Sneker Pan 1913 Waterpoort Stavoren Súdwesthoek 1923 SWH Woudsend Klaas van der Meulen 1911 W Voorheen Plaats Naam Skûtsje Bouwjaar Zeilteken Bolsward Bolsward 1910 B (met daarin P en M)
SKS-kampioenen Commissies Aantal Commissie Kampioen in 18 Heerenveen 1963, 1964, 1965, 1968, 1974, 1975, 1976, 1977, 1981, 1990, 1992, 1993, 1994, 1997, 2006, 2008, 2010, 2025 18 Grou 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1967, 1972, 2000, 2001, 2005, 2009, 2014, 2017, 2018, 2019, 2023, 2024, 2026 11 Sneek 1973, 1984, 1995, 1996, 2002, 2003, 2007, 2011, 2012, 2013, 2016 4 Eernewoude 1956, 1957, 1982, 1983 4 Lemmer 1966, 1986, 1988, 2022 3 Woudsend 1985, 1989, 1991 3 Bolsward 1978, 1987, 2004 2 Langweer 1969, 1980 2 Huizum 1970, 1971 2 Leeuwarden 1998, 1999 1 Stavoren 1979 1 Joure 2015 privé 1945, 1946, 1947, 1948, 1949, 1950, 1951, 1952, 1953, 1954, 1955 Voor 1956 waren het particuliere schippers die deelnamen aan het skûtsjesilen, vanaf 1956 kwamen er steeds meer plaatselijke commissies die een skûtsje kochten en tegen elkaar in het strijdperk traden. Sommige schippers die eerder als particulier meededen, zeilden vanaf 1956 voor een plaatselijke commissie (o.a. Klaas van der Meulen, Ulbe Zwaga, Jan van Akker en Berend Mink).
Schippers Schipper Skûtsje Aantal Commissie Kampioen in Klaas van der Meulen Twee Gebroeders (Salvarda) 4 privé 1945, 1947, 1951,1954 Ulbe Zwaga 1) Twee Gebroeders (Zwaga) 2) Doarp Grou 4 7 privé Grou 1946, 1948, 1949, 1950 1958, 1959, 1960, 1961, 1962, 1967, 1972 Jan Sytema De Jonge Jan 1 privé 1952 Tjitte Jansz. Brouwer De Jonge Jan 1 privé 1953 Jan van Akker Twee Gebroeders (van Akker) 1 privé 1955 Berend Mink De Nijverheid 2 Eernewoude 1956, 1957 Siep van Terwisga Gerben van Manen 3 Heerenveen 1963, 1964, 1965 Rintje Ritsma Lemster Skûtsje 1 Lemmer 1966 Tjitte Lammertsz. Brouwer Gerben van Manen 6 Heerenveen 1968, 1974, 1975, 1976, 1977, 1981 Rienk Ulbesz. Zwaga 1) Twee Gebroeders (Zwaan) 2) Súdwesthoek 1 1 Langweer Stavoren 19691979 Lodewijk Meeter It Doarp Huzum 2 Huizum 1970, 1971 Jan van Akker Sneker Pan 2 Sneek 1973, 1984 Siete Meeter Bolsward 2 Bolsward 1978, 1987 Lammert Ulbesz. Zwaga Twee Gebroeders (Zwaan) 1 Langweer 1980 Jeen Ulbesz. Zwaga Emanuel 2 Eernewoude 1982, 1983 Keimpe Klaasz. van der Meulen Klaas van der Meulen 1 Woudsend 1985 Jelle Reijenga Lemster Skûtsje 2 Lemmer 1986, 1988 Teake Klaasz. van der Meulen Klaas van der Meulen 2 Woudsend 1989, 1991 Tjitte Sietsesz. Brouwer Gerben van Manen 5 Heerenveen 1990, 1992, 1993, 1994, 1997 Douwe Jzn. Visser Sneker Pan 9 Sneek 1995, 1996, 2002, 2003, 2007, 2011, 2012, 2013, 2016 Ulbe Rienksz. Zwaga Rienk Ulbesz 2 Leeuwarden 1998, 1999 Berend J. Mink Doarp Grou 2 Grouw 2000, 2001 Eildert Sietesz. Meeter Bolsward 1 Bolsward 2004 Douwe Azn. Visser Doarp Grou 9 Grouw 2005, 2009, 2014, 2017, 2018, 2019, 2023, 2024 en 2026 Pieter Sietsesz. Brouwer Gerben van Manen 3 Heerenveen 2006, 2008, 2010 Dirk Jan Reijenga Oeral Thús 1 Joure 2015 Albert Jzn. Visser Lemster Skûtsje 1 Lemmer 2022 Sietse Pietersz. Brouwer Gerben van Manen 1 Heerenveen 2025
Vleugelklassement Het VleugelklassementVleugelklassement SKS op website SKS is de ranglijst van de meest succesvolle schippers aller tijden. Dit klassement is gebaseerd op het aantal eerste, tweede en derde plaatsen dat een schipper heeft behaald tijdens officiële SKS-wedstrijden (kampioenschappen). Een eerste plaats levert drie punten op, een tweede plaats twee punten en een derde plaats één punt. Schippers die geen punten hebben behaald zijn niet opgenomen in dit overzicht.
Eindklassementen (2000-2025) N.B. Bolsward t/m 2013, Akkrum vanaf 2014 jaartal 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2022 2023 2024 2025 2026Bolsward/Akkrum 6741015 12 8 5 4 5 5 3 6 6 4 64 34 126966Drachten 1314835101091291168412135121010 1012141013d’Halve Maen 961056643108131261091210897 111181212Eernewoude 799111111116774845372666 651355Grouw 1166413431622213311 121141Heerenveen 51038241212139814911222 43212Huizum 1212111414141412141314141414131414775 7771111Joure 113disq1277611462453516disq11988634Langweer 1087712139711141210139829131414 31012914Leeuwarden 34disq9131271491181311111010121158 543210Lemmer 211228285659117748454312473Sneek 4211332123311126131212895147Zuidwesthoek1413121310913131312107121371189811 13141189Woudsend 855498510810791012115131013 13 141310128 In 2002 zijn Joure en Leeuwarden gediskwalificeerd wegens overtreding van het wedstrijd- en originaliteitsklassement (Formule 2000). In verband met de zeilformule heeft Langweer in 2017 de wedstrijd bij Stavoren verlaten en verder in dat jaar niet meer deelgenomen aan de competitie. In 2017 is het skûtsje van Joure (na 2 wedstrijden) uitgesloten van de overige wedstrijden, omdat het mastbeslag niet voldeed aan de eisen van het Originaliteitsreglement. In 2018 wint Grouw pas op de finishlijn van de laatste wedstrijd in Sneek.De twee commentatoren hadden vlak ervoor Heerenveen al gehuldigd als winnaar.Finish Sneek In 2020 en 2021 is het skûtsjesilen niet doorgegaan als gevolg van de coronamaatregelen.
Literatuur Toelichting In de loop der jaren is een groot aantal boeken over het skûtsjesilen uitgebracht. Het eerste skûtsjeboek verscheen al in 1958 (met een Engelstalige samenvatting). Bij het veertigjarig jubileum van de SKS in 1985 werd een boekje uitgebracht waarin alle onderdelen van het skûtsje (van trommelstok tot vingerling) werden omschreven. Toen de SKS 50 jaar bestond, verscheen er een uitgebreid boek met veel historische gegevens over de skûtsjes, de schippers en de wedstrijden.
In 2004 werd er een boek uitgebracht waarin alle uitslagen zijn opgenomen vanaf het begin van de negentiende eeuw (voor prijs en eer). De meeste skûtsjes die nu aan de wedstrijden deelnemen zijn gebouwd tussen circa 1900 en 1930. Die skûtsjes vierden een eeuw later hun jubileum (bijvoorbeeld Heerenveen, Drachten en Woudsend) wat in een aantal gevallen gepaard ging met een jubileumboek.
Het skûtsjesilen was tot circa 1955 een strijd tussen beroepsschippers die vaak een armoedig bestaan leden. In een aantal boeken wordt het leven van deze schippers en hun gezinnen beschreven. Sommige skûtsjes zijn meermalen van eigenaar gewisseld. Ook daarover zijn boeken geschreven met foto's van vroeger en nu.
Dit overzicht is niet volledig, er zijn nog meer boeken verschenen die niet in dit overzicht staan.
Literatuurlijst Lieuwe Pietersen (1958). Skûtsjesilen. Drachten: Drukkerij Laverman N.V. Hans Bakker (1971). Bonkige skûtsjes, bondige schippers (geschiedenis van het skûtsjesilen in Friesland). Leeuwarden: Miedemapers. Hylke Speerstra (1973). De laatste echte schippers (binnenvaart onder zeil). Bussum: Unieboek b.v. Wim Klein en Harm Hollema (1981). 25 Jier Earnewâldster Skûtsje.