De Lega Nord (Liga Noord), tegenwoordig kortweg Lega, is een Italiaanse separatistische partij, die ontstaan is uit de oorspronkelijke Lega Lombarda en andere regionale partijen uit Noord- en Midden-Italië.Van Osta, J. (2015): Een geschiedenis van het moderne Italië. 5e druk. Amsterdam: Wereldbibliotheek, blz 324 De Lega Lombarda werd geleid door Umberto Bossi, die op lokaal politiek niveau (letterlijk op een stoel in het plaatselijk café) de Lombardijnse bevolking opriep zich af te scheiden, of in ieder geval zich af te zetten, tegen het geldverkwistende bestuur in Rome. Daarbij werd gezinspeeld op de gevoelens van de bevolking in het noorden van Italië, waarbij werd gesteld dat de hardwerkende bevolking van Lombardije veel geld moest afstaan aan het regeringscentrum in Rome, waar het geld inefficiënt werd ingezet. 'Roma ladrona', 'Rome de dief', was de uitspraak.
Na behoorlijke successen bij lokale en regionale verkiezingen werd de Lega Lombarda uitgebreid tot de Lega Nord, die het gehele noorden wilde afscheiden van de rest van het land, en er een onafhankelijke staat Padania van wilde maken. De Lega Nord heeft van meerdere Italiaanse regeringen deel uitgemaakt. Sinds 2013 is Umberto Bossi vervangen door de huidige partijleider Matteo Salvini. Van juni 2018 tot september 2019 vormde Lega samen met de Vijfsterrenbeweging de regering van Italië en was Salvini de vicepremier en minister van Binnenlandse Zaken.
Ontstaansgeschiedenis De Lega Lombarda werd door Umberto Bossi in de jaren 80 opgericht. Bossi wierf aanhang voor zijn partij door mond-tot-mondreclame: men ging onder andere naar cafés en clubs om mensen daar ter plekke te overtuigen van hun zaak. Het bleek effectief genoeg om er bij lokale verkiezingen in de provincie Varese voor te zorgen dat de toen nog vrij obscure partij 2,5% van de stemmen kreeg,Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 9 waarop zij voor het eerst deelnam aan provinciaal bestuur.
In het begin van de jaren 80 was de Lega Lombarda een nog vrij onbeduidende beweging die zich inzette voor het behoud van de lokale traditie, zoals gebruik van het lokale dialect. Verder wilde het dat Lombardije een aparte constitutionele status zou krijgen, zoals dat bij regio's met een aanzienlijke non-Italiaanse minderheid (Trentino-Zuid-Tirol, Valle d'Aosta en Friuli-Venezia Giulia) al het geval was.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 10
De boodschap en de manier waarop deze verspreid werd, sloeg goed aan en bij de nationale verkiezingen in 1987 waren er voldoende stemmen om ervoor te zorgen dat de Lega Lombarda een vertegenwoordiger in de Camera dei deputati, de Italiaanse Tweede Kamer, kreeg en dat Bossi zelf zitting kon nemen in de Senaat. Deze functie leidde tot Bossi's bijnaam Il Senatùr, wat in zijn dialect het woord voor senatore (senator) is. Bossi's intrede in de nationale politiek vond plaats op een moment dat het politieke systeem van de naoorlogse jaren steeds meer onder druk kwam te staan, onder andere doordat bekend werd dat er jarenlang grootschalige corruptie bedreven was door de heersende politieke klasse. Dit corruptieschandaal werd bekend onder de naam Tangentopoli. Een belangrijke factor in het succes van de Lega Lombarda was dat ze bekendstond als een protestpartij die duidelijk afstand nam van de politieke elite en de corrupte praktijken veroordeelde. Andere belangrijke thema's van de partij waren dat men in Zuid-Italië zou leven van het geld dat in het noorden door hard werken verdiend werd, dat het slechte bestuur van de politieke partijen kleine ondernemingen dreigde te belemmeren en dat Italië tegen de wil van zijn bevolking in veranderde in een multiculturele samenleving door de massa-immigratie vanuit de Maghreb en later ook vanuit Albanië.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 14
Voor de Europese verkiezingen in 1989 werd besloten een samenwerking met andere noordelijke partijen aan te gaan. De samenwerking was een dusdanig succes dat in december van hetzelfde jaar bij het jaarlijkse congres van de Lega Lombarda werd besloten dat deze partijen (Lega Lombarda, Liga Veneta, Piemont Autonomista, L'Union Ligure, La Lega Emilia-Romagnola en Alleanza Toscana) een confederale alliantie genaamd Lega Nord zouden vormen.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 20-21
Het electoraat van de Lega Nord De mensen die op de Lega Nord stemmen, zijn overwegend jong, mannelijk en afkomstig uit de (lagere) middenklasse en arbeidersklasse. Kenmerkend voor aanhangers van de Lega Nord is dat ze vaak zijn blijven wonen in het dorp waar ze geboren en opgegroeid zijn en dat een groot deel een eigen onderneming heeft. Het grootste deel van het electoraat is afkomstig uit de middenklasse en werkt in de private sector. Sympathisanten van de Lega Nord zijn vaak intolerant tegenover Zuid-Italianen en buitenlanders, voelen zich sterk lokaal gebonden en verlangen van de bureaucratische staat meer efficiëntie.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 69-70
Voor de politieke crisis van '92-'94 stemde het electoraat van de Lega Nord overwegend op de Democrazia Cristiana (DC) en in die delen van Noord-Italië waarin de DC van oudsher de grootste partij was, heeft de Lega Nord nu vaak een vrij grote aanhang verkregen.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 70 De karakteristieken van deze gebieden zijn een relatief hoog niveau van economische ontwikkeling, weinig immigratie, een grote middenklasse en het grootste deel van de inwoners woont in kleine steden of dorpen. De Lega Nord doet het goed in de oostelijke delen van Noord-Italië waar de economische infrastructuur door industriële districten en een groot aandeel van het midden- en kleinbedrijf gekenmerkt wordtBull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 73 De mensen in deze gebieden voelden zich in toenemende mate verraden door de DC die als regeringspartij hogere belastingen doorvoerde, maar weinig aan de bureaucratie en inefficiëntie van het politieke systeem deed en er was een verlangen naar meer regionale autonomie. De Lega Nord profileerde zich succesvol als beschermer van het mkb en protesteerde tegen de hogere belastingen met het vooroordeel dat dit geld alleen het zuiden ten goede zou komen. Hiermee wist het de onvrede onder veel Noord-Italianen te verwoorden en politiek te vertegenwoordigen. Daarbij komt dat na de val van het wereldcommunisme het voor de bevolking niet langer noodzakelijk was op de DC te stemmen teneinde te voorkomen dat de Italiaanse Communistische Partij (PCI) de grootste partij zou worden, omdat deze partij (of de PDS die eruit voortgekomen is) geen schrikbeeld meer vormde.Chiantera-Stutte, P. (2002): Das Europa der Antieuropäer – Ein Vergleich von Lega Nord und FPÖ. In: EUI Working Papers 2, blz. 9 Er kwam meer ruimte om anders te stemmen.
De waarden en opvattingen van veel Lega Nord sympathisanten en stemmers komen neer op intolerantie t.o.v. Zuid-Italianen en buitenlanders, afkeer van de publieke sector i.c.m. waardering voor de private sector, verlangen naar meer institutionele en administratieve efficiëntie, lokale gebondenheid en antipolitieke sentimenten.
In het kabinet-Berlusconi I In 1994 besloot Silvio Berlusconi met zijn nieuwe partij, Forza Italia, aan de volgende nationale verkiezingen deel te nemen. Omdat bekend was dat Berlusconi het altijd goed had kunnen vinden met het politieke establishment en hij in het bijzonder een goede vriend was van Bettino Craxi, de leider van de Italiaanse Socialistische Partij (PSI), waarvan toen bekend was geworden dat hij zeer corrupt was, was een aanzienlijk deel binnen de Lega Nord tegen samenwerking met Forza Italia bij de verkiezingen. De Lega Nord profileerde zich immers als een protestpartij, een partij tegen de oude politieke elite.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 32 Anderzijds bestond er een aannemelijke kans dat Berlusconi veel kiezers bij de Lega Nord weg zou trekken en Bossi besloot een samenwerking aan te gaan. In 1994 sloten de Lega Nord en Forza Italia een electoraal pact onder de naam Polo della Libertà: de meerderheid van de kandidaten in Noord-Italië zou aan de Lega Nord toegewezen worden, maar in ruil daarvoor zou haar enorme activistennetwerk zich inzetten voor Berlusconi en zou hij als coalitieleider geaccepteerd worden. Een soortgelijk pact sloot Berlusconi ook in Zuid-Italië met de Alleanza Nazionale (AN) die voorheen als de Movimento Sociale Italiano (MSI) bekendstond, de neofascistische partij in Italië.
Politiek rechts onder Berlusconi behaalde een enorme verkiezingsoverwinning in 1994 en de Lega Nord, Forza Italia en Alleanza Nazionale gingen samen regeren in het kabinet-Berlusconi I. Dit was niet noodzakelijkerwijs een logische regeringscombinatie: de Lega Nord en AN waren twee hele verschillende partijen. De Lega Nord was voor een federaal Italië, wilde privatisering, bezuinigingen en minder belastingen; de AN wilde daarentegen een sterk, gecentraliseerd Italië.Van Osta, J. (2015): Een geschiedenis van het moderne Italië. 5e druk. Amsterdam: Wereldbibliotheek, blz. 332 De Lega Nord ging de samenwerking aan, maar op bepaalde voorwaarden. Het hoofddoel van de regering moest een federalistische hervorming zijn, Berlusconi zou niet zowel premier als het hoofd van het grootste mediaconglomeraat in Italië mogen zijn, er moest privatisering plaatsvinden en er zouden maatregelen genomen moeten worden om verspilling van geld en fraude in de publieke sector tegen te gaan, alsook de fiscale druk op het midden- en kleinbedrijf te verminderen.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 35
Aan de eisen van de Lega Nord werd tijdens de regeerperiode niet voldaan: Berlusconi nam niet alleen geen afstand van zijn mediaconglomeraat, hij vergrootte daarnaast als premier zijn invloed op de RAI, de Italiaanse staatstelevisie, door binnen de RAI zijn eigen mensen te benoemen. Plannen voor meer regionale autonomie werden door de AN tegengehouden en Berlusconi’s benadering van privatisering was te liberaal naar de smaak van de Lega Nord.Bull, A.C., Gilbert, M. (2001): The Lega Nord and the Northern Question in Italian Politics. New York: Palgrave, blz. 36 In december 1994 kwam er reeds een einde aan de regering-Berlusconi I toen de Lega Nord o.l.v. Bossi brak met Berlusconi. Bossi werd daarna een criticus van Berlusconi voor wie hij ook de bijnaam BerlusKaiser (Berluskeizer) bedacht.Ginsborg, P (2001): Italy and Its Discontens - Family, Civil Society, State 1980-2001. London: Penguin Books, blz. 317
De beweging naar rechts en Padania De Lega Nord wordt als sinds zijn ontstaan vaak aangeduid als een partij die erg rechts of zelfs extreemrechts is. Toch heeft de Lega Nord op dit vlak een grote ontwikkeling ondergaan: in de eerste jaren van de partij voldeed het niet aan veel karakteristieken van extreemrechtse partijen zoals extreem nationalisme, etnocentrisme, anticommunisme, antipluralisme, militarisme, antiparlementarisme, antiamerikanisme en de roep om een sterke leider.Falter, J.W., Schuman, S. (1988): Affinity towards Right-Wing Extremism in Western Europe. In: West European Politics 11, 2, blz. 101