Kortenaken is een plaats en gemeente in het Hageland (arrondissement Leuven, Vlaams-Brabant, België).
De landelijke gemeente bestaat uit 5 deelgemeenten en één gehucht. In totaal zijn er 7 dorpskernen, omdat de deelgemeente Kersbeek-Miskom uit twee kerkdorpen bestaat. In het brede valleigebied van de Velpe vormen de boomgaarden een vertrouwd beeld. Daarnaast is de gemeente ook een agrarisch lappendeken: uitgestrekte akkers en weilanden komen veelvuldig voor. Kortenaken leeft van veeteelt, land- en tuinbouw. Echte dorpskernen vindt men er niet. Het is een grote lintbebouwing van kern naar kern met daarachter een agrarisch geheel. Kortenaken is de derde grootste perengemeente van België en om die reden komen er elk jaar vele seizoensarbeiders om vooral peren te plukken/sorteren en teneinde de bomen te snoeien. Het grote merendeel van de werkende inwoners zijn pendelaars die hun inkomen moeten zoeken buiten de gemeente. De gemeente telt ruim 7.500 inwoners.
Geschiedenis Onder het ancien régime was Kortenaken een zelfstandige heerlijkheid. Juridisch viel het onder de meierij van Halen, in het kwartier van Leuven van het hertogdom Brabant. Na de Franse invasie werd het dorp (toen als Cortenaeken aangeduid) als gemeente ingedeeld bij het kanton Scherpenheuvel van het Dijledepartement., Ch. (an VII). Cortenaeken. In Le département de la Dyle ou première partie du dictionnaire géographique et topographique des neuf départemens de la Belgique. (p. 44). Bruxelles: Armand Gaborria. De gemeente Kortenaken behield haar vorm zoals die toen vastgelegd werd tot de gemeentefusies van 1977.
Prehistorische elementen, zoals o.a. twee zeldzame scheermessen uit de middenbronstijd, werden waargenomen nabij de Kalenberg, een tweetal kilometer ten westen van de moderne dorpskern.https://oar.onroerenderfgoed.be/publicaties/STUA/39/STUA039-001.pdf
Geografie Kernen Naast Kortenaken zelf bestaat de gemeente nog uit de deelgemeenten Hoeleden, Kersbeek-Miskom, Ransberg en Waanrode. Ook het gehucht Stok dat tot 1977 bij Sint-Margriete-Houtem en Bunsbeek behoorde, maakt sindsdien deel uit van Kortenaken.
Tabel # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Kortenaken 14,09 2.200 156 24054A 2 Hoeleden 10,12 1.849 183 24054C 3 Kersbeek-Miskom 11,16 1.337 120 24054D 4 Ransberg 5,43 645 119 24054B 5 Waanrode 8,64 1.953 226 24054E
Bezienswaardigheden
De Sint-Amorkerk Het Kasteel Vroenhoven
Natuur en landschap Kortenaken ligt op een hoogte van 30-75 meter. Het ligt aan de Velp. De belangrijkste natuurgebieden zijn: Het Begijnenbos Het Heibos Het Rukenbos De Velpe te Hoeleden Het Molenbos
Demografie Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari 1920: Toename als gevolg van ontstaan van Ransberg als zelfstandige gemeente in 1911 na afsplitsing van Neerlinter
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 7.386 100,0 1993 7.432 100,6 1994 7.418 100,4 1995 7.418 100,4 1996 7.447 100,8 1997 7.503 101,6 1998 7.503 101,6 1999 7.462 101,0 2000 7.443 100,8 2001 7.447 100,8 2002 7.448 100,8 2003 7.424 100,5 2004 7.473 101,2 2005 7.488 101,4 2006 7.540 102,1 2007 7.578 102,6 2008 7.584 102,7 2009 7.665 103,8 2010 7.743 104,8 2011 7.796 105,6 2012 7.856 106,4 2013 7.889 106,8 2014 7.881 106,7 2015 7.893 106,9 2016 7.930 107,4 2017 7.915 107,2 2018 7.875 106,6 2019 7.875 106,6 2020 7.892 106,9 2021 7.898 106,9 2022 7.916 107,2 2023 7.970 107,9 2024 7.949 107,6 2025 7.984 108,1 2026 8.046 108,9
Politiek Structuur College van burgemeester en schepenen 2024-2030Bevoegdheden Naam Partij Burgemeester Politie – Brandweer – Rampenbestrijding – Algemene coördinatie – Burgerzaken - Mobiliteit en verkeersveiligheid - Openbare werken, Personeel Kristof Mollu KORTbij eerste schepen Gebouwen - Toegankelijkheid - Erfgoed - Klimaatadaptatie - Ruimtelijke Ordening - Wonen - BKO - Erediensten - Financiën - Autonoom gemeentebedrijf Niels Willems N-VA tweede schepen Jeugd - Cultuur - Bibliotheek - Onderwijs - Kunstacademie ART - Communicatie & participatie - ICT Katrien Devos KORTbij derde schepen Groendienst en onderhoud - Milieu - Landbouw - Lokale economie - Trage wegen - Begraafplaatsen - Sport Caroline Torbeyns N-VA vierde schepen Voorzitter Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst Welzijn: Sociale Dienst - Thuisdiensten - Mobiele ambtenaar Senioren - Gelijke kansen - Dierenwelzijn - Toerisme Kim Vandepoel KORTbij Herschikkingen Op 1/12/2027 geeft Caroline Torbeyns het schepenmandaat door aan Koen Veulemans.
2019-2024 Bevoegdheden Naam Partij Burgemeester Politie – Brandweer – Rampenbestrijding – Algemene coördinatie – Burgerzaken Stefaan Devos CD&V eerste schepen Gebouwen, Toegankelijkheid, Erfgoed Ruimtelijke Ordening, Lokale Economie, Wonen, Kunstacademie ART, Erediensten Niels Willems N-VA tweede schepen Groenbeheer, Milieu, Jeugd, Cultuur, Noord-Zuid Begraafplaatsen, Bibliotheek, Dierenwelzijn, BKO Griet Vandewijngaerden sp.a derde schepen Openbare werken – Mobiliteit & verkeersveiligheid Sport, ICT, Toerisme, Communicatie & participatie Kristof Mollu CD&V vierde schepen Voorzitter Bijzonder Comité voor de Sociale Dienst, Welzijn, Sociale Dienst Thuisdiensten, Mobiele ambtenaar, Senioren, Gelijke kansen, OCMW-personeel Annita Vandebroeck CD&V Herschikkingen In 2022 geeft Stefaan Devos de burgemeesterssjerp door aan Kristof Mollu. Guy Vandebergh wordt dan derde schepen.
Gemeenteraad Legislatuur 2024-2030 Partij Naam Naamstemmen KORTbij Kristof Mollu 1.241 KORTbij Katrien Devos 595 KORTbij Kim Vandepoel 510 KORTbij Koen Veulemans 500 KORTbij Griet Vandewijngaerden 408 KORTbij Stefan Pittevils 381 KORTbij Patricia Goorts 361 KORTbij Kris Janssens 338 KORTbij Anneleen Schoeters 337 WIJKortenaken André Alles 1.031 WIJKortenaken Paul Francen 667 WIJKortenaken Milan Dekeyser 572 WIJKortenaken Josette Vanlaer 557 WIJKortenaken Betty Geysenbergs 541 WIJKortenaken Patrick Vlayen 505 WIJKortenaken Denise Beelen 476 N-VA Niels Willems 297 N-VA Caroline Torbeyns 147 Vlaams Belang Raf Gacoms 140
Geschiedenis Burgemeesters Periode Burgemeester 1798 - 1808 Martin Nijns 1808 - 1830 Victor Nijns 1830 - 1843 Petrus Frans Raymaekers 1843 - 1854 Jacobus Fets 1855 - 1872 Joannes Andreas Beringhs 1872 - 1879 Guido Van Runckelen 1879 - 1885 Guilhelm Hendrickx 1885 - 1895 Guido Van Runckelen 1896 - 1917 Petrus Frans Bilsen 1917 - 1921 Calixte Severijns (waarnemend) 1921 - 1928 Georges Van Runckelen 1928 - 1929 Calixte Severijns (waarnemend) 1929 - 1932 Louis Creten 1932 - 1939 Calixte Severijns 1939 - 1944 Jozef Geens 1944 - 1946 Vital Janssens (waarnemend) 1946 - 1970 Vital Janssens 1971 - 1976 Godelieve Devos (CVP) 1977 - 1982 Leon Schots (GBL) 1983 - 1988 Godelieve Devos (CVP) 1989 - 1991 Leon Schots (GBL) 1991 - 1992 André Alles (GBL, waarnemend) 1992 - 2000 Jos Debacker (GBL-VLD) 2001 - 2006 Patrick Vandijck (GBL-VLD) 2007 - 2012 Stefaan Devos (CD&V) 2013 - 2015 André Alles (Open Vld-GBL) 2016 - 2019 Patrick Vandijck (Open Vld-GBL) 2019 - 2021 Stefaan Devos (CD&V) 2021 - Heden Kristof Mollu (CD&V)
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976
Na de gemeentefusies van 1976 werd de toenmalige CVP de grootste partij (en vooral sterk in Kortenaken) de grootste partij. Toch werd ze naar de oppositie verwezen omdat de lijst Gemeentebelangen onder leiding van Leon Schots een coalitie aangingen met de socialisten en zo een meerderheid haalden in de gemeenteraad. Leon Schots werd de eerste burgemeester van de nieuwe fusiegemeente Kortenaken.
De tweede legislatuur kregen de liberalen lik op stuk. De christendemocraten van Godelieve Devos wist een coalitie te vormen met de SP en zette zo burgemeester Schots buiten spel. De liberalen van de Gemeentebelangen werden naar de oppositiebanken verwezen.
Bij de eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen haalde de partij Gemeentebelangen echter een absolute meerderheid. Leon Schots wordt opnieuw burgemeester en bestuurde de gemeente tot zijn onverwachte overlijden in 1991. Toenmalig eerste schepen André Alles nam tijdelijk diens taken over, totdat Jos Debacker werd aangewezen als burgemeester. De daaropvolgende gemeenteraadsverkiezingen, zonder kopman Schots, speelden de liberalen hun absolute meerderheid weer kwijt. Opnieuw werd een coalitie aangegaan met de socialisten. Jos Debacker werd burgemeester.
Rond de eeuwwisseling schoven de liberalen een nieuw gezicht naar voor. Patrick Vandijck werd lijsttrekker. De VLD werd opnieuw de grootste partij. Origineel werd een coalitie gesloten tussen CVP en VLD. CVP-boegbeeld Stefaan Devos zou eerste schepen worden onder de nieuwe burgemeester Vandijck. Dit akkoord werd echter tijdens de installatievergadering van de nieuwe gemeenteraad verbroken en de liberalen gingen met de SP in zee.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 gingen zowel CD&V als VLD wat achteruit. De sp.a kreeg er twee zetels bij en vormde samen met CD&V een nieuwe meerderheid. Stefaan Devos droeg voortaan de sjerp. Opnieuw 6 jaar later kwam er een nieuwe speler op het kiesterrein: N-VA ging verder op eigen kracht na het succes op nationaal niveau. Ze behaalden uit het niets drie zetels. CD&V hield stand, Open VLD-GBL en sp.a verloren respectievelijk 1 en 2 zetels. De CD&V-sp.a coalitie had geen meerderheid meer. De Vlaams-nationalisten vormden samen met Open VLD-GBL een nieuwe schepencollege.
In 2018 won Open VLD opnieuw een zetel, CD&V en N-VA hielden stand en sp.a ging opnieuw een zetel achteruit. Hoewel de uittredende Open VLD-N-VA meerderheid nog een zetel won, beslisten de Vlaams nationalisten in zee te gaan met CD&V en sp.a. Stefaan Devos werd burgemeester in 2019, Kristof Mollu nam over in 2022.
In 2024 werd KORTbij, een bredere lijst van CD&V, voormalige socialisten en onafhankelijken, de grootste met 9 zetels. De partij besloot een bestuur te vormen met de N-VA, terwijl het liberale WIJKortenaken en Vlaams Belang naar de oppositie werden verwezen. Kristof Mollu bleef burgemeester van de gemeente.
Partij of kartel 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006Gegevens 2006: http://www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2006. Gearchiveerd op 2 september 2023. 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen2012 14-10-2018 13-10-2024Stemmen / Zetels%19%19%19%19%19%19%19%19%19 GBL1/ GBL-VLD2/ Open VLD-GBL3/ Open VLD4 / WIJkortenaken5 31,291745,741948,9311048,4121042,512940,493833,683740,24833,357 SP1/ sp.a Plus2/ sp.a3/ Vooruit4 15,151321,091417,971318,491315,731326,252518,492314,7326,740 CVP1/ CD&V+N-VAA/ CD&V2/ KORTbij3 40,951933,171633,11630,661635,41733,26A630,142629,02639,739 VU1/ CD&V+N-VAA/ N-VA2 6,910- - - - 17,692316,12311,822 Vlaams Blok1 / Vlaams Belang2- - - 2,4410- - - - 8,521 Anderen(*)5,72 0- - - 6,370 - - - -Totaal stemmen 5548 57425933593558945997608463074640Opkomst % 98,9897,3697,0497,7796,5195,9072,5Blanco en ongeldig %1,71 2,143,43,324,564,093,274,101,4 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij staat in kleur. (*) 1976: FB / 2000: D.P. (4,34%), D.V.B. (2,03%)
Cultuur Muziek Koninklijke Fanfare "Sint-Amor" Festival Boerenrock
Beeldende kunst standbeeld 'fragiel'