Kapelle-op-den-Bos is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Vlaams-Brabant. De gemeente telt ruim 9.000 inwoners. De gemeente wordt gerekend tot de streek Brabantse Kouters.
Toponymie In het jaar 1270 wordt Kapelle-op-den-Bos voor het eerst vermeld als Capelle. Het was toen niet meer dan een kapelletje in de bossen van Smal Brabant. De plaats kreeg het achtervoegsel "op-den-Bos" om het onderscheid te maken met Sint-Ulriks-Kapelle. Zo werd het vroeger gespeld als Capelle-op-den-Bosch (zoals te zien op de Ferrariskaarten uit 1777). Na de Tweede Wereldoorlog werd het aangepast aan de Nederlandse spellingsregels.
In de volksmond wordt meestal naar Kapelle-op-den-Bos verwezen als kortweg Kapelle.
Geschiedenis Middeleeuwen Kapelle-op-den-Bos heeft waarschijnlijk zijn oorsprong en naam te danken aan een bidplaats of kapel opgericht te midden van een bosgebied. De legende vertelt dat een verdwaald edelman in de 13de eeuw, uit dank voor zijn redding een kapel liet bouwen. In 1564 werd deze vervangen door de huidige Sint-Niklaaskerk.https://web.archive.org/web/20131230235043/http://www.kapelle-op-den-bos.be/geschiedenis
Het Zeekanaal Brussel-Schelde doorkruist al eeuwen de dorpskern van Kapelle, sinds de aanleg ervan tussen 1550 en 1561.
18e - 20e eeuw Op de reeds vermelde Ferrariskaarten uit de jaren 1770 is Kapelle-op-den-Bos te zien als een dorp met een 50-tal huizen, bijna uitsluitend op de Bormstraat en Mechelseweg.
In 1837 werd de spoorlijn Mechelen-Dendermonde aangelegd doorheen het centrum van het dorp.
De Sint-Niklaaskerk werd in de Eerste Wereldoorlog platgebrand door de Duitse bezetter en kreeg na de heropbouw een kroon als toren, in plaats van een spitstoren, wat uniek is in België.
Geografie Kernen Naast Kapelle-op-den-bos zelf omvat de fusiegemeente de deelgemeenten Nieuwenrode en Ramsdonk en het gehucht Oksdonk (Hoixdonck op de Ferrariskaart).
Tabel # Naam Opp.(km²) Inwoners(2025) Inwonersper km² NIS-code 1 Kapelle-op-den-Bos 5,25 6.337 1.206 23039A 2 Nieuwenrode 5,81 1.853 319 23039B 3 Ramsdonk 4,30 1.616 376 23039C
Bezienswaardigheden
De Sint-Niklaaskerk De Jan Bogaertsbrug, een dubbele basculebrug over het Zeekanaal Brussel-Schelde. Deze werd in 2011 gerestaureerd en veiliger gemaakt. Het Landhuis Koningsteen Eternit: Fabricage van eternitplaten, historisch getint wegens oude productietechnieken.
Natuur en landschap Kapelle-op-den-Bos ligt aan de Willebroekse Vaart. Hier is het landschap vlak en de hoogte bedraagt ongeveer 10 meter. De bodem is zandlemig.
De gemeente telt heel weinig gebieden met een groene bestemming (3,4 % tov de totale bestemde oppervlakte), wat veel lager is dan het Vlaamse gemiddelde (10,9 %) of de omliggende gemeenten (6,1 % à 24,2 %). Slechts 0,7 % van de oppervlakte is bestemd voor natuur. provincieincijfers.be
Houtig erfgoed Langs de Birrebeek staan twee geknotte essen. Ze getuigen over een oude beheersvorm die zeldzamer wordt. Vlakbij staat een fraaie alleenstaande zomereik in een weiland. De boom heeft een omtrek van 3,71 m (2015) en dateert mogelijk uit de 18de eeuw.
Demografische ontwikkeling Demografische evolutie deelgemeente voor de fusie
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1970=volkstellingen, 1976= inwonersaantal op 31 december
Demografische ontwikkeling van de fusiegemeente Alle historische gegevens hebben betrekking op de huidige gemeente, inclusief deelgemeenten, zoals ontstaan na de fusie van 1 januari 1977.
Bronnen:NIS, Opm:1831 tot en met 1981=volkstellingen; 1990 en later= inwonertal op 1 januari 1880: Stijging door ontstaan van Nieuwenrode dat afgesplitst werd van Meise in 1874
Inwoners van jaar tot jaar op 1 januari1992 tot heden jaar Aantalhttps://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK Evolutie: 1992=index 100 1992 8.724 100,0 1993 8.778 100,6 1994 8.795 100,8 1995 8.870 101,7 1996 8.921 102,3 1997 8.880 101,8 1998 8.882 101,8 1999 8.864 101,6 2000 8.783 100,7 2001 8.732 100,1 2002 8.788 100,7 2003 8.813 101,0 2004 8.851 101,5 2005 8.872 101,7 2006 8.904 102,1 2007 8.916 102,2 2008 8.970 102,8 2009 8.911 102,1 2010 9.027 103,5 2011 9.083 104,1 2012 9.161 105,0 2013 9.244 106,0 2014 9.200 105,5 2015 9.316 106,8 2016 9.370 107,4 2017 9.382 107,5 2018 9.396 107,7 2019 9.413 107,9 2020 9.501 108,9 2021 9.524 109,2 2022 9.610 110,2 2023 9.659 110,7 2024 9.703 111,2 2025 9.806 112,4 2026 9.848 112,9
Cultuur Muziek Koninklijke Fanfare Iever en Eendracht Kapelle-op-den-Bos Kon. Katholieke Fanfare De Vrije Vlaamse Zonen Brassband Kapelle-op-den-Bos (opgeheven in 2022)
Toneel Toneelkring Nut en vermaak Theater Playerwater Toneelkring Hoop op Oogst
Mobiliteit Het spoorwegstation Kapelle-op-den-Bos is gelegen langs spoorlijn 53 (Schellebelle-Leuven), die deel uitmaakt van het traject Gent-Dendermonde-Mechelen.
Daarnaast stroomt het belangrijke Zeekanaal Brussel-Schelde door Kapelle-o/d-Bos. Ten slotte ligt de gemeente centraal tussen de A12 en de E19, die de gemeente verbindt met steden zoals Mechelen, Antwerpen en Brussel.
In het centrum bevindt zich ook een grote parking.
Bestuur en politiek Geschiedenis Lijst van burgemeesters Periode Burgemeester1953 - 1965C. Frans Meuldermans (CVP) 1965 - 1977 René Symons (CVP) Fusie van Kapelle-op-den-Bos met Ramsdonk en Nieuwenrode 1977 - 1982 Leo Peeters (SP) 1983 - 1985 René Symons (CVP) 1985 - 1988 Paul Peeters (VVB) 1989 - 2011 Leo Peeters (SP / sp.a) 2011 - 2012 Else De Wachter (sp.a) 2013 - 2018 Edward De Wit (CD&V) 2019 - 2024 Renaat Huysmans (N-VA) 2025 - heden Mathias Diricx (CD&V)
2007-2012 Bij de verkiezingen van 2006 verloor sp.a hun absolute meerderheid maar sp.a (9 zetels) en CD&V (6 zetels) zetten hun bestuursmeerderheid voort met burgemeester Leo Peeters (sp.a). Tegen het einde van de legislatuur gaf hij de sjerp door aan Else De Wachter (sp.a).
De oppositie bestond uit Groen (1 zetel), N-VA (2 zetels) en Vlaams Belang (1 zetel: David Van Hecke). In september 2007 stapte raadslid David Van Hecke over van Vlaams Belang naar LDD, dus verloor Vlaams Belang zijn enige zetel en kreeg LDD (dat niet opkwam bij de verkiezingen) er een bij.
2013-2018 Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 waren opkomende partijen sp.a (met als lijsttrekker aftredend burgemeester Else De Wachter), CD&V (met aftredend schepen Edward De Wit als lijsttrekker), N-VA (met lijsttrekker Renaat Huysmans), Groen (met lijsttrekker Ilse Rymenants) en Vlaams Belang (lijsttrekker Katie Van Der Heyden). LDD deed niet mee maar riep op om voor N-VA te stemmen. Ook Open Vld, die bij de vorige verkiezingen geen verkozene haalde, deed niet mee.
N-VA werd de grootste partij (met 8 zetels), maar toch zetten SP.A en CD&V de coalitie voort met een meerderheid van 11 op 21 zetels, waarbij Edward De Wit (CD&V) burgemeester werd. Else De Wachter werd OCMW-voorzitster. De schepenen waren Hugo De Haes (sp.a), Jos Thomas (CD&V), Freddy De Ruysscher (sp.a) en Ria Devos (CD&V).
In 2015 werd gemeentesecretaris Carl Van Riet, die dit twintig jaar lang was maar in 2012 opkwam op de N-VA-lijst, vervangen door Siebe Ruykens. Als gevolg van het decreet lokaal bestuur werd in 2018 Siebe Ruykens algemeen directeur van gemeente en OCMW Kapelle-op-den-Bos.
2019-2024 Bij de verkiezingen van 14 oktober 2018 kwamen N-VA, CD&V en Groen op met dezelfde lijsttrekkers als in 2012. De lijst "proKA" kwam op in plaats van sp.a, zonder Else De Wachter op de lijst. ProKA verloor twee zetels, waardoor CD&V en sp.a/proKA hun meerderheid verloren. N-VA en Groen wonnen elk een zetel erbij.
N-VA en Groen sloten een bestuursakkoord. Oppositie en meerderheid wisselden dus volledig. Burgemeester wordt huisarts Renaat Huysmans (N-VA), lijsttrekker en verkozen gemeenteraadslid in zowel 2018 als 2012 en 2006. Schepen voor Groen wordt Ilse Rymenants, ook lijsttrekker en verkozen gemeenteraadslid in 2018, 2012 en 2006.
2024-2030
Na de gemeenteraadsverkiezingen op 13 oktober 2024 werd er een coalitie gevormd tussen CD&V (7 zetels) en ProKA Vooruit (5 zetels). Hierdoor werd Mathias Diricx benoemd tot burgemeester. Vlaams Belang kwam voor het eerst sinds 2012 weer op en wist meteen 1 zetel te veroveren. De vorige bestuurspartijen (N-VA en Groen) verloren beiden 2 zetels (7 en 1 zetel respectievelijk resterend) en verloren daarmee ook hun meerderheid. Dit zorgde voor de tweede keer op rij dat er een volledige omwisseling gebeurd van oppositie en meerderheid in de gemeente. Zoals eerder vermeld zal Mathias Diricx (CD&V) de nieuwe burgemeester worden. Het schepencollege zal worden aangevuld door Dirk Hermans (ProKA Vooruit), Edward De Wit (CD&V), Jos Thomas (CD&V) en Else Vanden Broeck (ProKA Vooruit).
Opvallend was ook dat oud-burgemeester en oud-minister Leo Peeters (ProKA Vooruit) zijn terugkeer maakte in de politiek. Hij trad in 2011 af als burgemeester wegens gezondheidsredenen.
Op 1 augustus 2026 namen schepenen De Wit en Thomas afscheid van hun schepenmandaat. Daan De Doncker en Ann Van Rompaey namen hun plekken in het schepencollege in. De Wit en Thomas bleven wel lid van de gemeenteraad, maar sinds 1 augustus 2026 enkel als gemeenteraadslid.
Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976 Partij 10-10-1976Gegevens 1976-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken. Gearchiveerd op 10 januari 2022. 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006 14-10-2012Gegevens 2012: www.vlaanderenkiest.be/verkiezingen201214-10-201813-10-2024 Stemmen / Zetels %19%19%19%19%19%19%21%21%21 Agalev1/ Groen!2/ Groen3 - - 6,95106,65107,8118,982111,573218,033 10,131 SP1/ sp.a-spirit2/ sp.a3/ proKAB/ ProKA VooruitC16,513 42,18 1 9 41,311 10 51,12 1 11 42,21 1 10 35,94 2 9 24,153515,7B3 23,7C5 PVV1/ VLD2/ proKAB/ ProKA VooruitC7,34106,521010,951112,762213226,9520-- CVP1/ V.C.D.A/ CD&V243,511930,821622,121429,47A622,221525,982627,382628,52627,8227 VVB1/ VU2/ V.C.D.A/ VU&ID3/ N-VA432,651720,491418,692483111,564232,864837,84929,547 Vlaams Blok1/ VB-VLOTT2/ Vlaams Belang3- - - - 6,761010,58214,0430--8,9331Totaal stemmen 5581 5994 6323 6645 6680 6883 7004 6992 5288Opkomst % 97,41 97,01 96,14 97,04 95,58 94,6 71,3Blanco en ongeldig % 1,61 2,45 2,32 2,71 2,13 2,22 2,50 4 0,9 De rode cijfers naast de gegevens duiden aan onder welke naam de partijen telkens bij een verkiezing opkwamen. De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt. De grootste partij krijgt als achtergrondkleur de partijkleur.
Faciliteiten In de gemeente bevindt zich het zwembad "De Druppelteen". Dit werd in 1970 gebouwd als gemeentelijk zwembad "Zeemeermin" en in 2001 grondig gerenoveerd, toen het van naam veranderde. Sinds 2003 wordt het samen met buurgemeente Willebroek uitgebaat onder een projectvereniging (Projectvereniging WIKA).
Economie Enkele fabrieken zoals Eternit, Feryn en Sanpareil zijn gevestigd in de gemeente.
Eternit maakte lange tijd gebruik van asbest, waardoor er veel asbestvervuiling was en is in Kapelle-op-den-Bos. De laatste jaren wordt werk gemaakt van de sanering van onder andere de asbeststorten en een beek. Er zijn jaarlijks nog slachtoffers ten gevolge van asbestkanker. Velen durfden echter niet te protesteren, omdat Eternit voor werkgelegenheid zorgt, en daarom is er tot nu toe slechts een asbestproces geweest.Eternit moet asbeststort saneren, 21 mei 2012, De StandaardDe Asbesterfenis, Pano, VRT, 26 maart 2025
Energie In 2001 werden er drie Aspiravi-windturbines gebouwd langs het zeekanaal Brussel-Schelde. Deze turbines waren lange tijd een kenmerk van de gemeente, tot er in 2015 een werd getroffen door een blikseminslag en deze in maart 2017 werd afgebroken. In oktober 2018 werden ten slotte de twee overige afgebroken.
Onderwijs Kleuter- en lager onderwijs