De Olympische Zomerspelen 1896, officieel de Spelen van de Ie Olympiade, waren de eerste moderne Olympische Spelen. Het waren de eerste Olympische Spelen sinds de Romeinse keizer Theodosius I de klassieke Olympische Spelen in 393 bij edict had verboden, omdat zij door hun heidens karakter een bedreiging zouden vormen voor het christendom. De Spelen werden geherintroduceerd op initiatief van baron Pierre de Coubertin en vonden plaats in Athene (Griekenland) van 6 tot en met 15 april 1896 (gregoriaanse kalender, volgens de ter plaatse gebruikte juliaanse kalender van 25 maart tot en met 3 april). De Spelen werden unaniem aan Athene toegewezen op een congres dat door De Coubertin in 1894 was georganiseerd, waarbij tegelijkertijd het Internationaal Olympisch Comité (IOC) werd opgericht.
Aan de eerste moderne Olympische Spelen deden in totaal 241 atleten uit 14 landen mee. De deelname stond in dat jaar nog niet open voor vrouwen. Op het programma stonden atletiek (waaronder de marathon), gewichtheffen, schermen, schietsport, tennis, turnen, wielrennen, worstelen en zwemmen. Zeilen stond ook op het programma, maar moest wegens een gebrek aan goede boten worden afgelast. Het roeien ging niet door vanwege de te harde wind tijdens de geplande wedstrijddag.
Ondanks een aantal tegenslagen werden deze eerste moderne Spelen algemeen beschouwd als een groot succes. Het was het grootste internationale sportevenement van die dagen en het Stadion Panathinaiko, het eerste grote stadion in de moderne tijd, zat vol met het grootste sportpubliek tot dan toe.Young, David C. (1996) (pagina 153) Het hoogtepunt voor de Grieken was de overwinning van hun landgenoot Spiridon Louis op de marathon. De meest succesvolle deelnemers waren de Duitse worstelaar en turner Carl Schuhmann, die vier gouden medailles won en zijn landgenoot Hermann Weingärtner, die zes medailles won (waarvan drie goud).
Na afloop van de Spelen werd De Coubertin en het IOC een petitie aangeboden, ondertekend door onder anderen de Griekse koning en verscheidene deelnemers, om alle volgende edities van de Spelen ook in Athene te laten plaatsvinden. De Spelen van 1900 waren echter al toegekend aan Parijs en, afgezien van de tussenliggende Spelen van 1906, keerden de Spelen pas in 2004 weer terug in Athene.
Herintroductie van de Spelen Gedurende de 19e eeuw werden verscheidene kleine sportevenementen genoemd naar de klassieke Olympische Spelen. Baron Pierre de Coubertin haalde vooral zijn inspiratie uit de Wenlock Olympian Society Annual Games, gehouden in Much Wenlock in Shropshire, waar sinds 1850 jaarlijks een evenement georganiseerd werd, met onderdelen als atletiek, voetbal, cricket en ringwerpen Mullins, Pierre de Coubertin and the Wenlock Olympian Games, en een Grieks evenement, de Zappische Spelen, georganiseerd door de zakenman en later medeoprichter van de Spelen Evangelos Zappas.Matthews, George R. (2005) (pagina 66) en Young, David C. (1996) (pagina 81)
thumb|150px|Demetrius Vikelas, de eerste president van het IOC Op 18 juni 1894 organiseerde Coubertin een congres op de Universiteit van Parijs om zijn plannen te presenteren aan afgevaardigden van sportorganisaties uit elf landen. Toen het plan geaccepteerd was en er een datum gekozen diende te worden, kwam Coubertin met het idee om in 1900, gelijktijdig met de wereldtentoonstelling, de eerste Spelen te organiseren. Omdat in de tussenliggende periode van zes jaar de interesse in en de enthousiasme voor de Spelen zou kunnen verminderen, stelde een aantal leden voor om vier jaar eerder, in 1896, al Spelen te organiseren. Nadat een datum werd afgesproken, diende ook een locatie gevonden te worden. Hoe dit precies is gegaan, is onduidelijk, omdat zowel Coubertin als Demetrius Vikelas, de eerste president van het Internationaal Olympisch Comité, de officiële notulen tegenspreken. De meeste bronnen zeggen dat verscheidene mensen Londen opperden, maar dat Coubertin dit weigerde. Na een kort overleg met Vikelas, die door Griekenland afgevaardigd was, stelde Coubertin Athene voor. Op 23 juni stelde Vikelas Athene officieel kandidaat en omdat de Olympische Spelen in de klassieke oudheid ook in Griekenland plaatsvonden, stemde het congres unaniem toe.Young, David C. (1996) (pagina's 100-105)
Organisatie Het nieuws dat er opnieuw Spelen zouden worden georganiseerd in Griekenland werd positief ontvangen door de Griekse burgers, media en koninklijke familie. Volgens Coubertin "hoorde kroonprins Constantijn met groot genoegen het nieuws dat de Spelen zouden terugkeren naar Athene." Verder zei hij dat "de koning en kroonprins medewerking willen verlenen aan het organiseren van de Spelen." Constantijn eigende zich later zelfs enthousiast het voorzitterschap van het organiserende comité toe.Young, David C. (1996) (pagina 108)
Destijds had Griekenland grote financiële problemen en was er politieke onrust. Charilaos Trikoupis en Theodoros Deligiannis wisselden het premierschap om de zoveel tijd af en, vanwege de financiële problemen, dachten zowel premier Trikoupis als Stephanos Dragoumis, voorzitter van het Zappas Olympisch Comité, dat de Zappische Spelen had georganiseerd in 1870 en 1875, dat het niet mogelijk was voor Griekenland om het evenement te organiseren.Young, David C. (1996) (pagina's 111-118) Eind 1894 presenteerde het organiserende comité onder leiding van Stephanos Skouloudis in een rapport het feit dat de kosten van het organiseren van de Spelen drie keer zo hoog zouden uitvallen als dat Coubertin had voorgerekend. Ze concludeerden dat de benodigde 3.740.000 drachmen niet opgehoest konden worden en dat de Spelen niet gehouden konden worden.Zarnowski, C. Frank (1992) (pagina's 16–32)
thumb|150px|Een van de speciaal voor de Spelen uitgegeven postzegels Met het vooruitzicht van een mogelijke afgelasting van de eerste Spelen begonnen Coubertin en Vikelas een campagne om de Olympische Beweging levend te houden. Op 7 januari 1895 wierp deze zijn vruchten af: Vikelas maakte bekend dat kroonprins Constantijn de nieuwe voorzitter van het organiserend comité zou worden en zich vooral zou bezighouden met de financiën. Hij motiveerde het Griekse volk om geld te doneren.Young, David C. (1996) (pagina 118) Deze donaties leverden in totaal ongeveer 330.000 drachmen op, de verkoop van speciaal voor dit doel uitgebrachte postzegels leverde 400.000 drachmen op en de kaartverkoop nog eens 200.000. Na een verzoek van Constantijn nam zakenman George Averoff de restauratie van het Stadion Panathinaiko voor zijn rekening, wat hem ongeveer 1 miljoen franc kostte George Averoff Dead, The New York Times. Als dank voor zijn gulheid, werd er een standbeeld van hem gemaakt, dat de dag voor de openingsceremonie, op 5 april 1896, vlak voor het stadion werd onthuld en daar nog steeds staat.Darling, Janina K. (2004) (pagina 135)
De jury, scheidsrechters en andere officials kregen dezelfde namen als in de oudheid, namelijk Ephor, Helanodic en Alitarc. Verder trad koning George I op als hoofdscheidsrechter en volgens Coubertin "gaf zijn aanwezigheid gewicht en gezag aan de beslissingen van de Ephors."Cornell University Library: De Coubertin; Hambridge (1896), pagina 46 en 47
Het bericht van de nieuwe Spelen werd in België slecht ontvangen. De Belgische krant Le Soir was zelfs fel gekant tegen dit initiatief en vroeg zich af of de Europese volkeren er niet beter aan deden om weg te blijven van de viering van de Spelen. De krant stelde dat een Belgische deelname niet meer zou zijn dan een potsierlijk vertoon.De Veene, Carlos en Hereng, Jacques: Olympische Spelen, Artis-Historia, Brussel, 1992
Ceremonies thumb|left|200px|Openingsceremonie van de Olympische Spelen van 1896
Openingsceremonie De openingsceremonie werd gehouden op 6 april 1896 (25 maart lokale datum) in het Stadion Panathinaiko. De Spelen werden geopend door koning George I van Griekenland die vergezeld was van zijn hele familie, waaronder zijn vrouw Olga en hun zoon kroonprins Constantijn. Meer dan vijftigduizend mensen juichten de koning toe na zijn toespraak. De atleten waren per natie verzameld op het binnenveld. Bij de opening loste men kanonschoten en er werden meer dan duizend duiven losgelaten. Een koor zong de hymne, die later de olympische hymne zou worden, die speciaal voor de gelegenheid door de Griek Spiros Samaras was gecomponeerd en waarvoor de dichter Kostís Palamás de woorden had geschreven.
De huidige openingsceremonie bevat nog steeds een aantal elementen uit deze openingsceremonie. Het staatshoofd van het organiserende land opent nog steeds de Spelen en de olympische hymne, die sinds 1958 officieel is, wordt nog steeds gespeeld. Andere elementen, zoals de olympische eed, het aansteken van het olympisch vuur en de landenparade werden later geïntroduceerd.
Sluitingsceremonie Op zondagochtend 12 april (31 maart lokale datum) organiseerde koning George I een banket voor alle officials en atleten (ondanks dat nog niet alle evenementen hadden plaatsgevonden). Tijdens zijn toespraak, maakte hij duidelijk dat, als het aan hem lag, de Spelen voor altijd in Athene gehouden zouden worden. De officiële sluitingsceremonie vond de volgende woensdag plaats, nadat hij dinsdag door slecht weer werd uitgesteld. De koninklijke familie was wederom aanwezig bij de ceremonie, die werd geopend door het spelen van het Griekse volkslied en een ode in het Oudgrieks, geschreven door George S. Robertson, een Britse deelnemer en student klassieke talen.De Coubertin (1896) (pagina 50)
Op de slotdag van de Spelen, tijdens de sluitingsceremonie, overhandigde de koning de prijzen aan de winnaars. Anders dan tegenwoordig ontvingen de winnaars een zilveren medaille, een olijftak en een diploma. De nummers twee kregen een bronzen medaille, een lauriertak en een diploma. Verder kregen sommige atleten nog extra prijzen, zoals marathonwinnaar Spiridon Louis, die een beker kreeg van Michel Bréal, een vriend van Coubertin, die het marathonevenement had bedacht. thumb|150px|De ereronde tijdens de sluitingsceremonieLouis leidde daarna de ereronde van de winnaars door het olympisch stadion onder begeleiding van de olympische hymne. De koning verklaarde daarna de eerste Olympische Spelen voor gesloten en verliet het stadion, terwijl het Griekse volkslied weer werd gespeeld en hij toegejuicht werd door de menigte.
Vele anderen steunden het idee van de koning om de volgende Spelen ook in Athene te laten plaatsvinden. Zo ondertekenden de meeste Amerikaanse atleten een brief naar de kroonprins met deze wens. Coubertin echter was hier sterk op tegen, omdat hij vond dat internationale rotatie van de organisatie een van de hoekstenen van de moderne Olympische Spelen was. Geheel volgens zijn wens werden de volgende spelen gehouden in Parijs, waar ze enigszins overschaduwd werden door de gelijktijdig gehouden wereldtentoonstelling.Young, David C. (1996) (pagina 156)
Sporten thumb|150 px|De Duitse individuele medaillewinnaars Carl Schuhmann, Alfred Flatow en Hermann WeingärtnerTijdens het Sorbonne-congres van 1896 werd een groot aantal sporten voorgedragen als onderdeel van de Spelen. Bij de eerste officiële bekendmakingen omtrent de "deelnemende" sporten zaten ook teamsporten, zoals voetbal en cricket, maar deze plannen werden nooit verder uitgewerkt en haalden mede daarom de uiteindelijke Spelen niet. Roeien en zeilen waren wél gepland, maar werden afgelast vanwege te harde wind op de wedstrijddag.Coubertin–Philemon–Politis–Anninos (1897), 98–99, 108–109
Kalender thumb|150px|Spiridon Louis, de Griekse winnaar van de marathon
Atletiek