thumb|Het huwelijk van Hendrik VIII en Catharina van Aragon wordt onwettig en ontbonden verklaard
Het jaar 1533 is het 33e jaar in de 16e eeuw volgens de christelijke jaartelling.
Gebeurtenissen
januari 25 - Hendrik VIII van Engeland gaat een geheim huwelijk aan met Anna Boleyn.
februari 18 - Stichting van de orde der Barnabieten.
maart 30 - Thomas Cranmer wordt de eerste Anglicaanse aartsbisschop van Canterbury.
mei 23 - Thomas Cranmer verklaart het huwelijk tussen Hendrik VIII en Catharina van Aragon ontbonden.
juni 1 - Pedro de Heredia sticht Cartagena. 22 - Sultan Süleyman I en keizer Ferdinand I sluiten vrede. Ze verdelen Hongarije in drie delen: Ferdinand krijgt het westen en noorden, de sultan het Hongaarse kernland en de Hongaarse edelman Johan Zápolya krijgt Transsylvanië.
juli 11 - Paus Clemens VII verklaart Hendrik VIII geëxcommuniceerd tenzij hij Catharina van Aragon weer als zijn vrouw aanneemt.
oktober 14 - Slag bij Jemmingen: Gelderse hulptroepen van Balthasar Oomkens van Esens verslaan een numeriek grote Oost-Friese legermacht. Balthasar keert terug als heerser over Harlingerland, zij het als leenman van Gelre. oktober - De Franse kroonprins Hendrik huwt Catharina de' Medici.
november 1 - Johannes Calvijn vlucht uit Parijs. 15 - Francisco Pizarro bereikt en verovert Cuzco.
zonder datum Generaal Nguyen Kim kroont Le Trang Tong tot keizer van Vietnam en sticht daarmee de gerestaureerde Le-dynastie. Begin van de drooglegging van het Achtermeer, de eerst bekende droogmakerij in de Nederlanden. Photisarat I verplaatst de hoofdstad van Lan Xang van Luang Prabang naar Vientiane. Na de dood van Filips I van Baden wordt het markgraafschap Baden verdeeld in Baden-Durlach onder Ernst en Baden-Baden onder Bernhard III De Spanjaarden sluiten vrede met de Taíno opstandeling Enriquillo, waarbij de indianen op Hispaniola bepaalde rechten toegekend krijgen. Diego Becerra ontdekt Baja California. Hendrik VIII van Engeland voert de Buggery Act in, die sodomie verbiedt. De heerlijkheid Bergen op Zoom wordt verheven tot markizaat. Huwelijk van Francesco II Sforza met Christina van Denemarken. Khair ad-Din bouwt een grote oorlogsvloot in Constantinopel. De gouden florijn wordt afgeschaft.
Literatuur Heinrich Cornelius Agrippa: De occulta philosophia libri tres Thomas Elyot: The Knowledge which maketh a Wise Man and Pasquyll the Playne Regiomontanus: De triangulis omnimodis (postuum) Bernhard Rottmann: Bekenntniss von beyden Sacramenten, Doepe vnde Nachtmaele, Der Praedicanten tho Munster
Beeldende kunst
Opvolging Ayutthaya - Borommaracha IV opgevolgd door Ratchadathiratkuman, op diens beurt opgevolgd door Chairacha aartsbisschop van Canterbury - Thomas Cranmer als opvolger van William Warham Generalitat de Catalunya - Francesc Oliver de Boteller opgevolgd door Dionís de Carcassona Incarijk - Atahualpa opgevolgd door Túpac Huallpa Mirandola - Gian Francesco II Pico della Mirandola als heer opgevolgd door Galeotto II Pico della Mirandola als graaf Moscovië - Vasili III opgevolgd door zijn zoon Ivan IV onder regentschap van diens moeder Elena Glinskaya Nemours en Genève - Filips opgevolgd door zijn zoon Jacob Sleeswijk - Frederik I van Denemarken opgevolgd door zijn zoon Christiaan III van Denemarken
Afbeeldingen
Geboren 28 februari - Michel de Montaigne, Frans filosoof 10 maart - Francesco III Gonzaga, hertog van Mantua en markgraaf van Monferrato maart - Anna van Egmond, Noord-Nederlands edelvrouw, echtgenote van Willem van Oranje 5 april - Giulio della Rovere, Italiaans edelman en kardinaal 24 april - Willem van Oranje, Duits-Nederlands staatsman 1 mei - Catalina Tomàs, Spaans mystica 2 mei - Filips II van Brunswijk-Grubenhagen, Duits edelman 3 mei - Cheng Dawei, Chinees wiskundige 4 juni - Hendrik van Brunswijk-Dannenberg, Duits edelman 7 september - Elizabeth I, koningin van Engeland (1558-1603) 11 september - Karel Rym, Zuid-Nederlands jurist 15 september - Catharina van Oostenrijk, echtgenote van Sigismund II August van Polen 27 september - Stefanus Báthory, vorst van Transsylvanië, koning van Polen en grootvorst van Litouwen (1571/1575/1576-1586) 22 november - Alfonso II d'Este, hertog van Ferrara (1559-1597) 13 december - Erik XIV, koning van Zweden (1560-1568) Oudard de Bournonville, Zuid-Nederlands militair Cornelis Cort, Noord-Nederlands graveur Pierre de Gondi, Frans kardinaal Cesare I Gonzaga, Italiaans edelman Pieter Hellynck, Zuid-Nederlands abt Johan Baptista Houwaert, Zuid-Nederlands toneelschrijver Christiaan Kruik van Adrichem, Noord-Nederlands geestelijke Antoon II van Lalaing, Zuid-Nederlands edelman Johannes Molanus, Zuid-Nederlands theoloog Karel van Sint-Omaars, Zuid-Nederlands botanist Robert Stewart, Schots edelman Diego Valadés, Spaans missionaris Diego Vázquez de Mercado, Spaans prelaat Anthonie Blocklandt van Montfoort, Noord-Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering) Jacob van Foreest, Nederlands geestelijke (jaartal bij benadering) Andrea Gabrieli, Venetiaans componist (jaartal bij benadering) Francis Walsingham, Engels diplomaat (jaartal bij benadering)
Overleden 31 januari - Ludovica Albertoni (~59), Romeins edelvrouw en filantroop 10 april - Frederik I (61), koning van Denemarken en Noorwegen (1523-1533) 13 april - Jancko Douwama (~50), Fries politicus 18 mei - Johan III van Wied-Runkel, Duits edelman 25 mei - Augustijn van Teylingen, Noord-Nederlands politicus 25 juni - Maria Tudor, echtgenote van Hendrik VIII van Frankrijk 6 juli - Ludovico Ariosto (58), Italiaans schrijver 26 juli - Atahualpa (~31), Incakeizer (1532-1533) 6 september - Jacopo Salviati (71) 17 september - Filips I van Baden (53), Duits edelman 20 september - Nicolas Liégeois, Zuid-Nederlands componist 25 oktober - Filips van Savoye-Nemours (~43), Savoyaards edelman en prelaat november - Pieter Gillis (47), Zuid-Nederlands humanist 3 december - Vasili III (54), grootvorst van Moskou (1505-1533) Juan de Ampiés, Spaans koloniaal bestuurder Borommaracha IV, koning van Ayutthaya (1529-1533) Johan George (~45), markgraaf van Monferrato Lucas van Leyden (~39), Noord-Nederlands kunstschilder en graveur Jacob Cornelisz. van Oostsanen, Noord-Nederlands kunstschilder Ratchadathiratkuman (~4), koning van Ayutthaya (1533) Simon Robert, Zuid-Nederlands geestelijke Túpac Huallpa, Incakeizer (1533) Johan VII Schellaert van Obbendorf, Limburgs edelman Veit Stoss, Pools-Duits beeldhouwer Pieter van Edingen, Zuid-Nederlands tapijtwever (jaartal bij benadering) Meester van Frankfurt, Zuid-Nederlands kunstschilder (jaartal bij benadering)