Het Arabisch Schiereiland of Arabië (Arabisch: شبه الجزيرة العربية shibh al-jazīrah al-ʻarabīyah of جزيرة العرب jazīrat al-ʻArab;"eiland van de Arabieren" of ook wel "Arabistan") is een gebied in Azië, direct ten oosten van Afrika. Het wordt begrensd door de Rode Zee, de Golf van Aden, de Indische Oceaan, de Arabische Zee, de Golf van Oman en de Perzische Golf.
Het schiereiland omvat de volgende landen: Saoedi-Arabië, Jemen, Oman, Qatar, Koeweit en de Verenigde Arabische Emiraten. Aan de noordrand liggen Jordanië en Irak die ook nog een deel van het schiereiland bezitten. Bahrein ligt op een eiland vlak voor de kust van het schiereiland.
De regio speelt een belangrijke geopolitieke rol in het Midden-Oosten en de Arabische wereld door zijn grote olie- en gasvoorraden.
Voor de Moderne Tijd, werd het Arabisch Schiereiland ingedeeld in vier verschillende regio's: Hidjaz, Nadjd, Zuid-Arabië en Oost-Arabië. Hijaz en Nadjd maken het grootste deel uit van hedendaags Saoedi-Arabië. Zuid-Arabië bestaat uit Jemen en het westelijke deel van Oman (Dhofar). Oost-Arabië bestaat uit de hele kuststrook van de Arabische zijde van de Perzische Golf (de Khaleej).
Geografie thumb|Afrika, het Arabisch subcontinent (Azië) en Eurazië Het Arabisch Schiereiland is deel van het Aziatisch continent en wordt begrensd door de Perzische Golf (Soms ook wel Arabische Golf genoemd) in het noordoosten, de Straat van Hormuz en de Golf van Oman in het oosten, de Arabische Zee in het zuidoosten en zuiden, de Golf van Aden in het zuiden, de straat van Bab el Mandeb in het zuidwesten en de Rode Zee ten zuidwesten en westen.Arabia in de Encyclopædia Britannica. Gearchiveerd op 3 mei 2015. Het noordelijke deel van het Arabisch Schiereiland loopt over in de Syrische Woestijn zonder duidelijke grens. In het algemeen worden de noordelijke grenzen van Saoedi-Arabië en Koeweit als grens beschouwd.
Het opvallendste kenmerk van het Arabisch Schiereiland is de woestijn, maar in het zuidwesten zijn er gebergten die wat meer neerslag ontvangen dan de rest van het Arabisch Schiereiland. De Harrat Ash Shamah is een grote vulkanische vlakte die zich uitstrekt van het noordwesten van het Arabisch Schiereiland tot in Jordanië en zuidelijk Syrië.
Arabische staten Vlag Land Hoofdstad Staatsvorm Oppervlakte MunteenheidOpmerking 40px|rand Bahrein Manama Koninkrijk 767 km² Bahreinse dinar Voorheen was Bahrein een emiraat. 40px|rand Jemen Sanaa Republiek 527.968 km² Jemenitische rial Tot 1990 bestond Jemen uit Noord-Jemen en Zuid-Jemen. 40px|rand Oman Muscat Sultanaat 309.500 km² Omaanse rial 40px|rand Qatar Doha Emiraat 11.607 km² Qatarese rial 40px|rand Saoedi-Arabië Riyad Koninkrijk 2.206.714 km² Saoedi-Arabische riyal Voorheen was het land ook een sultanaat en emiraat. 40px|rand Verenigde Arabische Emiraten (VAE) Abu Dhabi Federatie van emiraten 83.600 km² VAE-dirham Het land bestaat uit 7 emiraten. Alle landen op het Arabisch Schiereiland hebben het Arabisch als officiële taal en de islam als staatsreligie.
Politieke grenzen thumb|De politieke en geografische definitie van het Arabisch Schiereiland Het schiereiland bestaat uit de volgende landen: Koeweit, Bahrein, Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten (VAE) in het oosten, Oman in het zuidoosten, Jemen in het zuiden en Saoedi-Arabië in het midden. Bahrein ligt op een eiland vlak voor de kust van het schiereiland.
Zes landen (Saoedi-Arabië, Koeweit, Bahrein, Qatar, de Verenigde Arabische Emiraten en Oman) vormen de Gulf Cooperation Council (GCC). Dit is een betwiste term. Iran beweert dat het historisch en internationaal aanvaard is dat de Golf Perzische Golf wordt genoemd, terwijl de Arabische staten, en vooral de zes GCC-leden, claimen dat de Golf Arabisch is omdat de ondiepe zee een geologisch continuüm vormt van de laagliggende kusten van het Arabische Schiereiland.A.S. Alsharhan, Z. A. Rizk, A. E. M. Nairn [et al.], 2001, Hydrogeology of an Arid Region, Elsevier.
Het Koninkrijk Saoedi-Arabië bestrijkt het grootste deel van het schiereiland. Het grootste deel van de bevolking van het schiereiland woont in Saoedi-Arabië en Oman. Het schiereiland beschikt over de grootste aardoliereserves van de hele wereld. Saoedi-Arabië en de VAE zijn economisch gezien het rijkste in de regio. Qatar, een klein schiereiland in de Perzische Golf, vormt de thuisbasis van de Arabische televisiezender Al Jazeera. Koeweit, dicht bij de grens met Irak, is een strategisch belangrijk land, wat tot uiting in 2003 kwam toen de Verenigde Staten en hun bondgenoten het land gebruikten als basis voor hun invasie van Irak.
Bevolking In 2014 zijn er ongeveer 80 miljoen mensen op het Arabische schiereiland. De bevolking van Jemen bedraagt 27 miljoen. De Saoedi-Arabische bevolking bedraagt 30 miljoen. Oman telt 4 miljoen, net zoals in Koeweit. Bahreins bevolking bedraagt 1,3 miljoen terwijl de bevolking van de Verenigde Arabische Emiraten en Qatar 9,2 en 2,2 miljoen bedraagt.
In 2000 bedroeg de geschatte bevolking van het Arabische Schiereiland nog maar 77 983 936.
Landschap thumb|Een karavaan in de ad-Dahna Desert in centraal SaudiArabië thumb|Ras Aljinz, zuidoostelijk Arabië (Oman) thumb|De Arabische Plaat (AR), met snelheden tegenover Afrika in millimeters per jaar thumb|Salalah is een bekende toeristische bestemming in Arabië, bekend om zijn jaarlijks khareef seizoen. Geologisch gezien wordt deze regio beter het Arabische subcontinent genoemd omdat het op een eigen tektonische plaat ligt, de Arabische Plaat, die geleidelijk afdrijft van Afrika (waardoor de Rode Zee gevormd wordt) naar het noorden, tegen het Euraziatische continent aan (waardoor het Zagrosgebergte wordt gevormd). De best bewaarde ofioliet op Aarde, de Semail ofioliet, komt aan de oppervlakte in de bergen van de VAE en noordelijk Oman.
Een plateau op meer dan 760 meter hoogte strekt zich uit over het Arabische Schiereiland. Het plateau begint in het westen bij de indrukwekkende kliffen aan de kust van de Rode Zee en daalt in oostelijke richting tot aan de ondiepe waters van de Perzische Golf. Het binnenland wordt gekenmerkt door cuesta's en valleien, die gedraineerd worden door een systeem van wadi's. Een boog van zandige en stenige woestijnen ligt in het oosten.
Het schiereiland bestaat uit: een centraal plateau, Nadjd, met vruchtbare valleien en weiden die gebruikt worden voor het grazen van schapen en ander vee. een aantal woestijnen: de stenige Nefud in het noorden; de zandige Rub al Khali of Grote Arabische Woestijn in het zuiden met een geschatte zanddiepte van 180 meter en de Dahna-woestijn ertussenin. Verschillende gebergtes, waaronder belangrijke in de Hidjaz, waar deze parallel liggen aan de kust van de Rode Zee in het westen, maar ook in het zuidoosten van het schiereiland in Oman. De hoogte van de bergen stijgt geleidelijk naarmate men naar het westen gaat en dichter bij Jemen komt. De hoogste pieken liggen allemaal in Jemen, met de 3666m hoge Jabal an Nabi Shu'ayb als hoogste berg van het schiereiland. Stroken van droge of moerassige kusten met koraalriffen aan de Rode Zee (Tihamah). Oases en moerassige kuststreken in Oost-Arabië aan de Perzische Golf.
Arabië heeft weinig meren en permanente rivieren. De meeste gebieden worden gedraineerd door wadi's, rivieren die het hele jaar droog zijn behalve wanneer er regen is gevallen. Wel bestaan er veel oude aquifers onder het grootste deel van het schiereiland en waar dit water de oppervlakte bereikt ontstaan er oases. Twee voorbeelden zijn de Al-Hasa en Qatif oases, twee van de grootste oases van de wereld. Hier is landbouw mogelijk, voornamelijk palmbomen die ervoor zorgden dat het schiereiland meer dadels kon produceren dan eender welke regio in de wereld. In het algemeen is het klimaat zeer warm en droog, al zijn er uitzonderingen. Hogere gebieden worden gekenmerkt door koudere temperaturen en de kust van de Arabische Zee ontvangt soms verrassend koele en vochtige winden in de zomer, veroorzaakt door het opwellen van koud water voor de kust. Er bestaan geen dichte wouden op het schiereiland.
Landgebruik thumb|Kokospalmen in Oman (Al Hafa) thumb|Koraalriffen in de Rode Zee
Het grootste deel van het Arabisch Schiereiland is ongeschikt voor landbouw, wat irrigatie essentieel maakt. De smalle kustvlakte en de geïsoleerde oases, die voor minder dan één procent van de landoppervlakte staan, worden gebruikt voor het verbouwen van graan, koffie en tropisch fruit. Op de rest van het schiereiland is de veeteelt van geiten, schapen en kamelen wijdverbreid.
Sommige gebieden, zoals Dhofar en Al Mahrah in Oman en Jemen kennen een tropisch moessonklimaat. Hier vindt men grootschalige kokospalmplantages. Het grootste deel van Jemen heeft een bergklimaat dat voor een deel beïnvloed wordt door de tropische moessonregens. De vlaktes hebben meestal een tropisch of subtropisch droog woestijnklimaat of een droog steppeklimaat. thumb|Terraced fields in Yemen Dankzij de vruchtbare bodems in Jemen ontstonden nederzettingen in bijna heel het land, van zeeniveau tot in de bergen tot hoogtes van 3000 meter hoogte. In de hogere zones zijn grote terrassen gebouwd om de verbouwing van graan, fruit, koffie, gember en khat mogelijk te maken.
Etymologie Tijdens de Hellenistische periode was dit gebied gekend als Arabia of Aravia. De Romeinen benoemden drie regio's met een prefix "Arabia", waarmee een groter gebied werd aangeduid dan de huidige term "Arabisch Schiereiland": Arabia Petraea: het gebied dat vandaag gelegen is de staten Syrië, Jordanië, de Sinaï en noordwest Saoedi-Arabië. Dit is de enige regio die een Romeinse provincie werd, met Petra als hoofdstad. Arabia Deserta: hiermee werd het droge binnenland van het Arabische Schiereiland mee bedoeld. De naam voor deze regio bleef lange tijd in zwang, tot in de 19e en 20e eeuw, tot wanneer het hedendaagse verenigde koninkrijk Saoedi-Arabië. Arabia Felix ("Gelukkig Arabië"): deze term werd gebruikt door geografen om Jemen aan te duiden, waar meer regen viel en dat groener was dan de rest van het schiereiland. Hierdoor was de landbouw er lange tijd veel vruchtbaarder.
De Arabische inwoners gebruikten een noord-zuid verdeling van Arabië: Al Sham-Al Yaman, of Arabia Deserta en Arabia Felix. Arabia Felix stond aanvankelijk soms voor het hele schiereiland en soms enkel voor het zuidelijke deel ervan. Wanneer het gebruik van deze term effectief enkel voor het zuidelijke 'groenere' deel gebruikt werd, ging men naar het hele schiereiland verwijzen met het toponiem Arabië. Arabia Deserta was dan de gehele woestijnregio die zich vanaf Arabia Felix naar het noorden uitstrekt tot aan Palmyra en de Eufraat. Ook gebieden ten westen van het schiereiland (ten oosten van Pelusium aan de Nijl) en ten noorden van het schiereiland (tot aan Babylon) werden tot dit grote 'Arabia' gerekend. Het onderscheid tussen 'Groot-Arabië' en het schiereiland was niet zo scherp gedefinieerd.See Pilgrimage and Holy Space in Late Antique Egypt, David Frankfurter, BRILL, 1998, , page 163. Gearchiveerd op 13 december 2021.
De Arabieren en het Ottomaanse Rijk beschouwden de grotere regio van het Arabische Schiereiland als 'het land van de Arabieren' (bilad al-Arab of Arabistan). Dit Arabistan was ruimer dan het schiereiland en bestreek een zone die in het noorden begrensd werd door de Eufraat, waarbij ook Cilicië tot Arabistan gerekend werd.Zie bijvoorbeeld Palestine: The Reality, Joseph Mary Nagle Jeffries, uitgegeven door Longmans, Green and co., 1939, Page 4] De belangrijkste onderverdelingen waren bilad al-Sham (Syrië, Libanon, Jordanië en Palestina), bilad al-Yaman (het gebied in het zuidelijke deel van het schiereiland) en Bilad al-Iraq of het Land van de Rivieroevers (Irak inclusief het hedendaagse Koeweit.A House of Many Mansions: The History of Lebanon Reconsidered, By Kamal Suleiman Salibi, Published by University of California Press, 1988, , pages 60–61. Gearchiveerd op 20 november 2021 (gearchiveerd)