Het jaar 1939 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.
Gebeurtenissen
januari 23 - Admiraal Wilhelm Canaris van de Abwehr (Duitse inlichtingendienst) laat onjuiste informatie uitlekken dat Duitsland van plan is Nederland in februari binnen te vallen en de Nederlandse vliegvelden te gebruiken voor een strategisch bombardementsoffensief tegen Groot-Brittannië. Dit leidt tot een grote verandering in het Britse beleid ten aanzien van Europa.Watt, Donald Cameron (1989). How War Came: Immediate Origins of the Second World War, 1938–1939, p. 101. New York: Pantheon. . 26 – Spaanse troepen onder bevel van generaal Francisco Franco bezetten Barcelona. Duizenden burgers steken de Franse grens over en worden ondergebracht in een vluchtelingenkamp te Le Perthus. 27 - Adolf Hitler geeft opdracht voor Plan Z, de vlootuitbreiding van de Duitse Kriegsmarine (waaronder de slagschepen Bismarck en de Tirpitz), ontwikkeld door Großadmiral Erich Raeder. 30 - Adolf Hitler houdt een toespraak voor de Rijksdag, waarin hij oproept tot een exportstrijd om de Duitse buitenlandse valutareserves te vergroten. In dezelfde toespraak komt ook 'Hitlers profetie' voor, waarin hij waarschuwt dat als de Joodse financiers een oorlog tegen Duitsland beginnen, "het resultaat de vernietiging van het Joodse ras in Europa zal zijn".Thacker, Toby (2010). Joseph Goebbels: Life and Death, p. 205. Palgrave Macmillan. .
februari 14 – In Duitsland wordt de Bismarck te water gelaten, het een na grootste slagschip in de Duitse marine.
maart 12 – Eugenio Maria Giuseppe Giovanni Pacelli wordt als Pius XII gekroond tot paus. 14 – Met de hulp van Hitler roepen Slowaakse separatisten de onafhankelijkheid uit van Slowakije, dat een vazalstaat van nazi-Duitsland wordt. 15 – Duitse troepen bezetten Praag. Het overblijvende Tsjechische hartland wordt geannexeerd door het Derde Rijk en hernoemd tot het Protectoraat Bohemen en Moravië. 15 – Schrijver en historicus Carles Rahola i Llorens wordt in Girona gefusilleerd door de franquisten. 22 – Litouwen staat het Memelland af aan nazi-Duitsland. 23 – Nazi-Duitsland neemt het Memelland in. Hitler geeft voor de laatste keer een toespraak naar aanleiding van een gebiedsuitbreiding zonder dat er een schot voor gelost hoefde te worden. 31 – De Amsterdamse advocaat Johan Fredrik Theodoor van Valkenburg wordt verheven in de Nederlandse adel. Hij is de laatste persoon aan wie deze gunst te beurt valt.
april 1 – Einde van de Spaanse Burgeroorlog, die met hulp van Hitler en Mussolini gewonnen wordt door generaal Franco. 2 – In België worden de verkiezingen gewonnen door de katholieken. De socialisten verliezen en gaan in de oppositie. 7 – Italië annexeert Albanië. 18 - De Belgische premier Hubert Pierlot vormt een nieuwe coalitie met de liberalen. 26 – De nieuwe soesoehoenan van Soerakarta, Pakoeboewono XI, wordt gekroond.
mei 3 – De volkscommissaris van buitenlandse zaken Litvinov van de Sovjet-Unie wordt plotseling vervangen door Molotov. Hiermee wordt een totale wending ingeluid in de buitenlandse politiek van Moskou. 22 – De Duitse en Italiaanse ministers van Buitenlandse Zaken, Joachim von Ribbentrop en graaf Galeazzo Ciano, ondertekenen het Staalpact in Berlijn. 23 tot 26 – De Nederlandse koningin Wilhelmina brengt een staatsbezoek aan België.
juni 18 – De chef van de Duitse Abwehr, admiraal Canaris, ontvangt een brief van de moefti van Jeruzalem, Amin al-Hoesseini, waarin deze de Duitsers bedankt voor de financiële ondersteuning, zonder welke hij de opstand niet zo lang had kunnen volhouden.
juli 24 – 27 – De zygalski-bladen, die door de Poolse cryptologische dienst zijn ontwikkeld als hulpmiddel voor het breken van de Enigmacode, worden op de Pools-Frans-Britse conferentie in Pyry, ten zuiden van Warschau, overgedragen aan de geallieerden. Hierna worden ze verder ontwikkeld op Bletchley Park. 25 – Beëdiging van het vijfde kabinet-Colijn, dat al twee dagen later door de katholieken en de socialisten in de Tweede Kamer wordt weggestemd. 31 – In Artis wordt de eerste kinderboerderij van Nederland geopend.
augustus 10 – Beëdiging tweede kabinet-De Geer, door hem zelf een extra-parlementair nood-kabinet genoemd. 14 – De watertoren San Nicolas op Aruba wordt door gouverneur Wouters van de Nederlandse Antillen geopend. Samen met de nog in aanbouw zijnde watertoren Oranjestad moet ze de waterdruk op het eiland verbeteren. 23 – Molotov-Ribbentroppact: De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joachim von Ribbentrop en zijn Sovjetcollega Vjatsjeslav Molotov ondertekenen in Moskou een niet-aanvalsverdrag. In het verdrag wordt een geheime bepaling toegevoegd over de opdeling van Polen en de Baltische staten. Daarbij wordt o.a. vermeld de bezetting van Pools grondgebied door nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie. Tevens worden er economische afspraken gemaakt over het leveren van grondstoffen.Perry Pierik (2021). De Poolse Oorlog: Nieuwe feiten rond diplomatie, onderdrukking, oorlog, spionage en slachtofferhulp, p. 23. Uitgeverij ASPEKT. . 23 en 24 – De Belgische koning Leopold III (mede namens de Nederlandse koningin Wilhelmina, groothertogin Charlotte van Luxemburg en de Scandinavische vorsten), de Amerikaanse president Franklin Delano Roosevelt en paus Pius XII sturen brieven aan de Duitse en Poolse leiders waarin ze aandringen op een vreedzame oplossing van hun geschillen. 25 – Het Verenigd Koninkrijk en Polen sluiten een verdrag van wederzijdse bijstand. 25 – Adolf Hitler geeft opdracht tot een aanval op Polen op 26 augustus. Deze wordt echter ingetrokken nadat het Pools-Britse verdrag bekend wordt. 28 – De Nederlandse motortorpedoboot TM 51 vaart tijdens een lange proefvaart naar Nederland om inbeslagname door de Britse regering te voorkomen. 31 – Operatie Himmler: SS'ers in Poolse uniformen creëren een nagemaakte Poolse aanval op het radiostation in Gleiwitz. Deze verzonnen aanval wordt gebruikt als deel van de officiële aanleiding voor de aanval op Polen. augustus – De plaatsvervangend leider van de Kwomintang en oud-premier Wang Jing Wei richt in Nanjing een tegenregering op, die wil samenwerken met de Japanse bezetters.
september 1 – Invasie van Duitse troepen in Polen. Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk stellen Hitler een ultimatum. 2 – In Stutthof buiten Danzig openen de nazi's een concentratiekamp. 2 – In de Citroënfabriek in Frankrijk rolt de eerste Citroën 2CV(Deux chevaux) van de band. 3 – Oorlogsverklaring van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk aan Duitsland. De Duits-Poolse oorlog wordt de Tweede Wereldoorlog. Zie ook Schemeroorlog. 3 – Het Britse passagiersschip de SS Athenia wordt door de U-30 onder bevel van luitenant-ter-zee Fritz-Julius Lemp tot zinken gebracht. 3 – In België wordt een regering van Nationale Unie gevormd, het Kabinet Pierlot. 5 – Een Avro Anson van het RAF No.500 Squadron voert de eerste aanval van de oorlog uit op een Duitse onderzeeër. 8 – De Nederlandse mijnenveger Hr.Ms. Willem van Ewijck loopt op een eigen mijn waardoor 30 mensen om het leven komen. 14 - De eerste experimentele Vought-Sikorsky VS-300 helicopter vliegt voor de eerste keer, met de ontwerper Igor Sikorsky aan de stuurknuppel. 15 – De Sovjet-Unie en Japan sluiten een wapenstilstand in hun oorlog aangaande de grens tussen Mongolië en Mantsjoekwo. 16 – Een Brits konvooi, zonder escorte op weg naar de Verenigde Staten, wordt aangevallen door de U-31, waarbij een vrachtvaarder tot zinken wordt gebracht. Het is de eerste aanval op een zeekonvooi in WOII. 17 – De Sovjet-Unie valt Polen binnen. 26 – De Franse Communistische Partij wordt verboden en haar leider Maurice Thorez vlucht naar Moskou. 28 – Duitsland en de Sovjet-Unie sluiten na de bezetting van Polen een grens- en vriendschapsverdrag.
oktober 1 - De Nederlandse regering kondigt de autoloze zondag af om benzine te sparen voor het leger. Deze maatregel blijft van kracht tot en met 12 november. 2 – Tweede Pan-Amerikaanse Conferentie. Amerika en een zone tot 300 mijl uit de kust worden tot veiligheidszone uitgeroepen. Enige aanval op dit gebied zal worden beschouwd als een aanval op het gehele continent. 3 – Het Britse expeditieleger neemt positie in aan de Franse Kanaalkust en de Belgische grens. 6 – De Onafhankelijke Operationele Groep 'Polesië' onder leiding van generaal Franciszek Kleeberg capituleert, na omsingeld te zijn door Duitse troepen. Dit betekent het einde van de Poolse Veldtocht, en het begin van de Schemeroorlog. 9 – De eerste 22 Joodse vluchtelingen komen aan in Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork. 26 – Bij het Groningse Usquert maakt een Duits Dornier Do 17 verkenningsvliegtuig met motorpech een noodlanding. De drie inzittenden worden in een cel van de marechaussee in Uithuizen opgesloten, omdat ze de Nederlandse neutraliteit zouden hebben geschonden. Het zwaar beschadigde vliegtuig wordt gedemonteerd en opgeslagen in een loods in Soesterberg, waar het na de inval van mei 1940 door de Duitse bezetters zal worden teruggevonden. 26 – De vrije stad Danzig, casus belli van de nieuwe oorlog, gaat op in de rijksgouw Danzig. Hans Frank wordt gouverneur-generaal van het bezette Polen. 29 – Het Litouwse leger neemt de stad Vilnius met een parade in bezit.
november 4 – In de Verenigde Staten wordt de Neutrality Act afgezwakt: Het is nog steeds verboden goederen naar de oorlogvoerende staten (in de praktijk het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk) te brengen, maar het is nu toegestaan ze aan deze te verkopen, zolang de betaling vooraf gebeurt en het transport door schepen van deze staten zelf gedaan wordt. 5 – Alle Poolse professoren van de Universiteit van Krakau worden opgepakt en naar concentratiekamp Sachsenhausen gebracht. 7 – Koning Leopold III en koningin Wilhelmina roepen de belligerenten op tot onderhandelen. 7 – Vanwege het slechte weer wordt de Duitse aanval op Nederland en België, gepland voor 12 november, uitgesteld. 8 – Georg Elser laat een bom ontploffen in de Burgerbraukeller in München. Doelwit is Adolf Hitler, maar deze was reeds vroeger dan verwacht vertrokken. 7 mensen komen om; Elser wordt opgepakt bij een poging de grens over te steken naar Zwitserland. 9 – Venlo-incident: Twee Britse agenten, majoor Stevens en kapitein Best, worden nabij Venlo ontvoerd en meegenomen naar Duitsland. 12 – Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk leggen het verzoek van de Belgische en Nederlandse vorsten naast zich neer. Het Nederlandse schip de Simon Bolivar loopt voor de Engelse kust op twee mijnen. 30 – De Sovjet-Unie valt Finland binnen. Dit is het begin van de Winteroorlog.
december 1 – Otto Kuusinen vestigt in opdracht van Stalin een 'democratische regering' van Finland in Terijoki, een Finse grensstad die door het Rode Leger is veroverd. 14 – De Sovjet-Unie wordt geschorst als lid van de Volkenbond wegens haar agressie tegen Finland. 15 – Gone with the Wind gaat in Atlanta, Georgia, in première zonder de zwarte acteurs, die wegens de segregatie niet welkom zijn. 17 – Het Duitse vestzakslagschip Graf Spee wordt door zijn commandant tot zinken gebracht in de baai van Montevideo. 27 – De Turkse stad Erzincan wordt getroffen door een aardbeving met een kracht van 7,9 op de schaal van Richter. Er vallen ruim 32.500 doden. 31 – Eerste Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker onder directie van Clemens Krauss in de Wiener Musikverein. Het concert is bedacht door Hitler en Goebbels om de gemeenschapszin te versterken, en de opbrengst gaat naar het Winterhilfswerk des Deutschen Volkes
zonder datum Italië verbiedt de uitvoer van antieke kunstschatten. De gerestaureerde trompetten uit het graf van Toetanchamon worden succesvol bespeeld tijdens een radio-uitzending vanuit Egypte van de BBC. Eddy Christiani introduceert de elektrische gitaar in Nederland. Duitsland claimt een deel van Antarctica, genaamd Nieuw-Zwabenland. A. den Doolaard komt met de roman "De bruiloft der zeven zigeuners".