thumb|right|Rijksabdij van Werden Een Rijksabdij was in het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie een abdij die rechtstreeks onder de voogdij van de Rooms-Duitse keizer stond. De abdij was daardoor reichsunmittelbar, oftewel rijksvrij.
De rijksabdijen verschilden sterk in bezittingen en status. Er waren er die de status van abdijvorstendom hadden. De abt of abdis had dan persoonlijk een zetel in de vorstenbank van de Rijksdag en van de Kreitsdag bij de overige vorsten. Er waren ook vorstelijke rijksabdijen, waarvan de abt de titel vorst voerde zonder een zetel te hebben in de vorstenbank. Deze abten bezaten dezelfde rechten als hun niet-vorstelijke collega's. Zij hadden een gemeenschappelijke stem in de Rijksdag via een van de twee prelatencolleges. Dit is vergelijkbaar met de wereldlijke graven en heren. Die twee colleges waren het Rijnse Rijksprelatencollege (Rheinisches Reichsprälatenkollegium) en het Zwabische Rijksprelatencollege (Schwäbisches Reichsprälatenkollegium). Elk van deze colleges had in de Rijksdag een stem gelijkwaardig aan die van een rijksvorst.
In 1525 waren er 83 rijksabdijen, proostdijen en kapittels. De kleinste daarvan omvatten slechts de gebouwen van de geestelijke instelling. Andere bestonden uit een of meer heerlijkheden en waren vorstendommen met soms duizenden inwoners. In 1792 bestonden er nog 40 rijksabdijen. Zie ook de lijst van leden van de Rijksdag (1792)
De Reichsdeputationshauptschluss van 25 februari 1803 maakte in Duitsland een eind aan de rijksabdijen. Hun gebied kwam onder het bestuur van een Duitse landsheer te staan. Ook de kloosters zelf werden geseculariseerd.
Nederland In Nederland was de Abdij van Thorn tot 1795 een rijksabdij en fungeerde daarom als een min of meer onafhankelijke staat. Het was met een oppervlakte van 1,1 km2 een van de kleinste landsheerlijkheden in het Duitse Rijk. De titel vorstendom is niet terecht, want de abdis behoorde tot de rijksprelaten en niet tot de rijksvorsten.
België In België was de abdij van Stavelot-Malmedy tot 1795 een rijksabdij, waarvan de abt aanvankelijk tot de rijksprelaten, maar later tot de rijksvorsten behoorde en als zodanig persoonlijk zitting en stem in de Rijksdag had. Stavelot-Malmedy was daarmee een abdijvorstendom. De abdij van Munsterbilzen was tot aan de Franse Revolutie ook een rijksabdij.
Rijksabdijen Geestelijke staten (anders dan aartsbisdommen en bisdommen) voorkomend op de kaarten in "Atlas zur Kirchengeschichte"
ra= rijksabdij vra = vorstelijke rijksabdij (zonder zetel in de rijksvorstenraad) vra-v = idem vrouwelijk va= vorst-abdij (met zetel in de rijksvorstenraad) va-v = idem vrouwelijk rp= rijksproosdij vrp = vorstelijke rijksproosdij vp = vorstproosdij com = commanderij ldcom = landcommanderij md = meesterdom VB = vorstenbank van de rijksdag RRC = Rijnse Rijksprelatencollege ZRC = Zwabische Rijksprelatencollege vw = vrij-wereldlijk CanR = reguliere kanunniken OSB = Benedictijnen SOCist = Cisterciënzers PPraem = Premonstratenzers DO= Duitse Orde JO = Johannieter Orde (Maltezer Orde)
naam status orde einde Altshausen ldcom RRC DO 1806: Württemberg Andlau vra-v (beperkte rijksstand) vw 1680: Frankrijk Baindt ra-v (beperkte rijksstand) ZRC SOCist 1803: Aspremont-Lynden Berchtesgaden vrp VB CanR 1803: Keur-Salzburg Buchau va-v/vra-v RRC vw 1803: Thurn und Taxis Burtscheid ra-v (beperkte rijksstand) RRC SOCist 1794: Frankrijk Comburg rp Chorh 1541: prinsbisdom Würzburg Corvey va VB OSB 1803: Nassau-Oranje-Fulda Disentis ra OSB 1617: Zwitsers Eedgenootschap Ebrach ra (beperkte rijksstand) SOCist 1803: Beieren Echternach ra OSB 1794: Frankrijk Einsiedeln vra (beperkte rijksstand) OSB 1350: kanton Schwyz Elchingen ra ZRC OSB 1803: Beieren Ellingen ldcom DO 1796: Ansbach Ellwangen vp VB OSV 1803: Württemberg Elten vra-v vw 1803: Pruisen Essen vra-v RRC vw 1803: Pruisen Fulda va VB OSB 1803: Nassau-Oranje-Fulda Gandersheim vra-v (beperkte rijksstand), later vw RRC OSB 1803: Brunswijk Gengenbach ra (beperkte rijksstand) ZRC (1751) OSB 1803: Baden Gerrode vra-v RRC vw 1803: Anhalt Gutenzell ra-v ZRC SOCist 1803: Törring-Jettenbach Heggbach ra-v ZRC SOCist 1803: Waldbott-Bassenheim Heilsbronn ra (beperkte rijksstand) SOCist 1581: Ansbach Heitersheim md VB JO 1805: Baden Herford vra-v RRC vw 1803: Pruisen Herrenalb ra (beperkte rijksstand) SOCist 1535: Württemberg Hersfeld va VB OSB 1648: Hessen-Kassel Irsee ra ZRC OSB 1803: Beieren Kaisheim ra (beperkte rijksstand) ZRC (1756) SOCist 1803: Beieren Kaufungen ra-v (beperkte rijksstand) vw 1527: Hessen Kempten vra VB OSB 1803: Beieren Koblenz ldcom (zonder gebied) RRC DO 1794: Frankrijk Königsbronn ra (beperkte rijksstand0 SOCist 1552: Württemberg Kornelimünster ra RRC OSB 1794: Frankrijk Kreuzlingen rp CanR 1648: Thurgau Lindau vra-v (beperkte rijksstand) vw 1803: Bretzenheim Lure vra OSB 1674/9: Frankrijk Luxeuil ra (beperkte rijksstand) vw 1534: Franche Comté (Habsburg) Marchtal ra ZRC OPraem 1803: Thurn und Taxis Maulbronn ra (beperkte rijkstand) SOCist 1557: Württemberg Mergentheim md VB DO 1809: Württemberg Munster ra OSB 1680: Frankrijk Murbach va OSB 1680: Frankrijk Neresheim ra (1764) ZRC (1766) OSB 1803: Thurn und Taxis Niedermünster in Regensburg vra-v (beperkte rijksstand) RRC vw 1803: keur-aartskanselier Obermünster in Regensburg vra-v (beperkte rijksstand) RRC vw 1803: keur-aartskanselier Ochsenhausen vra ZRC OSB 1803: Metternich/Schaesberg/Sinzendorf Odenheim rp (beperkte rijksstand) RRC Chorh 1803: Baden Ottobeuren ra OSB 1803: Beieren Petershausen ra (beperkte rijksstand) ZRC OSB 1803: Baden Pfäfers vra OSB 1803: kanton Sankt Gallen Prüm va VB OSB 1794: Frankrijk Quedlinburg vra-v RRC vw 1803: Pruisen Reichenau va (beperkte rijksstand) OSB 1803: Baden Remiremont vra-v (beperkte rijksstand) vw 1566: Lotharingen Riddagshausen ra SOCist na 1546 Brunswijk Roggenburg ra ZRC OPraem 1803: Beieren Rot an der Rot ra ZRC OPraem 1803: Wartenberg Rott am Inn ra (beperkte rijksstand) OSB ca 1600: BeierenRottenmünster ra-v ZRC SOCist 1803: Württemberg Saalfeld vrp (moet ra zijn?) CanR (moet OSB zijn) 1536: Mansfeld Salem (Salmannsweiler) ra ZRC SOCist 1803: Baden Sankt Blasien vra OSB 1803: Heitersheim Sankt Egidien ra (beperkte rijksstand) OSB reformatie: rijksstad Neurenberg Sankt Emmeram te Regensburg vra RRC OSB 1803: keur-aartskanselier Sankt Gallen va OSB 1805: kanton Sankt Gallen Sankt Georgen ra (beperkte rijksstand) OSB 1534: Württemberg Sankt Johann im Turital ra OSB 1555: Abdij Sankt Gallen Sankt Maximin va na ....zonder gebied OSB 1794: Frankrijk Sankt Peter ra (beperkte rijksstand) OSB 1803: Heitersheim Sankt Ulrich und Sankt Afra te Augsburg ra (beperkte rijksstand) RRC OSB 1803: Beieren Schaffhausen ra (beperkte rijksstand) OSB 1529: stad Schaffhausen Schussenried ra ZRC OPraem 1803: Sternberg-Manderscheid Schuttern ra (beperkte rijksstand OSB 1803: Heitersheim Söflingen ra-v (sinds 1773) ZRC (1775) Klarissen 1803: Beieren Stavelot-Malmedy va VB OSB 1794: Frankrijk Stein ra (beperkte rijksstand) OSB ?: kanton Schaffhausen Stürzelbrunn ra (beperkte rijksstand) SOCist 1572?: Lotharingen Thorn ra-v RRC vw 1794: Frankrijk Ursberg ra ZRC OPraem 1803: Beieren Virnsberg ldcom DO 1806: Beieren Waldsassen vra SOCist 1571: Keur-Palts (Opper-Palts) Walkenried ra (beperkte rijksstand) SOCist 1648: Brunswijk Weingarten ra ZRC OSB 1803: Nassau-Oranje-Fulda Weißenau ra ZRC OPraem 1803: Sternberg-Manderscheid Werden vra RRC OSB 1803: Pruisen Wettenhausen rp (sinds 1566) ZRC CanR 1803: Beieren Wülzburg vra (beperkte rijksstand) OSB 1523: prioraat, 1537: reformatie Zwiefalten ra ZRC (1749) OSB 1803: Württemberg
Rijksabdij