1940

thumbtime=0:50|thumb|Propagandafilm uit 1940 van de Filmdienst der NSB. Nederlandse notabelen, o.a. de oud-burgemeester van Amsterdam dr. W. de Vlugt, willen een charitatieve instelling oprichten. Rijkscommissaris Arthur Seyss-Inquart "neemt" het idee over maar maakt er een nationaalsocialistische organisatie van onder de naam Winter Hulp Nederland (afkorting WHN). Beelden van de activiteiten rond de eerste collecte ten bate van Winter Hulp Nederland. thumbtime=0:03|thumb|Bioscoopjournaal uit 1940. Overal in Nederland wordt gewerkt aan het herstellen van de door de gevechten in de meidagen 1940 aangerichte schade. thumbtime=0:03|thumb|Bioscoopjournaal uit 1940. Drie wielrenners, Jan Derksen, Arie van Vliet en Jef van de Vijver, rijden - met kransen om de nek - per auto weg bij het spoorstation van Den Haag. Veel publieke belangstelling. In het Metropole Palace in een zaal "rijden" de drie een wedstrijd op hometrainers. thumbtime=0:03|thumb|Bioscoopjournaal uit september 1940. Fabricage door witgejaste mannen en vrouwen van snaren en catgut (medisch hechtmateriaal voor operaties) bij de N.V. Eerste Nederlandsche Snaaren en Catgutfabriek-Hakkert te Rotterdam. thumbtime=1:14|thumb|Bioscoopjournaal uit juli 1940. Achtereenvolgende fasen bij het fabriceren van isolatiedekens van glaswol. thumbtime=2:02|thumb|Bioscoopjournaal uit januari 1940. De vervaardiging van etalagepoppen in een atelier te Amsterdam. Het jaar 1940 is een jaartal volgens de christelijke jaartelling.

Gebeurtenissen

januari 8 - De eerste Noorder Rondritten wordt gewonnen door de Groninger Gerrit Duiker. 20 - In het Samariterstift Grafeneck in Württemberg beginnen de nazi's met Aktion T4, het stelselmatig ombrengen van geestelijk gehandicapten. 30 - De zesde Elfstedentocht wordt verreden. Er komen vijf schaatsers tegelijk over de finish die allen als winnaar worden aangeschreven, Sjoerdtsje Faber komt als eerste vrouw over de finish. In het besneeuwde Nederland heerst een nieuwe rage: skijöring. Iemand laat zich op ski's trekken door een auto. Op een krantenfoto beoefent prins Bernhard de nieuwe sport.

februari 3 - De voormalige Sovjet-Russische volkscommissaris en hoofd van de NKVD Nikolaj Jezjov wordt in een geheim "proces" ter dood veroordeeld en de volgende dag volgens zijn eigen methoden geëxecuteerd. 5 - De Nederlandse regering ontslaat de opperbevelhebber generaal Izaäk Reijnders. Deze legt op 6 februari zijn functie neer en wordt opgevolgd door generaal Henri Winkelman. 14 - De Britse koopvaardijvloot is van bewapening voorzien. 22 - Gyatso wordt ingehuldigd als de dalai lama, spirituele leider van Tibet. 29 - Gone with the Wind, een van de grootste bioscoopsuccessen aller tijden, wint acht Oscars. Daarbij is ook die voor beste vrouwelijke bijrol: Hattie McDaniel is de eerste zwarte acteur die een Oscar wint.

maart 3 - Pete Seeger ontmoet Woody Guthrie op een avond georganiseerd ter ondersteuning van de arme boerenknechten in Californië, naar aanleiding van het boek 'Grapes of Wrath' van John Steinbeck, dat net is uitgekomen en inmiddels is verfilmd. Volgens Alan Lomax, die ook aanwezig is, ontstaat op die avond de moderne folkmuziek. 5 - Stalin ondertekent het bevel voor de massamoord op het kader van de Poolse samenleving. 18 - Sultan Hamengkoeboewono IX van Jogjakarta bestijgt de troon. 22 - De "Wet op de aanneming van een kind" maakt in België adoptie van minderjarigen mogelijk. Verschijning in Nederland van het eerste nummer van een blad voor homoseksuelen: Levensrecht.

april 7 - Booker T. Washington verschijnt als eerste zwarte Amerikaan op een postzegel, in een serie over pedagogen. 9 - Duitsland valt Denemarken en Noorwegen binnen ("Operatie Weserübung"). De Denen bieden geen weerstand (Slag om Denemarken), de Noren wel (details). 15 - Het eerste McDonald's-restaurant wordt geopend in San Bernardino (Californië). 21 - Het Nederlands voetbalelftal speelt tegen België. Het is de laatste interlandwedstrijd onder leiding van Bob Glendenning. 24 - De Duitse Nationaal-Socialist Josef Terboven wordt benoemd tot Rijkscommissaris van het bezette Noorwegen.

mei 10 - Duitse troepen vallen Nederland, België en Luxemburg binnen (Fall Gelb). Hierdoor raken ook deze landen betrokken bij de Tweede Wereldoorlog. Zie ook Slag om Frankrijk. 10 - Op de Surinamerivier ter hoogte van Paramaribo laten de opvarenden het Duitse koopvaardijschip Goslar zinken om te voorkomen, dat het in Nederlandse handen zal vallen. 11 - 02.00 uur. Begin Duitse aanval op de Grebbeberg. 11 - In de vroege ochtend wordt het Fort Eben-Emael in België ingenomen door Duitse troepen die met negen zweefvliegtuigen op het fort landen. 12 - De Nederlandse mijnenlichter Bulgia gaat verloren na de aanval van een Duits vliegtuig. Hierbij komen dertien opvarenden om het leven. 13 - Evacuatie van de koninklijke familie en de regering naar Londen. 14 - Duitse bommenwerpers boven Rotterdam voeren het Bombardement op Rotterdam uit. 15 - De Nederlandse strijdkrachten (in Nederland) geven zich over, met uitzondering van die in Zeeland. Generaal Winkelman tekent in de school (tegenwoordig Museum Johannes Postschool) aan de Rijksstraatweg 101 in Rijsoord de overgave. 15 - De CPN besluit om zich tot ondergrondse verzetsorganisatie om te vormen. Bernardus IJzerdraat verspreidt in Rotterdam een oproep om verzet tegen de Duitse bezetting te plegen, dit is het begin van de verzetsgroep De Geuzen. 15 - De linkse schrijver Menno ter Braak pleegt suïcide door een combinatie van een slaapmiddel en een injectie, toegediend door zijn broer, omdat hij weinig goeds van de Duitsers te verwachten heeft. 15 - In de Verenigde Staten begint de verkoop van nylonkousen. Per klant mag slechts één paar worden aangeschaft, maar toch is aan het einde van de dag de hele voorraad uitverkocht. 16 - De Duitse bezetters voeren de Midden-Europese Tijd en de zomertijd in Nederland in, in plaats van de tot dan toe gebruikelijke Amsterdamse Tijd. De klok wordt één uur en veertig minuten vooruitgezet. 20 - Bloedbad van Abbeville: Franse militairen fusilleren 21 nogal lukraak in België opgepakte fascisten, joden en Italiaanse verzetsstrijders. Onder hen is de leider van Verdinaso Joris van Severen. 22 - Het Fort Battice bij Luik geeft zich over. 23 - Duitse troepen bereiken Boulogne en Het Kanaal. 23-28 - De Leieslag, de enige echte slag tussen het Belgische en Duitse Leger vindt plaats. 25 - op het Kasteel van Wijnendale vindt een bespreking plaats van Koning Leopold III met premier Hubert Pierlot en drie andere ministers. De vorst weigert met de regering het land te verlaten en deelt de ministers mee dat hij bij zijn troepen blijft. 27 - Bloedbad van Vinkt, waarbij 111 dorpelingen door de Duitsers worden terechtgesteld of omkomen door artillerievuur. 28 - De Achttiendaagse Veldtocht komt ten einde als Generaal-majoor Jules Derousseaux namens het Belgische leger capituleert in het kasteel van Anvaing. 28 - Massamoord van Wormhout in Frans-Vlaanderen op tachtig Britse krijgsgevangenen door de Leibstandarte SS Adolf Hitler. 29 - Arthur Seyss-Inquart wordt in Den Haag geïnstalleerd als rijkscommissaris van Nederland. 30 - Het binnenvaartschip Rhenus 127, dat met ongeveer 1200 Belgische krijgsgevangenen op weg is naar Duitsland, loopt op het Hollandsch Diep bij Willemstad op een mijn en zinkt. Ongeveer 200 mannen verdrinken. 31 - In Limoges spreekt de Belgische eerste minister Hubert Pierlot het parlement toe. Hij ontneemt koning Leopold alle bevoegdheden.

juni 1 tot 2 - Operatie Dynamo: Britten trekken zich terug. Evacuatie uit Duinkerken. 10 - Italië verklaart de oorlog aan de geallieerden. 14 - Spanje bezet de internationale zone Tanger. 15 - Sovjettroepen trekken Litouwen binnen. Er komt een pro-Russische regering aan de macht, die Moskou "verzoekt om te mogen worden opgenomen in de Sovjet-Unie", waarna het land als Litouwse Socialistische Sovjetrepubliek verder gaat. 16 - De Franse premier Reynaud delft het onderspit in zijn kabinet en treedt af. Vice-premier Pétain volgt hem op, en stafchef Weygand wordt minister van defensie. Met deze verschuiving koerst Frankrijk af op een wapenstilstand met Duitsland. 22 - Frankrijk ondertekent een wapenstilstand met Duitsland. De bezetters openen in Compiègne bij Parijs het Kamp Royallieu voor politieke gevangenen en joden. 25 - De Nederlandse onderzeeboot O 13 wordt officieel als vermist beschouwd nadat het schip niet terugkwam van een patrouille op de Noordzee. 26 - De Sovjet-Unie valt Roemenië binnen. Roemenië wordt gedwongen zowel de noordelijke Boekovina als Bessarabië en het Hertsagebied af te staan. 27 - Het communistische Volksdagblad wordt als eerste Nederlandse krant door de Duitsers verboden, nadat het zich de vorige dag niet aan de censuurvoorschriften had gehouden. 28 - Wendell Willkie wordt gekozen als presidentskandidaat voor de Republikeinen in de Amerikaanse presidentsverkiezingen 1940. 29 - Een aantal Nederlanders protesteert zwijgend tegen de "nieuwe orde" door op de verjaardag van prins Bernhard een witte anjer te dragen. Engelse troepen vallen Italiaanse strijdkrachten in Noord-Afrika aan.

juli 3 - Aanval van de Royal Navy in de havens van het Algerijnse Mers-el-Kébir op de daar gelegen Franse marineschepen om te voorkomen dat deze in Duitse handen zullen vallen. Zo'n 1300 Fransen vinden de dood; in Britse havens nemen Britten 40 Franse marineschepen en 160 andere Franse schepen over. 7 - Verkiezingen in Mexico: Manuel Ávila Camacho van de zittende Partij van de Mexicaanse Revolutie (PRM) wint van de rechtse kandidaat Juan Andrew Almazán na grootschalige fraude, met de goedkeuring van president Lázaro Cárdenas en de Amerikaanse regering, bevreesd voor Almazáns banden met Amerikaanse fascisten. 8 - In Amerika wordt de Boeing 307 Stratoliner in dienst genomen, het eerste niet-experimentele vliegtuig met een drukcabine. 10 - Begin van de Slag om Engeland, (Battle of Britain): Duitse bombardementen op Engeland, strijd tussen Engeland en Duitsland om controle van het luchtruim. 16 - De leden van het Permanent Hof van Internationale Justitie vertrekken met een extra trein vanaf station Hollands Spoor in Den Haag naar Zwitserland. De Duitse bezetters in Nederland hebben de werkzaamheden van het Hof verboden. 20 - De NSB'er Meinoud Rost van Tonningen neemt als 'Kommissar für die marxistischen Parteien' het gebouw van De Arbeiderspers in bezit. Directeur Ybele Geert van der Veen pleegt zelfmoord. 25 - Frans Goedhart begint met de 'Nieuwsbrief van Pieter 't Hoen', later voortgezet als de illegale krant Het Parool. 27 - Het officiële debuut van Bugs Bunny in het tekenfilmpje A Wild Hare. 28 - Radio Oranje begint zijn uitzendingen.

augustus 1 - Jan Broeksz treedt af als bestuurder van de VARA omdat hij niet wenst mee te werken aan de plannen van 'Kommissar für die marxistischen Parteien' Meinoud Rost van Tonningen. 3 - In Londen verschijnt het eerste nummer van Vrij Nederland. 3 - De Japanse plaats Tamano op Honshu krijgt het statuut van stad. 5 - 's Nachts wordt in de Nederlandse plaats Zandvoort de synagoge aan de Mezgerstraat door onbekenden opgeblazen.Zandvoort in de Tweede Wereldoorlog, www.zandvoortsmuseum.nl 9 - Walther Funk ontzegt in zijn functie van minister van Economische Zaken en president van de Reichsbank Joden de toegang tot hun banktegoeden en bij institutionele beleggers ondergebracht vermogen. 13 - Begin van de 'Operatie Adelaar' door de Duitse Luftwaffe in het Britse luchtruim. ? - De eerste ondergrondse publicatie verschijnt, namelijk het pamflet Vrede door revolutie van de communisten. 20 - Moordaanslag met een ijsbijl op de Sovjet-Russische politicus en revolutionair Lev Trotski in Mexico-Stad; hij overlijdt een dag later. 26 - In Waalwijk wordt voetbalclub RKC (Rooms Katholieke Combinatie) opgericht. 31 - Eerste uitgave van Vrij Nederland.

september