Bastiaan Riemer Rijpkema (Zwolle, 3 november 1987) is een Nederlands rechtsfilosoof en hoogleraar aan de Universiteit Leiden.
Biografie Rijpkema studeerde rechten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en behaalde vervolgens een Master of Laws in Encyclopedie en Filosofie van het Recht aan de Universiteit Leiden. Op 12 december 2015 promoveerde hij te Leiden op het proefschrift Weerbare democratie. De grenzen van democratische tolerantie; promotor was Paul Cliteur. Het boek werd tevens uitgegeven door uitgeverij Nieuw Amsterdam; het won in 2016 de Prinsjesboekenprijs.Profiel Rijpkema: New Scientist, bezocht 2-1-2021 In 2017 werd hij uitgeroepen tot New Scientist Wetenschapstalent. Na zijn promotie was Rijpkema korte tijd werkzaam als docent staatsrecht aan de Universiteit van Amsterdam; in 2016 werd hij universitair docent Encyclopedie van de Rechtswetenschap aan de Universiteit Leiden, en in 2020 universitair hoofddocent aldaar.
Rijpkema's werk – waaronder zijn proefschrift – richt zich vooral op de theorie van de "weerbare democratie" ("democratische zelfverdediging"): mag een democratische samenleving zich verweren tegen krachten die proberen haar omver te werpen, en zo ja, onder welke omstandigheden en met welke middelen? In het kader daarvan gaf hij in 2014 het boek Wat te doen met antidemocratische partijen? uit, een heruitgave van de oratie De democratische staat en de niet-democratische partijen van George van den Bergh uit 1936; het boek had tevens een voorwoord van Paul Cliteur en een nawoord van René Cuperus. In 2018 redigeerde hij samen met Afshin Ellian en Gelijn Molier De strijd om de democratie. Essays over democratische zelfverdediging en Militant Democracy: Political Science, Law and Philosophy (met Ellian); in 2020 publiceerde hij Lokale weerbare democratie: een normatieve verkenning.
In 2021 werd Rijpkema voor een periode van vijf jaar benoemd tot bijzonder hoogleraar met als leeropdracht "Verdraagzaamheid" aan de Universiteit Leiden op de Uyttenbogaert-leerstoel, een gecombineerde leeropdracht van de faculteiten Geesteswetenschappen en Rechtsgeleerdheid. Sinds 1 april 2022 is hij tevens gewoon hoogleraar Encyclopedie van de Rechtswetenschap aan de rechtenfaculteit, als opvolger van zijn promotor Cliteur die per die datum met emeritaat ging. In 2022 gaf hij samen met Afshin Ellian het boek Een nieuw commentaar op de Grondwet uit, waarin verschillende artikelen uit de Nederlandse Grondwet vanuit rechtsfilosofisch perspectief worden becommentarieerd. Op 9 juni 2023 sprak hij te Leiden zijn oratie uit voor de leerstoelen Verdraagzaamheid en Encyclopedie van de Rechtswetenschap, getiteld Tolerantie als democratisch ethos.
Op 7 februari 2025, de 450e dies natalis van de Leidse universiteit, trad Rijpkema op als erepromotor bij de verlening van een eredoctoraat aan de Canadees-Amerikaanse politiek filosofe Bonnie Honig. Hij schreef ook het "ten geleide" bij de Nederlandse uitgave van Honigs boek Public Things (in het Nederlands Publieke dingen). In datzelfde jaar verzorgde hij ook de benoeming van de Canadese politiek filosofe Hélène Landemore tot Cleveringa-hoogleraar voor het jaar 2025-2026. In 2026 werd hij verkozen tot lid van de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen.
In 2024 schreef hij samen met promovendi Jorieke Manenschijn en Steven Bruintjes het boek Weerbare rechtsstaat: de vangrails in de grondwet. In 2025 redigeerde Rijpkema samen met Vanessa Mak, Matthias Haentjens en Tim Lubbers de bundel Het Erfgoed van Meijers, met verschillende bijdragen over de relevantie van Eduard Meijers zeventig jaar na diens overlijden. In 2026 redigeerde hij samen met zijn promovendus Bart Schreuders het boek Tolerantiedenkers. Inspiratie voor democratisch samenleven, waarin verschillende auteurs rondom het thema verdraagzaamheid worden belicht.
Naast zijn wetenschappelijke werkzaamheden is Rijpkema columnist geweest bij NRC en De Groene Amsterdammer. Hij is jurylid van de Prinsjesboekenprijs.
Boeken 2013: Bij de beesten af! Over dierenrecht en onrecht (redactie, met Machteld Zee) 2015: Weerbare democratie: De grenzen van democratische tolerantie (proefschrift) 2018: Militant Democracy: The Limits of Democratic Tolerance 2018: De strijd om de democratie: Essays over democratische zelfverdediging (redactie, met Afshin Ellian en Gelijn Molier) 2018: Militant Democracy: Political Science, Law and Philosophy (redactie, met Afshin Ellian) 2020: Lokale weerbare democratie: een normatieve verkenning 2020: Terrorism and Counterterrorism after the Caliphate (redactie, met Afshin Ellian en Gelijn Molier) 2021: Erkenning, excuses en herstel: Een verkenning van de betekenis van het Nederlands recht en het recht van het Koninkrijk der Nederlanden bij de verwerking van het slavernijverleden (met Arjen van Rijn en Glenn Thodé) 2022: Een nieuw commentaar op de Grondwet (redactie, met Afshin Ellian) 2024: Weerbare rechtsstaat: de vangrails in de Grondwet (met Steven Bruintjes en Jorieke Manenschijn) 2025: Het Erfgoed van Meijers (redactie, met Vanessa Mak, Matthias Haentjens en Tim Lubbers) 2026: Tolerantiedenkers: inspiratie voor democratisch samenleven (redactie, met Bart Schreuderse)
Categorie:Hoogleraar aan de Universiteit Leiden Categorie:Nederlands filosoof Categorie:Nederlands rechtsgeleerde Categorie:Rechtsfilosoof