Jommeke is een Belgische stripreeks voor de jeugd over Jommeke, de gelijknamige hoofdpersoon die werd bedacht en ook oorspronkelijk getekend en geschreven door Jef Nys. Later werd zijn werk voortgezet door onder meer Gerd Van Loock, Hugo de Sterk, Philippe Delzenne, Dieter Steenhaut en Nys' kleindochter Sarina Ahmad (tekenaars), Jan Ruysbergh en diezelfde Gerd Van Loock (schrijvers).
Publicatiegeschiedenis Jommeke verscheen voor het eerst op 30 oktober 1955 in het weekblad Kerkelijk Leven (nu bekend als Kerk en Leven of het Parochieblad). Vier jaar later verscheen het eerste lange verhaal in de krant: De Purpere Pillen. De vervolgverhalen verschenen eerst in de krant (Het Volk en andere), losse éénpagina-gags verschenen tot de jaren zeventig in 't Kapoentje en Ohee. Deze werden later gebundeld en verschenen mee in de normale albumuitgaves (bijvoorbeeld in het album Dolle fratsen).
Na dit eerste lange verhaal werden de vervolgverhalen aanvankelijk gepubliceerd in verschillende kranten, waaronder Het Volk en andere regionale titels.
Tegelijkertijd verschenen er losse, éénpagina-gags in populaire jeugdbladen zoals 't Kapoentje en Ohee, die vooral in de jaren vijftig en zestig geliefd waren bij jonge lezers. Deze korte strips boden humoristische momenten en konden los gelezen worden, maar droegen ook bij aan de opbouw van de wereld rondom Jommeke en zijn vrienden.
Later werden deze korte strips en gags gebundeld en opgenomen in de reguliere albumuitgaven, zodat lezers een completer overzicht kregen van alle avonturen van Jommeke. Een goed voorbeeld hiervan is het album Dolle fratsen, waarin zowel de langere verhalen als de eerder verspreide korte strips samenkwamen. Zo ontstond een rijke en doorlopende stripgeschiedenis die Jommeke tot een van de meest geliefde en herkenbare figuren in de Belgische stripcultuur maakte.
De Jommekes-albums werden door verschillende uitgeverijen uitgegeven. Albums 1 tot 175 verschenen bij Het Volk. Albums 176 tot 216 verschenen bij De Stripuitgeverij. Albums 217 tot 228 verschenen dan weer bij Dupuis. Vanaf album 229 tot 241 vond Jommeke onderdak bij uitgeverij Mezzanine en vanaf album 242 bij uitgeverij Ballon. Inmiddels zijn er meer dan 50 miljoen exemplaren verkocht.taalblad.be - Jommeke presenteert het nieuws. Bezocht 24-04-2010. Gearchiveerd op 11 september 2017. Sinds 1979 verschijnen de verhalen in kleur.
In 2017 werd bekendgemaakt dat de stripreeks opnieuw een spin-off zou krijgen met nevenpersonages in de hoofdrol. De Miekes (Annemieke en Rozemieke) kregen de hoofdrol in het album Zonnedorp op z’n kop.Annemieke en Rozemieke krijgen eigen strip "Zonnedorp op z'n kop", Vrt.be
In 2019 werd aangekondigd dat uitgeverij Ballon Media ging fuseren met Standaard Uitgeverij op 1 januari 2020. Het fusiebedrijf heet Standaard Uitgeverij.Jommeke en Suske en Wiske verbroederen, fusie Standaard Uitgeverij en Ballon Media is een feit, Vrt.beStandaard Uitgeverij en Ballon Media bundelen de krachten, Ballonmedia.com De uitgeverij kondigde een jaar later aan dat enkele imprints, waaronder Ballon Comics, vanaf 2021 zullen verdwijnen. Voortaan verschijnen hun strips, waaronder Jommeke, onder de naam van Standaard Uitgeverij.Jommeke vanaf 2021 onder logo van Standaard Uitgeverij, de labels Matsuoka, Ballon Comics en Blloan doven uit, Stripspeciaalzaak.be
Inhoud Jommeke richtte zich vooral op een jonger publiek en was daardoor eenvoudig te begrijpen, vrolijk en avontuurlijk geschreven. De verhalen waren spannend, maar bleven altijd geschikt voor kinderen. De teksten waren oorspronkelijk altijd duidelijk in het Vlaams opgesteld. Een opvallend kenmerk daarvan was het gebruik van de gij-vorm. Personages spraken elkaar bijvoorbeeld aan met woorden zoals “gij”. Dit gaf de strips een typisch Vlaamse sfeer. Deze manier van schrijven werd gebruikt van 1959 tot 1989, vanaf album 1 tot en met album 153. Daarna besloot men om de taal wat neutraler te maken en stapte men geleidelijk af van de gij-vorm, zodat de strips ook buiten Vlaanderen makkelijker gelezen konden worden.
Een ander belangrijk kenmerk van de Jommeke-verhalen is de grote rol van dieren. In tegenstelling tot veel andere Belgische krantenstrips spelen dieren hier een opvallend prominente rol in de verhalen. Bijna alle hoofdpersonages hebben hun eigen huisdier. Deze dieren zijn niet zomaar gewone huisdieren, maar hebben elk hun eigen karakter en vaak ook een bijzondere eigenschap of talent. Zo kunnen ze bijvoorbeeld helpen bij het oplossen van problemen, het redden van de hoofdpersonages uit gevaarlijke situaties of het ontdekken van belangrijke aanwijzingen tijdens een avontuur.
De dieren zorgen bovendien vaak voor humor en spanning in de verhalen. Soms brengen ze de personages juist in de problemen, maar meestal blijken ze uiteindelijk een belangrijke hulp te zijn. Dankzij hun speciale eigenschappen en hun sterke band met de hoofdfiguren spelen ze regelmatig een beslissende rol in het verloop van het verhaal. Hierdoor worden de avonturen van Jommeke niet alleen spannender, maar ook leuker en levendiger voor jonge lezers.
Evolutie In de eerste gagstrips was Jommeke een klein ventje van ongeveer vijf jaar, een directe concurrent van Bolleke van Marc Sleen.
Omdat de krantenstrip per definitie een vervolgverhaal was, moest Jommeke ouder worden (om de overgang van gags naar avonturen te kunnen maken) en de cast uitgebreid worden. Zo komt professor Gobelijn er bij vanaf Purperen pillen. Vanaf album 57 maakt hij de huidige vliegende bol.
De eerste verhalen zijn een aftasten van de grenzen en een zoektocht naar een vast stramien, en zijn in enkele gevallen gebaseerd op scenario's die Jef Nys voordien al voor andere reeksen had gebruikt (De jacht op een voetbal was origineel De jacht op de teddybeer). Nadien werd de reeks meer bandwerk, zij het van een constant niveau met af en toe een uitschieter.
Kinderen baas is de favoriet van Jef Nys zelf, terwijl Paradijseiland door vele fans als het beste album wordt beschouwd.Jommeke top-10 op stripspeciaalzaak.be geraadpleegd op 05 10 2009. Gearchiveerd op 30 oktober 2020.
Kenmerken Jommeke mag beschouwd worden als een van de traditionele krantenstrips die zo kenmerkend zijn voor de Belgische striptraditie. Van origine een concurrent van Suske en Wiske en Nero, die in de concurrerende kranten verschenen, was Jommeke veeleer gericht op kinderen van ongeveer 7 à 12 jaar.
Jommeke werd vertaald in het Frans (Gil et Jo), het Engels (Jeremy and Frankie), het Duits (Peter und Alexander) en het Zweeds (Peter och Alexander). Sinds 2011 verschijnt Jommeke in Duitsland in een nieuwe vertaling onder behoud van de originele namen.
Omslag Ook de omslag onderging enkele veranderingen. Aan het begin stond de titel onderaan de pagina. Vanaf De plastieken walvis staat de titel bovenaan. Vanaf album nr. 92, Het aards paradijs, kwam er een compleet nieuw omslagontwerp: de titel staat in een oranje ovaal, met daarnaast niet langer het hoofd van Jommeke, maar zijn volledige buste en Flip op de linkerschouder. Album 104, De vlucht van Bella, luidt opnieuw een wijziging in, die niet meer werd aangepast. De titel stond in het zwart, gecentreerd en niet meer in een oranje ovaal. De omslagkleur werd wit. Het albumnummer staat nu rechtsboven in een lichtblauw kadertje. Wel verandert de manier waarop Jommeke is getekend nu en dan. Zo werd onlangs bijvoorbeeld zijn coupe op de omslag niet meer volledig geel getekend maar kreeg het schaduw.
In 2013 werden de albums onderworpen aan een restyling. Niet enkel de cover werd vernieuwd maar ook binnenin wijzigde er wat. Op de eerste pagina vindt men een korte beschrijving van de hoofdpersonages en op de laatste pagina vindt men de albumlijst. Iedere herdruk krijgt vanaf nu deze 'nieuwe look' mee.
Albums
Situering Jommeke en zijn vrienden wonen in het fictieve dorp 'Zonnedorp'. Hoewel dit niet eenduidig gesteld wordt, is het doorheen de reeks duidelijk dat Zonnedorp in de provincie Antwerpen ligt. Het dorp ligt niet zo ver van de haven van Antwerpen en van het heidegebied in de Kempen. Het ligt ook relatief ver van de Belgische kust. Gezien Jef Nys (1927-2009) uit Berchem afkomstig was, en reeds in 1948 voor het eerste verhaal van Jommeke al in Wilrijk woonde, is het ook logisch dat Zonnedorp in deze Antwerpse regio gesitueerd moet worden (zie ook de bijnamen: Slijkdorp voor Berchem en Geitendorp voor Wilrijk, zie verder ook de bijnaam zonneblussers voor de inwoners van de aangrenzende gemeente Edegem).
Doorheen de reeks bezoeken Jommeke en zijn vrienden tal van landen en steden. Daar zijn heel wat fictieve plaatsen bij, zoals Paradijseiland, Asnapije, Trapatropia, Bolivador, Benistal en Alphananpur. Er zijn ook landen die in werkelijkheid compleet onmogelijk zijn met fictieve inwoners, zoals Kabouterland, Pimpeltjesland of het Verkeerde Land. Toch zijn er ook heel wat reële steden en landen die bezocht worden. Een overzicht:
Antwerpen (47, 62, 250) Ardennen (173, 196, 274, 290, 308, 314) Beveren (174) Blankenberge (Uitkerkse Polder (259)) Bredene (259) Brugge (289 Zeebrugge (259) Brussel (227, 299) De Panne (259) Dendermonde Genk (251) Kruibeke (174) Knokke-Heist (Zwin Natuur Park (259)) Koksijde (166 322) Hoge Blekker (259) Oostduinkerke (259) Kwaremont (289) Lichtaart (88) Lokeren (174) Middelkerke (211, 253, 286, 316) Mol (270) Nieuwpoort (259) Oostende (259, 286) Oudenaarde (289) Stekene (174) Sint-Gillis-Waas (174) Sint-Niklaas (174) Temse (174, 300) Tongeren (130) Waasmunster (174) Zwevegem (289)
Afrika: (Algiers (33)) (8, 11, 33, 103, 146, 157, 167, 184, 247, Caïro (128)) (138) (142) (103) (48, 237) (125) (135, 152, 256, Sahara (19))
Antarctica (263)
Azië: (Angkor (123)) (140, 176, 182, 262, 271, Guangxi (278), Hongkong (68), Wolong Nationaal Natuurreservaat (202)) (136) (43, 76, 217, 265, 281, Mumbai (128)) (Westelijk Nieuw-Guinea (105), Java (85)) (Bagdad (19)) (Jeruzalem (97)) (59, 215, Tokio (128)) (38) (228) (Baikalmeer (256)) (Colombo (120)) (38)
Europa: (1, 132, 284, Zwarte Woud (198, 246)) (265, 279, Kasteel van Fontainebleau (61), Normandië (258, 269), Parijs (185, 213)) (260, 262, 307), (152) (27, 153, Athene (179)) (127, 317) (252) (84) (71, 165, 192, Avezzano (193), Milaan (51), Pisa (28), Rome (130, 283), Venetië (232)) (94, Middelburg (264)) (248) (117, 166, Kufstein (273)) (175, Porto Santo (19)) (161, 310) (233, Oeral (221, 262)) (18, 141, Tenerife (87)) (Tábor (122)) (Istanboel (27)) (120, 132, 226, Ben Nevis (255), Londen (55, 89, 201, 261), Buckingham Palace (316), Pembroke (42, 287), Schotland (13, 25, 29, 107, 113, 121, 129, 151, 154, 160, 185, 206, 242, 260, 277, 284, 291, 311 304)) (Stockholm (241)) (5, 64, 295, 319)
Noord- en Midden-Amerika: (156), (239), Cook's Harbour (263), Koningin Elizabetheilanden (216)) (70, 260) (200) (33, 50, 204, 267) (27, 30, 41, 55, 63, 88, 94, 95, 106, 114, 116, 139, 144, 195, 199, 211, 222, 260, Alaska (240), Beverly Hills (164), Californië (186, 188), Florida (170), Grand Canyon (187), Hollywood (156, 176, 230, 242), Los Angeles (104), Malibu (186), Minneapolis (236), New York (103, 112, 125, 183, 201, 212), Nome (128), Santa Monica (188), Silicon Valley (270), Yellowstone National Park (262))
Oceanië: (194, 262, Perth (120), Uluṟu (272)) (158) (Wellington (120), Polynesië (208))
Zuid-Amerika: (Vuurland (258)) (279) (169, 203, 254, 288, Rio de Janeiro (126, 133)) (Kaap Hoorn (263), Paaseiland (264, 266)) (Galapagoseilanden (9, 250)) (58, 163, 266, 303, Machu Picchu (57, 291)) ((16), Amazonewoud (101, 112, 306)) uruguay (320)
Noordpool (19, 172, 263)
Fauna Jommeke heeft ook veel dieren gezien tijdens zijn avonturen. Een overzicht:
Afrikaanse olifant, 92, 253 Aziatische olifant, 123 anemoonvis, 243 aalscholver, 278 alpaca, 313 anaconda, 279 amoerluipaard, 281 adder, 114 andescondor, 280 antilope, 92 arend, 281, 302, 303 boyd forest dragon, 247 bruine kiekendief, 280