miniatuur|Wetstraat 16. De regeringsformaties in België van 2019-2020 begonnen op maandag 27 mei 2019, daags na de regionale, federale en Europese verkiezingen op zondag 26 mei 2019. Het is de tweede maal dat er regeringsonderhandelingen plaatsvinden tijdens het koningschap van Filip van België.
Hierbij zullen in België zes regeringen worden gevormd, met name de opvolger van de federale regering-Michel II, die sinds 21 december 2018 een regering in lopende zaken is, alsook de opvolgers van de Vlaamse regering-Bourgeois, de Waalse regering-Borsus, de Franse Gemeenschapsregering Demotte III, de Brusselse Hoofdstedelijke Regering Vervoort II en de Regering van de Duitstalige Gemeenschap regering-Paasch I.
De Franstalige partij cdH, die een verkiezingsnederlaag leed, gaf op 5 juni 2019 aan om vanwege dit resultaat in geen enkele regering te willen stappen.CdH stapt overal in oppositie: welke coalities zijn nu nog mogelijk?, Het Laatste Nieuws, 5 juni 2019.CdH kiest overal voor oppositie: wordt paarse coalitie nu onvermijdelijk?, De Morgen, 5 juni 2019.CDH wil op geen enkel niveau mee besturen, Het Nieuwsblad, 5 juni 2019.Franstalige christendemocraten van CDH kiezen op alle niveaus voor de oppositie, VRT NWS, 5 juni 2019. Later kwamen zij op federaal vlak op dit standpunt terug.
Bij deze federale regeringsvorming belastte de koning voor het eerst in de geschiedenis van België een vrouw met een koninklijke opdracht, toen met name Senaatsvoorzitster Sabine Laruelle op 19 februari 2020 tot koninklijk opdrachthoudster werd benoemd.
Overzicht Regering Aftredende coalitie Aantredende coalitie Eedaflegging (aantal dagen na verkiezingen)Aantal dagen tussen de verkiezingen van 26 mei 2019 en de datum van de eedaflegging van de ministers. Federale regering Michel II Wilmès I CD&V + Open Vld (Vlaams); MR (Franstalig)Wilmès IIDe regering-Wilmès II was een tijdelijke minderheidsregering die de gevolgen van de coronacrisis moest bestrijden. Van 13 mei tot 30 september 2020 vonden opnieuw onderhandelingen plaats om een volwaardige meerderheidsregering te vormen. CD&V + Open Vld (Vlaams); MR (Franstalig) 17 maart 2020 ( dagen) De Croo CD&V + Open Vld + sp.a + Groen (Vlaams); PS + Ecolo + MR (Franstalig) 1 oktober 2020 (494 dagen) Vlaamse Regering Bourgeois Homans N-VA + CD&V + Open Vld Jambon N-VA + CD&V + Open Vld 2 oktober 2019 ( dagen) Franse Gemeenschapsregering Demotte III PS + cdH Jeholet PS + Ecolo + MR 17 september 2019 ( dagen) Waalse Regering Borsus MR + cdH Di Rupo III PS + Ecolo + MR 13 september 2019 ( dagen) Brusselse Hoofdstedelijke regering Vervoort II PS + DéFI + cdH (Franstalig); Open Vld + sp.a + CD&V (Vlaams) Vervoort III PS + Ecolo + DéFI (Franstalig); Groen + Open Vld + one.brussels-sp.a (Vlaams) 17 juli 2019 ( dagen) Regering van de Duitstalige Gemeenschap Paasch I ProDG + PFF + SP Paasch II ProDG + PFF + SP 17 juni 2019 ( dagen)
Voetnoten:
Federale regering
Mogelijke coalities Volgorde volgens aantal Kamerzetels, van groot naar klein: +CoalitieCoalitiepartijenTotaal aantal KamerzetelsAantal Nederlandstalige KamerzetelsAantal Franstalige KamerzetelsValkuilenNederlandstaligenFranstaligenTripartite + N-VA / Arizona + PS N-VA + CD&V + Open Vld + sp.a PS + MR + cdHHet water tussen de grootste Nederlandstalige partij en de grootste Franstalige partij is diep. Er zijn partijen overbodig in deze constellatie. PS wil in een regering met N-VA met slechts één liberale partij (Open Vld of MR) regeren.Vivaldi CD&V + Open Vld + sp.a + Groen PS + MR + EcoloBrede coalitie met Nederlandstalige minderheid. Er is een partij (sp.a of Groen) overbodig in deze constellatie.Zweeds + PS N-VA + CD&V + Open Vld PS + MRPS heeft altijd gezegd de Zweedse coalitie niet te willen depanneren en wil in een regering met N-VA met slechts één liberale partij (MR of Open Vld) regeren.Rooms-rood-geel + Open Vld N-VA + CD&V + Open Vld + sp.a PS + cdHHet water tussen de grootste Nederlandstalige partij en de grootste Franstalige partij is diep. Ruime Vlaamse meerderheid, Franstalige minderheid. De liberale familie wordt gesplitst. Paars-groen + cdH Open Vld + sp.a + Groen PS + MR + Ecolo + cdHPaars-groen aangevuld met cdH. Ruime Franstalige meerderheid, Vlaamse minderheid. Olijfboom + MR CD&V + sp.a + Groen PS + MR + Ecolo + cdHRuime Franstalige meerderheid, Vlaamse minderheid. De liberale familie wordt gesplitst. De vereiste Vlaamse meerderheid voor CD&V is niet het geval. Paars-geel N-VA + Open Vld + sp.a PS + MRHet water tussen de grootste Vlaamse partij en de grootste Franstalige partij is diep om een regering te vormen. PS wil in een regering met N-VA met slechts één liberale partij (MR of Open Vld) regeren.Rode Duivels N-VA + CD&V + sp.a PS + MRDe liberale familie wordt gesplitst.Paars-groen + DéFI Open Vld + sp.a + Groen PS + MR + Ecolo + DéFIDepannering van paars-groen door DéFI. Ruime Franstalige meerderheid, Vlaamse minderheid.Arizona N-VA + CD&V + Open Vld + sp.a MR + cdHDe zittende minderheidsregering aangevuld met sp.a, cdH, en N-VA. Franstalige minderheid. De socialistische familie wordt gesplitst. Het cdH, dat aanvankelijk aangaf geen regeringsverantwoordelijkheid op te nemen, zit wel in de regering. Deze optie heeft maar één zetel op overschot, waardoor één parlementslid de meerderheid kan gijzelen.Klassieke tripartite CD&V + Open Vld + sp.a PS + MR + cdHDeze formule werd voorgesteld door de initiatiefnemers Magnette en Rousseau in de nasleep van de coronacrisis. Deze formule beschikt echter over geen federale en Vlaamse meerderheid.
Andere coalities zijn mathematisch ook mogelijk, maar in de praktijk onwaarschijnlijk. Zo had cdH in het begin van de formatie te kennen gegeven in de oppositie te willen blijven en is een regering met de extreemrechtse en -linkse partijen (resp. Vlaams Belang en PVDA/PTB) onmogelijk vanwege de veto's van andere partijen.
Voorbereidingen miniatuur|Koning Filip ontving na de verkiezingen alle partijvoorzitters op het Koninklijk Paleis van Brussel.
De uittredende federale regering is de regering-Michel II. Koning Filip aanvaardde het ontslag van de federale regering-Michel II op 21 december 2018, reeds enkele maanden voor de verkiezingsdatum.Koning aanvaardt het ontslag van Michel II, regering gaat in lopende zaken, VRT NWS, 21 december 2018. De reden daarvoor was de vroegtijdige val van de regering-Michel I over het VN-Migratiepact.
Men zal een nieuwe federale regering samenstellen die kan buigen op minstens 76 van de 150 zetels binnen de 55ste legislatuur van de Kamer van volksvertegenwoordigers.
De partijen die de voorbije legislatuur hadden bestuurd, werden afgestraft en verloren samen 22 zetels. N-VA verloor acht zetels, CD&V en MR verloren elk zes zetels en Open Vld verloor er twee. Hierdoor werd een heruitgave van de zogenaamde Zweedse coalitie onmogelijk, zelfs al zou deze worden aangevuld door cdH, de Franstalige tegenhanger van CD&V, die in 2014 niet in de federale regering was gestapt. Ook cdH en de socialistische oppositiepartijen PS en sp.a behoorden tot de verliezers: cdH en sp.a verloren elk vier zetels en PS verloor er drie. De grote winnaars waren de radicaal-linkse PVDA-PTB, die tien zetels wonnen, en het radicaal-rechtse Vlaams Belang, die een winst van vijftien zetels konden optekenen. Ook de groene partijen behaalden een overwinning: Ecolo won vijf zetels, terwijl Groen een bescheiden winst van twee zetels boekte.
Volgens analisten waren er twee mogelijke coalities: een zogeheten paars-gele regering met de Vlaams-nationalistische N-VA, socialisten en liberalen en een paars-groene regering met socialisten, liberalen en groenen, beiden eventueel aangevuld met CD&V. Beide opties lagen echter zeer moeilijk: paars-geel had een meerderheid in beide taalgroepen, maar was niet evident door de grote politieke verschillen tussen socialisten en Vlaams-nationalisten.Paars-groen of paars-geel: welke bonte kleurencombinaties kan de federale regering krijgen?, VRT Nieuws, 6 november 2019. Bovendien gaf de PS meermaals aan dat haar voorkeur naar een paars-groene regering ging en wilde N-VA enkel in een regering met PS stappen als er verregaande communautaire hervormingen zouden komen, waar de Franstalige partijen niet voor gewonnen waren. Paars-groen was dan weer om andere redenen niet evident: deze coalitie had met 76 van de 150 zetels een krappe meerderheid van een zetel in de Kamer van volksvertegenwoordigers, hetgeen de werking van dergelijke regering niet comfortabel maakt, en bovendien geen meerderheid in de Nederlandstalige taalgroep. Zowel Open Vld als CD&V waren aanvankelijk geen voorstander van dat laatste, omdat de twee grootste Vlaamse partijen N-VA en Vlaams Belang (beiden Vlaams-nationalistisch) dan in de oppositie belandden, en drongen erop aan dat PS en N-VA samen een regering moesten vormen.
Daags na de stembusgang, op 27 mei, ontving koning Filip achtereenvolgens eerste minister Charles Michel (MR), Senaatsvoorzitter Jacques Brotchi (MR), Kamervoorzitter Siegfried Bracke (N-VA), Bart De Wever (N-VA) en Elio Di Rupo (PS) in audiëntie. Op 28 mei volgden Zakia Khattabi en Jean-Marc Nollet (Ecolo), Meyrem Almaci (Groen), Wouter Beke (CD&V), Olivier Maingain (DéFI), Gwendolyn Rutten (Open Vld) en John Crombez (sp.a). Op 29 mei kwamen Maxime Prévot (cdH), Charles Michel (dit keer als voorzitter van MR), Tom Van Grieken (Vlaams Belang) en Peter Mertens (PVDA/PTB) langs.
Het was voor het eerst sinds het ontstaan van het Vlaams Blok in 1978, de voorloper van Vlaams Belang, dat de koning der Belgen een vertegenwoordiger van deze partij ontving bij regeringsonderhandelingen. In 1978 werd Karel Dillen wel uitgenodigd door koning Boudewijn, maar deze ging niet op de uitnodiging in. Sindsdien werd deze partij nooit meer uitgenodigd op het paleis.Vlaams Belang voor eerste keer uitgenodigd op het paleis: Tom Van Grieken straks op gesprek, Gazet van Antwerpen, 29 mei 2019.Vlaams Belang-voorzitter Tom Van Grieken gaat voor het eerst op gesprek bij koning Filip, VRT NWS, 29 mei 2019.Tom Van Grieken wordt uitgenodigd op het paleis voor een eerste verkennend gesprek, VTM NIEUWS, 29 mei 2019. Het was echter niet de eerste keer dat de koning een vertegenwoordiger van een uiterst rechtse partij ontving: in 1936 ontving koning Leopold III Léon Degrelle na de verkiezingsoverwinning van diens partij Rex.Vlaams Belang mag op consultatie bij de koning, De Standaard, 29 mei 2019.
Verloop van de formatie Tijdlijn
Informateurs Didier Reynders en Johan Vande Lanotte (30 mei - 7 oktober 2019) miniatuur|rechts|Didier Reynders (MR). miniatuur|links|Johan Vande Lanotte (sp.a).