thumb|Vooroorlogse tram van het Gemeentevervoerbedrijf met rechts directeur Hofman. thumb|Metro van GVB. thumb|Bus van GVB. thumb|Veerpont van GVB. thumb|Hoofdkantoor van GVB aan de Arlandaweg 106 (sinds 2004). thumb|Combinatie van vijf generaties livrei op de Combino 2125 ter ere van 125 jaar GVB en 50 jaar Museumtramlijn. GVB (voorheen afkorting voor: Gemeentevervoerbedrijf) is een Nederlands openbaarvervoerbedrijf en verzorgt het openbaar vervoer in het concessiegebied Amsterdam, dat bestaat uit de gemeenten Amsterdam, Diemen en het tot de gemeente Ouder-Amstel behorende Duivendrecht. Buiten het eigen concessiegebied komen de GVB-lijnen ook in de gemeenten Amstelveen, Haarlemmermeer, Uithoorn, Velsen en Zaanstad. Daarnaast exploiteert GVB de veren over het IJ en het Noordzeekanaal. Juridisch is GVB een naamloze vennootschap waarvan de gemeente 100% van de aandelen bezit.
Het hoofdkantoor is gevestigd aan de Arlandaweg in de kantorenwijk Teleport te Amsterdam bij het Station Sloterdijk. Tot 2004 was het gevestigd in het Scheepvaarthuis en daarvoor tot 1983 in het pand aan de Stadhouderskade 1, dat in 1923 was gebouwd voor de Gemeentetram.
Geschiedenis Op 1 januari 1900 werd de Gemeentetram Amsterdam (GTA) opgericht door naasting door de gemeente Amsterdam van het particuliere trambedrijf AOM (Amsterdamsche Omnibus Maatschappij). Tussen 1900 en 1906 werden de meeste bestaande tramlijnen geëlektrificeerd. In 1908 werd de eerste buslijn geopend maar die werd al snel weer opgeheven. Vanaf 1922 volgden nieuwe buslijnen.
Op last van de Duitse rijkscommissaris voor de bezette Nederlandse gebieden ontstond op 1 januari 1943 het Gemeentevervoerbedrijf, door de Gemeentetram te fuseren met de Gemeenteveren Amsterdam. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft het Gemeentevervoerbedrijf ongeveer negenhonderd ritten gemaakt voor de deportatie van tienduizenden Joodse Amsterdammers. Bij de tramhaltes Artis/Nationaal Holocaustmuseum, Victorieplein en Beethovenstraat zijn in 2025 Stolperdrempels geplaatst ter herinnering aan de deportaties vanaf deze haltes.
De eerste nachtbuslijnen werden in 1969 ingesteld. De eerste metrolijn werd in 1977 geopend en de eerste sneltramlijn in 1990.
In 2001 wilde de gemeente Amsterdam het Gemeentevervoerbedrijf (het GVB) verzelfstandigen. Een comité met raadslid Saar Boerlage en OR-voorzitter Ger Geldhof haalde ruim 40.000 handtekeningen op, genoeg om een referendum af te dwingen. Op 15 mei 2002 sprak 66% van de stemmers zich uit tegen het plan en voor het behoud van het GVB als gemeentebedrijf. Op 1 januari 2007 is het GVB alsnog extern verzelfstandigd. Het GVB werd een naamloze vennootschap en is los komen te staan van de gemeente. Sindsdien wordt de naam GVB gebruikt en is de naam GVB (zonder voorzetsel 'het') niet meer de afkorting van Gemeentevervoerbedrijf.
De gemeente bleef wel in het bezit van alle aandelen. Het bedrijf kreeg een driehoofdige directie en een raad van commissarissen, benoemd door de gemeente Amsterdam als enig aandeelhouder.
In 2025 vierde het bedrijf zijn 125-jarig bestaan.
Concessie Stadsvervoer Amsterdam De opdrachtgever van GVB voor de exploitatie van bus, tram en metro is sinds 1 januari 2006 de Stadsregio Amsterdam (voorheen het Regionaal Orgaan Amsterdam, ROA). Sinds 1 januari 2017 heet dit de Vervoerregio Amsterdam. Op 26 augustus 2010 werd bekendgemaakt dat GVB ook in de periode 2012-2017 de concessie behoudt. Deze concessie is onderhands gegund. De volgende aanbesteding zal niet meer onderhands gegund mogen worden. Hierdoor hebben alle vervoerbedrijven kans om het vervoer van GVB te mogen overnemen.GVB houdt OV tot 2017; parool.nl, 26 augustus 2010 Daarna is er echter nieuwe wetgeving gekomen waarin staat dat inbesteding weer mag.Metropoolregio kiest voor inbesteding van busvervoer, www.ovpro.nl; 21 september 2016 In 2014 werd de concessie verlengd tot 2024.
Na maandenlange onderhandelingen werd op 1 juli 2025 bekendgemaakt dat GVB ook voor de periode tot 2036 de concessie behoudt voor het stadsvervoer in Amsterdam. Wijzigingen in de dienstregeling die hiermee verband houden gaan in per 29 maart 2026.GVB mag openbaar vervoer blijven verzorgen, www.at5.nl; 1 juli 2025
GVB exploiteert de veerdiensten in Amsterdam in opdracht van de gemeente Amsterdam en de ponten over het Noordzeekanaal in opdracht van de provincie Noord-Holland.
Directeuren Jan Hendrik Neiszen (1900-1917) Theodorus Egbertus van Putten (1917-1932) Willem Hofman (1932-1955) Willem Ybema (1956- 1 juli 1968) Koos Ossewaarde (1 juli 1968- 1 juli 1989) Ben Smit (1 juli 1989 - 1 december 1995) Wim Faber (1 december 1995- 1 maart 1996, ad-interim) Max de Jong (1996, ad-interim ) André Testa (1996-2001) Gertjan Kroon (1 januari 2002-30 april 2010) Bart Schmeink (1 december 2011-3 december 2013) Alexandra van Huffelen (1 juni 2014-29 januari 2020) Claudia Zuiderwijk (sinds 1 oktober 2020)Claudia Zuiderwijk nieuwe GVB-directeur, www.parool.nl; 30 juni 2020. Gearchiveerd op 7 april 2022.
Logo Het huidige logo werd in 1970 ontworpen door Hans Barvelink.
Exploitatie GVB exploiteert in het dienstregelingsjaar 2025 15 tramlijnen, 33 buslijnen,hiervan 3 lijnen uitbesteed 5 metrolijnen en 10 veerdiensten. De nachtdienst bestaat uit 11 nachtbuslijnen en 5 veerdiensten. GVB heeft daarvoor voor de normale dienstmaterieel dat (nog) niet (meer) in de passagiersdienst rijdt niet meegeteld de beschikking over 528 dienstvaardige vervoermiddelen: 227 trams, 195 bussen75 elektrische en 120 dieselSinds 2020 worden er ook elektrische bussen ingezet.GVB schaft 31 elektrische bussen aan., www.at5; 12 december 2018. Gearchiveerd op 17 april 2023. 88 metrotreinstellentot 3 maart 2019 waren 29 stuks ook inzetbaar als sneltram. M5 stellen 107/108 tot en met 161/162 zijn permanent gekoppeld en beschikbaar in 28 eenheden en 24 veren.
GVB beschikt voor de stalling en het onderhoud van deze vervoermiddelen over Remise Havenstraat (waarvan een aanzienlijk deel zich in de openlucht bevindt), Remise Lekstraat, twee openluchtstallingen voor de trams van de lijnen 25 en 26 (Legmeerpolder en Zeeburgereiland), drie busgarages (Garage West, Garage Noord en Garage Zuid (een openluchtstalling voor bussen naast de Basiswerkplaats Rail)), een Hoofdwerkplaats Rail (voor tram en metro), vijf 'tailtracks' waar de metrostellen staan opgesteld, een ponthaven en drie fuikparen voor de veren over het Noordzeekanaal.
Bijzondere wijzen van vervoer Brandstofcelbussen Van 14 december 2003 tot begin 2008 zette het bedrijf als proef ook drie brandstofcelbussen van het type Mercedes-Benz Citaro BZ in op lijn 32 en 35 met brandstofcellen van het type PEM FC. Aangezien deze waterstof als brandstof hadden werden ze ook waterstofbus genoemd. Van begin 2012 tot en met eind 2014 werd er wederom een proef genomen waarbij een tweetal gelede Phileas waterstofbussen op lijn 22 werden ingezet. Door de ligging van busgarage Noord naast een onderstation van het landelijk hoogspanningsnet werd in 2015 het waterstofstation ontmanteld.
De Stop/Go Een bijzondere vorm van busvervoer was de Stop/Go (van februari 2001 tot en met december 2007 de Opstapper). Omdat de straten langs de grachten in de stad te smal waren voor grote bussen, werden onder de naam Stop/Go kleine busjes ingezet die door de grachtengordel reden. Deze busdienst reed sinds 1 januari 2008 op de route Oosterdokseiland – Centraal Station – Prinsengracht – Waterlooplein, had geen vaste haltes en stopte overal waar de reiziger wilde in- en uitstappen. Daarmee deed de Stop/Go denken aan de buurtbus. De strippenkaart was geldig in de Stop/Go en een los kaartje kostte een euro. In verband met bezuinigingen hebben B&W de Stop/Go per 1 januari 2011 opgeheven. Deze heeft zo net niet zijn tienjarig bestaan gevierd. Sinds 14 oktober 2011 werd de lijn in afgeslankte vorm en onder een andere naam door een particulier geëxploiteerd, maar die is inmiddels ook opgeheven.
Stadsmobiel Een andere bijzondere vervoervorm was de Stadsmobiel, een vorm van vervoer voor ouderen en lichtgehandicapten. Dit vervoer bestond sinds midden jaren negentig. Tot voor 2004 kon men ook met de Stadspas, een kortingspas voor Amsterdammers met een laag inkomen, van de Stadsmobiel gebruikmaken. De gemeentelijke dienst die verantwoordelijk was voor Stadsmobiel, was de Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling, de uitvoering lag bij GVB. Naast GVB, dat de hoofdmoot van de ritten reed, waren belangrijke onderaannemers Garskamp, ziekenvervoerder VZA, en een aantal andere taxibedrijfjes in Amsterdam. Stadsmobiel reed onder andere met (rolstoel)busjes en luxewagens.
In 2012 werd Stadsmobiel overgenomen door Taxibedrijf ETS.Taxibedrijf ETS neemt Stadsmobiel over
Literatuur W.J.M. Leideritz, Van Paardentram naar Dubbelgelede, De Alk: Alkmaar 1979. . Jan Freeke, De kunst van het vervoer. Een beeld van 150 jaar Amsterdams openbaar vervoer, SDU Uitgeverij: Den Haag 1990. H.J.A. Duparc, Lijnenloop Openbaar Vervoer Amsterdam 1839-1989, Gemeentevervoerbedrijf, Amsterdam 1989. . B. Korthals Altes, Onze tram in Amsterdam, Canaletto/Repro Holland: Alphen aan den Rijn 1999, nr. 33 van de boekenreeks van de Nederlandse Vereniging van Belangstellenden in het Spoor- en tramwegwezen (NVBS). . Noëlle Visser, In grote lijnen: het Amsterdamse openbaar vervoer (1900-2000), ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van het GVB, Gemeentevervoerbedrijf Amsterdam, 2000.
Jaarcijfers + Vervoercijfers en omzet GVB193720002001200220032004200520062007200820092010201120122013GVB Jaarverslag 20132014GVB Jaarverslag 20142015GVB Jaarverslag 20152016Jaarverslag GVB 2016. Gearchiveerd op 4 juni 2023.2017Jaarverslag GVB 2017. Gearchiveerd op 3 juni 2023.2018Jaarverslag GVB 2018. Gearchiveerd op 3 juli 2023.2019Jaarverslag GVB 20192020Jaarverslag GVB 2020; als gevolg van de coronacrisis halvering van het aantal reizigers. Gearchiveerd op 3 juni 2023.GVB vervoerde door coronacrisis afgelopen jaar helft minder reizigers, www.parool.nl; 26 mei 2021. Gearchiveerd op 7 februari 2023.2021Jaarverslag GVB 20212022Jaarverslag GVB 20222023Jaarverslag GVB 2023Passagiers (mln.) 100GVB Amsterdam; feiten en cijfersGemeentelijk Vervoerbedrijf Utrecht, J.A.C. Way, Halte 81. 75 Jaar gemeentelijk openbaar vervoer Utrecht, april 1981 255 244 242 248 253 260 264 221 200/219GVB Jaarverslag 2010 204 207 211 215 227 233 241 252 273 134 155 227 264 Reizigerskilometers (mln.) 972 948 940 956 987 957 967 969 755/979 770 796 788 811 861 895 931 968 1033 513 510 778 911 ^, waarvan tram 272 290 274 327 313 302 140 145 226 279 ^, waarvan bus 161 171 163 195 182 182 101 96 139 154 ^, waarvan metro 363 326 340 409 473 549 271 270 413 478 Omzet (in miljoen €) 408 430 453 469 439 438 451 461 439 447 482 482 462 478 533 593 Kostendekkingsgraad (%) ~37 ~39 ~41 ~43 ~45 ~47 ~49 ~50 ~51 ~52 53,2 56,5 68,9 72,0 73,6 77,1 86,5 88,0 91,9 99,4 103,5 107 105 106 Bussen 275GVB Jaarverslag 2012 267 258 211 199 198 198 194 203 234 *1) 231 222 195 *2) Trams 237 219 227 216 213 200 *3) 230 *4) 219 219 227 *5) Metro's en sneltrams 106 106 *4) 104 105 103 90 *6) 90 90 88 *7) IJ-veren 11 9 10 11 12 13 15 24 24 21 *8) Ponten *9) 2 7 6 *1) waarvan 31 elektrisch. *2) waarvan 75 elektrisch. *3) 155 Combino's (vijfdelig) en 45 gelede wagens (driedelig). *4) 155 Combino's (vijfdelig), 30 Urbos (vijfdelig) en 45 gelede wagens (driedelig). *5) 155 Combino's (vijfdelig) en 72 Urbos (vijfdelig). *6) 44 metrostellen (tweedelig) en 62 sneltramstellen (tweedelig). *7) 28 metrostellen (zesdelig) en 62 sneltramstellen (tweedelig). *8) 16 IJveren en 5 Noordzeekanaalponten *9) Dit betreft voor autovervoer geschikte pontveren. De twee ponten die vóór 2013 in eigendom waren bij GVB, werden tot 2007 ingezet op het Distelwegveer, daarna nog slechts incidenteel. Voorts zijn er sinds 2014 vijf Noordzeekanaalponten bij GVB.
Zie ook thumb|GVB Ticketshop bij het Centraal Station. Amsterdamse metro Amsterdamse tram Amsterdamse bus Amsterdamse veren