thumb|Statenvertaling uit 1921 De interne consistentie van de Bijbel en de tekstuele integriteit van de Bijbel zijn al eeuwenlang onderwerp van discussie. Klassieke teksten hierover vanuit seculier perspectief zijn onder andere Tractatus theologico-politicus van Baruch Spinoza, de Dictionnaire philosophique van Voltaire, de Encyclopédie van Denis Diderot en The Age of Reason by Thomas Paine.
Er wordt naar interne tegenstrijdigheden verwezen in discussies over de betrouwbaarheid van de Bijbel op het gebied van geschiedenis, theologie en ethiek. Een terugkerende gedachtegang in het jodendom en christendom is dat God geen openbaringen kan geven met onjuistheden en fouten.B. Levy: Fixing God's Torah: The Accuracy of the Hebrew Bible Text in Jewish Law; 2001; Preface.J. Ankerberg en D. Burroughs: Taking a Stand for the Bible; 2009; blz. 24.”Catholic writers have argued that "If we believe the Scriptures are divinely inspired, we must also believe them to be internally coherent"”. Uit: S. Hahn en C. Mitch: Ignatius Catholic Study Bible: Proverbs, Ecclesiastes, and Song of Solomon; 2013; Introduction.E. Lutzer: Seven Reasons Why You Can Trust the Bible; 2008; blz. 16 en 34.
De interne consistentie en de interne contradicties in en tussen Bijbelboeken zijn ook van belang voor het achterhalen van het ontstaan van de teksten.
Jodendom De Hebreeuwse Bijbel (Tenach, Oude Testament) wordt traditioneel onderverdeeld in de Thora, de Profeten (Nevie'iem) en de Geschriften (Ketoeviem). De Thora omvat de eerste vijf boeken en wordt door sommige Joden beschouwd als de letterlijke woorden die God dicteerde aan Mozes.Maimonides (12e eeuw): "The Torah that we have today is the one dictated to Moses by God". Maimonides, Commentary on Mishnah, Sanhedrin 11:1, artikel 8 De boeken van de Profeten zijn volgens hen geschreven door profeten die de woorden van God hebben gehoord.Ronald Isaacs: Messengers of God: Jewish Prophets Who's who; 1998; blz. 36–37. De Geschriften, zoals Psalmen, Klaagliederen en Kronieken, worden niet beschouwd als directe boodschappen van God. Echter volgens de Encyclopaedia Judaica komen de boeken van de Hebreeuwse Bijbel als geheel overeen met Gods woord.Encyclopaedia Judaica, tweede editie; volume 21; blz. 214.
Sommige theologische beweringen uit de Hebreeuwse Bijbel zijn tegenstrijdig met elkaar.Rolf Knierim: The Task of Old Testament Theology; 1995; blz. 1. Verschillende moderne Joodse theologen erkennen dat de Tenach interne contradicties bevat,Jon Levenson: Genesis: introduction and annotations; 2004; blz. 9. vaak beschouwd als resultaat aan het proces waarin ze zijn geschreven en in de fase daarna verschillende teksten van verschillende auteurs zijn samengevoegd. Hierdoor ontstonden ook herhalingen in de tekst. De reconstructie van dit ontstaansproces heet de documentaire hypothese.Marc Avi Brettler: Torah: Introduction; 2007; blz. 3-5.
Christendom Sommige christenen lezen de Bijbel met de aanname dat wat er in staat correct is en dat er zich geen interne tegenstrijdigheden in bevinden.J. Barton: The Bible: The Basics; 2010; blz. 1-15.Gleason Archer: Encyclopedia of Bible Difficulties; blz. 4. Andere christelijke schrijvers erkennen dat er interne inconsistenties zijn.J. Golding: Rationality and Religious Theism; 2003; blz.106. Volgens pastoor Francis Watson gaan de tegenstrijdigheden niet alleen om triviale zaken, maar hebben ook betrekking tot belangrijke stellingen van het christendom.Francis Watson: Gospel Writing: A Canonical Perspective; 2013; blz. 14.
Twee christelijke visies op Bijbelse consistentie zijn enerzijds Bijbelse foutloosheid in alles en anderzijds Bijbelse onfeilbaarheid met betrekking tot verlossing en het eeuwige leven alleen. Verschillende groepen christenen beschouwen de Bijbel als onfeilbaar op het gebied van verlossing, maar niet per se bij het beschrijven van gebeurtenissen.Raymond Collins: The New Jerome Biblical Commentary; 1989; Essay 65: "Inspiration"; blz. 1029. Deze visie wordt ondersteund door het geschrift Dei verbum, een belangrijk document van de Tweede Vaticaanse Concilie, hoewel niet alle katholieken het hier mee eens waren. Dit betekent dat op het gebied van verlossing door God de Bijbel helemaal correct is, maar dat beweringen op het gebied van geschiedenis, politiek, biologie of paleontologie niet altijd kloppen.Raymond Brown: The Critical Meaning of the Bible; 1981; blz. 19. Andere christenen vinden dat God de auteur van de Bijbel is en dat de Bijbel daarom geen fouten kan bezitten.The Baptist Faith and Message; I. The Scriptures. Gearchiveerd op 3 augustus 2020. Justinus de Martelaar uit de tweede eeuw na Christus verklaarde dat de Griekse vertaling van de Hebreeuwse Bijbel compleet vrij was van fouten.M. Hengel: The Septuagint as a Collection of Writings Claimed by Christians: Justin and the Church Fathers before Origen; 1992; blz. 69.
Bepaalde christelijke schrijvers probeerden de vier evangeliën te harmoniseren. Tatianus maakte in de tweede eeuw na Christus een evangelietekst genaamd Diatessaron waarin alle vier evangeliën samengevoegd zijn tot een verhaal. Deze evangeliesamenvoeging verwijderde alle tegenstrijdigheden die bestonden tussen de vier evangeliën.Philip Wesley Comfort: Encountering the Manuscripts. De Duitse theoloog Andreas Osiander maakte in Harmonia evangelica uit 1537 een aantal suggesties om de evangeliën te harmoniseren. Zoals dat Jezus tweemaal is gekroond met een doornenkroon en dat Jezus driemaal de geldwisselaars had weggejaagd bij de Tempel van Jeruzalem.Graham Stanton: Gospel Truth? New Light on Jesus and the Gospels; 1995; blz. 8.
Andere standpunten Sommige critici van het Jodendom en christendom hebben beweerd dat inconsistenties de waarde van de Bijbel ondermijnen. Bijvoorbeeld de islamitische criticus Rashad Abdul Mahaimin vindt dat de interne contradicties een reden moet zijn voor christenen om de betrouwbaarheid van hun informatiebron over God te betwijfelen.Rashad Abdul Mahaimin: Jesus and the Bible; 2003; blz.4.
Klassieke kritische teksten die interne contradicties in de Bijbel behandelen zijn The Age of Reason van Thomas Paine, de Tractatus theologico-politicus van Baruch Spinoza, de Encyclopédie van Denis Diderot en de Dictionnaire philosophique van Voltaire. In 1860 publiceerde William Henry Burr een lijst met 144 interne contradicties in de Bijbel.William Henry Burr: Self-Contradictions of the Bible; 1860. De deïst Joseph Barker noemde in 1854 de Bijbel het meest inconsistente en godslasterlijke representatie van God en beweerde dat het boek zichzelf tegensprak en daarom geen autoriteit kan bezitten qua waarheidsgehalte over God.Proceedings of the Hartford Bible Convention; 1854; blz. 46.
Verschillende atheïsten – onder andere Charles BradlaughCharles Bradlaugh: Wie was Jezus?; 1860. en Richard DawkinsRichard Dawkins: The God Delusion; 2006; Hoofdstuk 3. – zien de contradicties als een bewijs dat de Bijbel niet afkomstig is van een alwetende God. Dit is een van de redenen dat ze de Bijbel niet zien als een bewijsstuk voor het bestaan van God.
Vaststelling van de christelijke canon
thumb|Christus ontvouwt de wet. Brescia-kist, Santa Giulia Museum, Brescia, Italië. Afbeelding ten onrechte geïdentificeerd als Marcion.Monteiro Duarte, Cláudio (2023)."Os sarcófagos antigos e a formação da Arqueologia paleocristã". In: Perspectiva Pictorum v.2, n.2, s. 201, , De vorming van de christelijke Bijbel is het resultaat van een eeuwenlang historisch proces. De noodzaak voor een vastgestelde canon van de Bijbel ontstond in de 2e eeuw n.Chr. In die periode verwierp het Marcionisme de Joodse religieuze geschriften en grote delen van het Nieuwe Testament. Marcion van Sinope schreef de Antithesis, met daarin een opsomming van de verschillende contradicties tussen de Hebreeuwse Bijbel (Oude Testament) en het Nieuwe Testament. Volgens Marcion konden beiden niet met elkaar worden verenigd. Mozes pleitte voor "Oog om oog, tand om tand", terwijl Jezus dit principe verwierp. Marcion wees naar Jesaja 45:7 waar stond dat God vrede en onheil brengt, wat in tegenspraak was met de stelling van Jezus dat men een boom herkent aan haar vruchten, dat wil zeggen: een goede boom kan geen slecht fruit voortbrengen. Daarnaast wees Marcion naar ethische regels in het Oude Testament die tegenstrijdig waren met het Nieuwe Testament. In het Oude Testament was echtscheiding toegestaan net zoals polygamie, maar in de evangeliën niet. Ook binnen de Hebreeuwse Bijbel (het Oude Testament) vond Marcion tegenstrijdigheden. Marcion wees er op dat volgens de Hebreeuwse Bijbel God verboden had om te werken op de Sjabbat, maar God gaf tegelijkertijd de opdracht om op Sjabbat met de Ark van het Verbond zevenmaal rond Jericho te lopen. Geen enkel beeld of afbeelding mag gemaakt worden volgens het tweede gebod, maar Mozes maakte zelf een bronzen beeld van een slang (de Nehushtan). Wegens de contradicties verwierp Marcion helemaal wat tegenwoordig het Oude Testament wordt genoemd. Marcion schreef het Evangelie volgens Marcion en aanvaardde bepaalde brieven van Paulus. Als tegenreactie op het Marcionisme werd er gepleit voor de vaststelling van de canon van de Bijbel.Bruce Metzger: The canon of the New Testament: its origin, development, and significance; blz. 91–92.W. Frend: The early church; blz. 56.Adolf Von Harnack: Marcion: The Gospel of the Alien God; 1921.
In tegenstelling tot Marcion bestond er binnen het christendom ook het standpunt dat Jezus de brenger was van een nieuw verbond tussen God en de gelovigen, zodat het oude verbond en de wet van Mozes niet meer van toepassing zijn. Hierbij blijft dus het goddelijke auteurschap van het Oude Testament gewaarborgd, terwijl grotendeels de regels uit het Oude Testament teniet worden gedaan. Dit idee komt in het Nieuwe Testament voor in verschillende Bijbelverzen (Hebreeën 8:13, Hebreeën 10:15-18, Galaten 3:23-26, 2 Korintiërs 3:7-17, Efeziërs 2:15 en Romeinen 7:6). Volgens een Joodse perspectief is de Thora echter aan het Joodse volk gegeven als een eeuwig verbond, zoals beschreven in Exodus 12:14-17 en 31:16-17, dat nooit vervangen of aangevuld zou worden volgens Deuteronomium 4:2 en 13:1.
Aan het einde van de 4de eeuw was de leiding van het westerse christendom unaniem over de canon van het Nieuwe Testament. In de vijfde eeuw na Christus aanvaardde het overgrote deel van de oosterse kerken de Openbaring van Johannes en zij hadden toen dezelfde canon van het Nieuwe Testament als de westerse kerken.
Het Nieuwe Testament is overgeleverd in drie grote tradities van handschriften, namelijk de Alexandrijnse tekst, de Westerse tekst en de Byzantijnse tekst. Veel verschillen zijn niet zo belangrijk, zoals verschillen in spelling en grammatica.F.F. Bruce (2003): The New Testament Documents: Are They Reliable? Bij een aantal onderwerpen verschillen de oude handschriften met nieuwere handschriften en kan worden herleid dat er sprake is van latere toevoegingen. Bijvoorbeeld een extra deel bij Marcus 16 over de derde verschijning van Jezus na zijn wederopstanding, het verhaal over Jezus en de op overspel betrapte vrouw in Johannes 7:53-8:11 en de expliciete verwijzing naar de Drie-eenheid in 1 Johannes 5:7-8, die bekend staat als de Comma Johanneum.Bart Ehrman: Misquoting Jesus, pag. 166.
Voorbeelden van tegenstrijdigheden Dit deel beschrijft een klein aantal voorbeelden van tegenstrijdigheden tussen verschillende Bijbelboeken of in sommige gevallen binnen hetzelfde Bijbelboek. Bij deze opsomming wordt geen volledigheid betracht.
Oude Testament