miniatuur|Het Chemelot-terrein in Geleen, met o.a. (voormalige) chemiefabrieken van DSM Koninklijke DSM N.V. is een voormalig Nederlands chemiebedrijf dat internationaal actief was en zich vooral toelegde op fijnchemie en biotechnologie. DSM had anno 2022 enkele honderden vestigingen over de gehele wereld met het hoofdkantoor in Maastricht. Op 20 april 2023 fuseerde het bedrijf met het Zwitserse Firmenich tot DSM-Firmenich (gestileerd als dsm-firmenich).
Geschiedenis Staatsmijnen DSM is voortgekomen uit de voormalige Nederlandse Staatsmijnen, het in 1902 opgerichte staatsbedrijf dat in Limburg de exploitatie van ondergrondse steenkoolreserves ter hand nam. De afkorting DSM verwees oorspronkelijk naar de handelsnaam de Staatsmijnen of, in het Engels, Dutch State Mines., 'De Generale Thesaurie in de Twintigste Eeuw', in: (1996): Van Tresorier tot Thesaurier‐Generaal. Zes eeuwen financieel beleid in handen van een hoge Nederlandse ambtsdrager, p. 422. Uitgeverij Verloren, Hilversum (online tekst). Bij de steenkoolwinning kwam later de productie van ammoniak en kunstmest op basis van bijproducten die vrij komen bij het vergassen van steenkool. In 1960 behaalden de Nederlandse steenkoolmijnen een recordproductie van 23 miljoen ton. De kostprijs lag echter hoger dan die van geïmporteerde steenkool. Bovendien werd er een grote gasvondst gedaan in het Groningse Slochteren. Dit leidde tot het regeringsbesluit van 17 december 1965 om de steenkolenmijnen gefaseerd te sluiten. In de loop van 1967 werd hiermee bij de Staatsmijn Maurits in Geleen als eerste begonnen en in augustus 1973 werd de laatste Staatsmijn (Staatsmijn Emma) gesloten, hoewel deze mijn wel nog ruim 10 jaar in reserve werd gehouden met het oog op een mogelijke heropening.
In het najaar van 1973 werd ook besloten om de afkorting DSM voortaan als naam te dragen.
Overschakeling naar petrochemie Na sluiting van de mijnen werd, om de daaruit voortvloeiende werkloosheid tegen te gaan, nieuwe industrie ontwikkeld in Zuid-Limburg. Een van de zwaartepunten in die ontwikkelingen was de petrochemische industrie die in Geleen werd opgezet onder de vlag van het oude mijnbouwbedrijf DSM. De naam bleef daarbij behouden. Voor DSM trad hiermee een nieuwe fase in. Al sinds de jaren 1930 had DSM onder leiding van Gerrit Berkhoff via research & development chemische kennis vergaard waarmee de chemische activiteiten sterk werden uitgebreid. In eerste instantie lag de nadruk sterk op bulkchemicaliën, maar later verschoof de productie meer naar eindproducten zoals plastics en industriële en fijnchemicaliën.
Beursgang en overschakeling naar fijnchemie Op 1 januari 1967 werd het staatsbedrijf DSM een naamloze vennootschap. De Nederlandse Staat was tot 1989 de enige aandeelhouder. DSM ging in dat jaar naar de beurs en de Staat verkocht in twee transacties in totaal 69% van de aandelen. In februari 1996 bracht de overheid nogmaals 20 % naar de markt en ten slotte werd in maart 1996 het laatste aandelenbelang verkocht.
Vanaf eind 20e eeuw maakte de bulkchemie in de bedrijfsactiviteiten geleidelijk plaats voor fijnchemie. Een belangrijke stap was in 1998 de overname van de Koninklijke Gist-Brocades NV. DSM richtte zich tevens in toenemende mate op de opkomende markten in onder andere China en India. De geleidelijke verschuiving van activiteiten resulteerde in 2002 in de verkoop van de petrochemische fabrieken aan het Saoedische bedrijf SABIC. Het industrieterrein van DSM in Geleen wordt sindsdien Chemelot genoemd. In 2016 stopte DSM definitief met de bulkchemie. De onderneming legde zich daarna toe op producten die toepassing vinden in onder andere de voedingsmiddelenindustrie, de gezondheidssector, de automobielindustrie en de bouw. (2015): From Coal to Biotech: the transformation of DSM with business school support. Springer. .
In januari 2012 maakte DSM bekend samen met het Amerikaanse bedrijf POET te investeren in een fabriek voor de productie van bio-ethanol uit maiskolven, bladeren en stengels die op de akkers achterblijven na de oogst. DSM levert zo’n 30 enzymen en een unieke gistsoort om de plantenresten in ethanol om te zetten. De fabriek werd gebouwd in de Amerikaanse staat South Dakota en de productiecapaciteit bedraagt zo'n 75 miljoen liter op jaarbasis. Het betrof een investering van 250 miljoen dollar, gelijk verdeeld over de twee joint venture partners. Wegens veel operationele problemen is de fabriek echter stopgezet.
In november 2013 splitste DSM een deel van haar farmadivisie DSM Pharmaceuticals Products (DPP) af en bracht deze vervolgens samen met het Amerikaanse private-equitybedrijf JLL Partners onder in een joint venture. DSM heeft een aandelenbelang van 49 % in de joint venture. Het was al langer bekend dat DSM een partner zocht voor DPP die in 2012 een omzet realiseerde van € 543 miljoen en werk bood aan 2400 mensen. Direct na de oprichting werd de Canadese branchegenoot Patheon opgekocht. De totale waarde van de transactie bedroeg US$ 2,6 miljard waarbij de waarde van DPP was vastgesteld op US$ 670 miljoen. De nieuwe combinatie gaat verder als DPx en had in 2014 een omzet van $ 2 miljard en telde zo’n 8300 werknemers wereldwijd. In juli 2016 kreeg Patheon een beursnotering aan New York Stock Exchange. DSM verkocht bijna 5 miljoen aandelen voor ruim US $ 100 miljoen. Het chemiebedrijf houdt 53,5 miljoen aandelen en tegen de introductiekoers van $ 21 komt de totale waarde op ruim US$ 1 miljard uit. DSM’s partner in Patheon, JLL Partners, verkocht geen aandelen. Na de verkoop is het belang van DSM in Patheon gedaald naar 34 %. Medio mei 2017 maakte Thermo Fisher Scientific een bod bekend op heel Patheon.NRC Handelsblad DSM boert goed met overname Pantheon, 16 mei 2017, geraadpleegd op 16 mei 2017 Thermo Fisher betaalt US$ 7,2 miljard, inclusief US$ 2 miljard aan schulden, of US$ 35 per aandeel. Bij dit bod vertegenwoordigt het belang van DSM in Patheon een waarde van US$ 1,7 miljard.
In maart 2015 kondigden DSM en CVC Capital Partners een samenwerkingsverband aan. DSM brengt de activiteiten in van de onderdelen Polymer Intermediates (caprolactam en acrylonitril, beide zijn grondstoffen zijn voor nylon en plastics) en Composite Resins in. DSM vindt deze cyclische activiteiten niet meer bij het bedrijf passen en krijgt een minderheidsbelang van 35 % in de nieuwe onderneming. CVC krijgt een aandelenbelang van 65 %. De pro-forma omzet aan derden van het nieuwe bedrijf bedroeg zo’n € 2,1 miljard in 2014 en telde 1950 werknemers. Op 31 juli 2015 werd deze transactie afgerond en kreeg het onderdeel de naam ChemicaInvest.
Toenemende internationalisering miniatuur|Voormalig DSM-kantorencomplex nabij Station Sittard, 2021 Vanaf circa 2000 trok DSM zich geleidelijk terug uit zijn traditionele basis in de Oostelijke en Westelijke Mijnstreek in Nederlands-Limburg, om zich daarna meer en meer te richten op de rest van Nederland en de wereld. Een belangrijke stap in die richting was de verkoop van de petrochemische fabrieken in Geleen in 2002. In 2015 nam DSM een bescheiden kantoor in WTC Amsterdam in gebruik.'DSM huurt 900 m² in WTC Amsterdam', op propertynl.com, 12 augustus 2015. Gearchiveerd op 19 augustus 2023. In 2020 werd het in 1991 geopende DSM-kantorencomplex op Kantorenpark Sittard gesloten, waarna de overgebleven werknemers naar Heerlen werden overgeplaatst. Een jaar later werd het omvangrijke gebouw in Sittard verkocht aan een projectontwikkelaar.'Voedings- en chemiebedrijf DSM verkoopt het kantoorgebouw in Sittard aan projectontwikkelaar en particulier belegger Mulleners Vastgoed', op savills.nl, 14 oktober 2021. Gearchiveerd op 19 augustus 2023.
In juli 2021 maakte DSM bekend dat het internationale hoofdkantoor eind 2023 overgeplaatst wordt van Heerlen naar Maastricht. Het bedrijf had in die laatste stad de oude Ambachtsschool, een rijksmonument, en de aangrenzende voormalige bioscoop Euroscoop op het oog. De gebouwen op de hoek van de Sint Maartenslaan en Wilhelminasingel werden door projectontwikkelaars EDGE en 3W verbouwd tot energieneutrale en circulaire kantoren met circa 400 flexplekken, die plaats zullen bieden aan ruim 700 medewerkers. DSM least het complex voor minimaal twintig jaar.'DSM verruilt wereldwijde thuisbasis Heerlen na 120 jaar voor Maastricht; Parkstad is furieus', limburger.nl, 15 juli 2021. Gearchiveerd op 30 januari 2023. De aankondiging van de verhuizing naar Maastricht veroorzaakte een politieke rel in Limburg, enerzijds vanwege het "verraad van DSM" jegens de oostelijke mijnstreek, waar de wortels van het bedrijf zitten, anderzijds vanwege toegezegde subsidies van de Provincie Limburg en de Gemeente Maastricht, bedoeld voor de herbestemming van het gebouwencomplex in Maastricht.'Limburgse Staten twijfelen over bijdrage van 1,75 miljoen euro aan verhuizing DSM' op nos.nl, 24 juli 2021. Gearchiveerd op 19 maart 2023. Uiteindelijk besloot DSM van de subsidies van in totaal 3,5 miljoen euro af te zien.'Statement DSM inzake subsidies nieuwe hoofdkantoor Maastricht', persbericht van DSM, 6 augustus 2021. Gearchiveerd op 9 juni 2023.
Fusie met Firmenich Op 31 mei 2022 maakte het bedrijf bekend te gaan fuseren met het Zwitserse Firmenich, fabrikant van onder andere geur- en smaakstoffen. Het fusieconcern met 28.000 werknemers zal juridisch in Zwitserland gevestigd worden, maar de hoofdkantoren in Heerlen (vanaf 2023 Maastricht) en Kaiseraugst (bij Bazel) blijven gehandhaafd.'DSM fuseert met Firmenich, komt juridisch in Zwitserse handen', nos.nl, 31 mei 2022. Gearchiveerd op 19 augustus 2022. Van de nieuwe combinatie, die verder gaat onder de naam DSM-Firmenich, komt 65,5 % van de aandelen in handen van aandeelhouders van DSM en de rest is voor de eigenaren van Firmenich.DSM fuseert met kleinere Zwitserse concurrent, Volkskrant, 31 mei 2022, geraadpleegd op 1 juni 2022. Gearchiveerd op 1 juni 2022. Deze verhouding reflecteert de jaaromzet van beide bedrijven in 2021, dat was 9,2 miljard euro voor DSM en 4,3 miljard euro voor Firmenich. De gezamenlijke voedingsdivisie, met een omzet van 2,7 miljard euro, blijft in Delft en breidt uit. De andere drie divisies, met een gezamenlijke omzet van 8,7 miljard euro, zijn in Zwitserland gevestigd. De huidige bestuursvoorzitter van DSM, De Vreeze, zal het fusiebedrijf vanuit Zwitserland leiden.'DSM wordt Zwitsers na overname Firmenich, top verhuist mee', in Het Financieele Dagblad, 31 mei 2022. Gearchiveerd op 19 augustus 2023. In april 2023 hadden DSM en Firmenich alle goedkeuringen voor hun fusieplannen binnen. De transactie werd op 20 april 2023 afgerond.De Aandeelhouder DSM en Firmenich zetten volgende stap met fusieplan, 17 april 2023, geraadpleegd op 22 april 2023. Gearchiveerd op 22 april 2023.
Tijdlijn 1902: Oprichting Staatsmijnen. 1906: Eerste kolen van mijn Staatsmijn Wilhelmina. 1906: Nieuw hoofdkantoor in Heerlen. 1913: Mijnbouwactiviteiten in Staatsmijn Emma en Staatsmijn Hendrik. 1919: De cokesfabriek Emma (of Emma I) te Treebeek vormt het begin van de chemische activiteiten van DSM. 1921: Fabriek Emma levert eerste gas aan gemeente Sittard. 1926: Ingebruikname Staatsmijn Maurits te Geleen, een mijn voor delving van vetkool. Deze zou uitgroeien tot de grootste kolenmijn in Europa 1927: DSM start met de bouw van een kunstmestfabriek in Geleen, het Stikstofbindingsbedrijf (SBB). 1928: Oprichting eigen gasdistributiebedrijf. 1929: Ingebruikname cokesfabriek Maurits te Geleen. 1930: Productie eerste kunstmest. 1939: Bouw Centraal Laboratorium te Geleen onder leiding van Gerrit Berkhoff. 1945: Cokesproductie alleen nog in Staatsmijn Maurits. 1945: Sluiting van cokesfabriek Emma. 1947: DSM richt kennisdochter Stamicarbon op voor het beheer van patenten. 1951: Begin bouw cokesfabriek Emma II te Beek. 1952: Start productie caprolactam. 1954: Sluiting cokesfabriek Emma I (29 juli). 1954: Opening cokesfabriek Emma II (15 oktober). 1956: Start productie ureum. 1959: Eerste hogedruk polyetheenfabriek in gebruik.