Microsoft Windows is een groep verschillende grafische besturingssysteemfamilies, die allemaal zijn ontwikkeld, uitgebracht en verkocht door Microsoft. Elke familie is geschikt voor een bepaalde sector van de informatica-industrie. Actieve Windows-families zijn Windows NT en Windows IoT. Deze kunnen subfamilies omvatten, bijvoorbeeld Windows Embedded Compact (Windows CE) of Windows Server. Opgeheven Windows-families zijn Windows 3.x, Windows 9x, Windows Mobile en Windows Phone.
De recentste (stabiele) versie van Windows is Windows 11, versie 25H2.
Naam Het Engelse woord 'Windows' betekent 'vensters'. Vensters zijn een van de vier onderdelen van het WIMP-interfaceconcept (Window, Icon, Menu, Pointing device), oorspronkelijk gedefinieerd aan het Xerox PARC begin jaren 80.
Desktop en tablets Er zijn in de loop der jaren veel versies van Microsoft Windows uitgegeven. Deze versies zijn in de volgende categorieën op te delen:
Niet meer ondersteunde versies De versies van Windows onder deze categorie beschikken in het geheel niet meer over ondersteuning. Er komen geen patches meer voor uit.
Windows 1.0
De geschiedenis van Windows gaat terug tot 1982, toen Microsoft begon aan de eerste versie van een besturingsprogramma dat de naam Interface Manager kreeg. Dit werd aangekondigd in november 1983 (na de Apple Lisa, maar voor de Macintosh) onder de naam "Windows". Windows 1.0 kwam echter pas uit in november 1985. Windows 1.0 deed eigenlijk dienst als een shell over MS-DOS. Verder waren er verschillende programma's met een UI meegeleverd zoals de Rekenmachine, Kalender, Cardfile, Clipboard viewer, Klik, Configuratiescherm, Kladblok, Paint, Reversi, Terminal en Write. In Windows 1.0 was het niet mogelijk vensters met elkaar te laten overlappen.
Windows 2.0
In oktober 1987 werd Windows 2.0 gelanceerd. Nieuw was een verbeterd geheugenbeheer en de mogelijkheid vensters met elkaar te laten overlappen. Ook toetsencombinaties deden in deze versie hun intrede.
Windows 2.1 werd in twee verschillende versies uitgebracht: Windows/386 en Windows/286. In die eerste kwam er ondersteuning voor multitasking van verschillende DOS-programma's en ook het geheugengebruik was verbeterd. In die tweede was onder andere een verbeterd geheugengebruik doorgevoerd.
De eerste versies van Windows werden vaak gezien als een grafische interface over MS-DOS. Niettemin hadden deze eerste 16 bitversies van Windows al kenmerken van volledige besturingssystemen: eigen uitvoerbaar bestandsformaat en eigen stuurprogramma's voor printers, muis, toetsenbord, schermen etc. Ook had Windows, in tegenstelling tot MS-DOS, de mogelijkheid meerdere programma's met een grafische interface te gebruiken op hetzelfde moment (multitasking). Windows had dan ook veel meer opties en mogelijkheden, waaronder ondersteuning voor grotere geheugens.
Windows 3.0 en 3.1
De grootste verandering in Windows 3.0 (1990) en Windows 3.1 (1992) was dat programma's nu in een beschermde modus draaiden; hierdoor kregen ze toegang tot verschillende, afgescheiden delen van het geheugen en kon een programma gemakkelijk meerdere megabytes gebruiken. Ook werden verschillende onderdelen door Microsoft herschreven. Windows 3.1x was de laatste versie van Windows waar geen taakbalk en startmenu beschikbaar was.
Windows NT 3.1, 3.5 en 4.0
Origineel was de Windows NT-lijn bedoeld voor commercieel gebruik. De eerste versie van Windows NT was NT 3.1 (1993). Het versienummer "3.1" werd gekozen omdat het overeenkwam met de consumentenversie van Windows in die tijd (Windows 3.1). Versie NT 3.1 (1993) werd opgevolgd door respectievelijk NT 3.5 (1994), NT 3.51 (1995) en NT 4.0 (1996). Windows NT 4.0 is het eerste NT-gebaseerd besturingssysteem dat de interface van Windows 95 meekreeg.
Windows 95, 98 en ME
In augustus 1995 lanceerde Microsoft Windows 95, codenaam Chicago. Een belangrijke vernieuwing was de nieuwe gebruikersinterface. Zo werd de taakbalk, zoals hij bekend bleef tot en met Windows 7, geïntroduceerd. Ook werd hardware nu automatisch gedetecteerd en geconfigureerd door Windows (plug-and-play). 32 bitprogramma's werden nu ondersteund en de stabiliteit werd ten opzichte van Windows 3.1 verbeterd. Er kwamen verschillende OEM Service Releases (OSR) uit van Windows 95. Ieder kreeg voor belangrijke updates een Service Pack.
In juni 1998 volgde Windows 98. Nog geen jaar later, in mei 1999, kwam er een herziene versie van Windows 98 uit: Windows 98 Second Edition (of Windows 98 SE). Deze versie was geen gratis update, maar een heruitgave waarvoor betaald moest worden.
In februari 2000 kwam Microsoft met Windows 2000 op de markt. Omdat Windows 2000 op bedrijven was gericht kwam Microsoft voor consumenten met Windows ME (ME staat voor Millennium Edition). Windows ME was net als Windows 98 gebaseerd op MS-DOS en werd voorzien van enkele functies die Windows 2000 had, zoals een systeemherstel. Windows ME bleek echter instabiel. Het was het laatste besturingssysteem van Microsoft dat was gebaseerd op MS-DOS.
Windows 2000 (NT 5.0)
Windows 2000 was de laatste NT-gebaseerde versie van Windows die geen Microsoft Product Activation had ingebouwd. Het is ook de laatste versie van Windows die gebaseerd was op Windows NT waarvan geen consumentenversie werd geleverd. Ook was het de laatste versie van Windows die Windows Classic gebruikt als standaard UI. Windows 2000 bracht verschillende wijzigingen mee, zo werd de Active Directory geïntroduceerd in Windows 2000 Server. Veranderingen aan de configuratie van Windows vereisten niet langer dat de computer opnieuw werd opgestart. Het is de laatste Windows NT-versie waarvan een 16 bit-versie bestaat.
Windows XP (NT 5.1)
Gebaseerd op de tijdlijn is Windows XP in 2001 de opvolger van Windows Me geworden. Volgens het versienummer (NT 5.1) is Windows XP echter de opvolger van Windows 2000 (NT 5.0). De belangrijkste vernieuwing in Windows XP is waarschijnlijk te danken aan de nieuwe doelgroep. Microsoft richtte zich met Windows XP ook volledig op de consumenten. Windows XP werd voorzien van een mooiere interface met de naam "Luna". Deze is standaard beschikbaar in het blauw, zilver en olijf. Het startmenu werd onder handen genomen en het systeem is gebruiksvriendelijker en stabieler.
In 2002 kwam Microsoft met het eerste Service Pack voor Windows XP. In deze versie van Windows XP werd ondersteuning voor USB 2.0-interfaces toegevoegd, alsmede .NET-ondersteuning, IPv6-ondersteuning en ondersteuning voor SATA-schijven groter dan 137 GB. Verder werd versie 4.7 van Windows Messenger in deze update gebonden.
Eveneens in 2002 kwam Microsoft met Windows XP Media Center Edition (codenaam Freestyle), en in 2003 met Windows XP Media Center Edition 2004 (codenaam Harmony).
In 2004 kwam Microsoft met een tweede Service Pack voor Windows XP. Deze update loste veel problemen op en bracht ook nieuwe functies zoals het aangeven door middel van een bericht als een download een computervirus zou kunnen bevatten, een ingebouwde firewall, die de computer moet beschermen tegen hackers, en een makkelijker hulpprogramma voor het opsporen van draadloze netwerken.
Ook in 2004 kwam Microsoft met Windows XP Media Center Edition 2005 (codenaam Symphony), en in 2005 met Windows XP Media Center Edition 2005 Update Rollup 2 (codenaam Emerald).
In 2008 kwam het derde en tevens laatste Service Pack voor Windows XP. Nieuw in SP3 was de verbeterde compatibiliteit met Windows Server 2008, een nieuwe versie van het programma 'Verbinding met extern bureaublad' en ondersteuning voor .NET 4.0. Ondersteuning voor SP3, en Windows XP zelf, eindigde op 8 april 2014.
Windows Vista (NT 6.0)
Op 30 januari 2007 kwam Windows Vista uit. Net als zijn voorganger is Windows Vista gebaseerd op de Windows NT-kernel. Het draagt versienummer Windows NT 6.0. Windows Vista zou eigenlijk in 2006 moeten zijn uitgekomen voor de consumenten maar dit werd uitgesteld. Voor bedrijven verscheen Vista op 30 november 2006. Een grote vernieuwing in Windows Vista is de gebruikersinterface: deze werkt nu op Windows Aero. Windows Vista is tevens de laatste versie van Windows die enkel de klassieke taakbalk heeft. Voor Windows Vista zijn ondertussen al twee Service Packs verschenen.
Windows Vista werd echter niet goed ontvangen: de systeemvereisten waren hoog in vergelijking met die van Windows XP, waardoor op veel computers het systeem traag werkte of niet alle grafische features konden worden gebruikt. Daarnaast betekende de verbeterde veiligheid, onder meer door middel van gebruikersaccountbeheer (UAC), een verandering in de manier waarop men gewend was te werken; veel wijzigingen vereisten nu het ingeven van een beheerderswachtwoord, ook wanneer men met een beheerdersaccount was ingelogd, wat door veel gebruikers als hinderlijk werd ervaren. Windows Vista werd in 2009 opgevolgd door Windows 7.
Windows Vista is tevens het enige besturingssysteem van Windows dat niet bedoeld is voor servers en dat niet op zijn voorganger is gebaseerd. Origineel zou Windows Vista op Windows XP zijn gebaseerd, maar tijdens de ontwikkeling hield Microsoft een Development reset, daarbij worden alle wijzigingen ongedaan gemaakt. Er werd vervolgens gekozen om op de servervariant van Windows XP verder te werken: Windows Server 2003.
Windows 7 (NT 6.1)
Op 22 oktober 2009 lanceerde Microsoft Windows 7. Deze moest het door fouten geplaagde Windows Vista doen vergeten. Nieuw in Windows 7 was de vernieuwde taakbalk. Deze bevatte nu geen labels meer en de iconen waren groter. Hierdoor is de taakbalk ongeveer twee keer zo hoog als de klassieke versie ervan. Ook was Windows Aero drastisch verbeterd, waar in Windows Vista de taakbalk en vensters hun transparantie verloren als een venster werd gemaximaliseerd, is dat in Windows 7 niet meer het geval. Ook werd Aero Snap, Peek en Shake ingevoerd. Ook is het nu mogelijk om op het bureaublad een diashow af te spelen en widgets zitten niet meer vast aan een balk, maar kunnen worden verspreid over het volledige bureaublad. Verder hebben ook de bibliotheken hun intrede gedaan. Windows 7 werd vooral als 64 bitseditie verkocht. Windows 7 is ook de laatste versie van Windows die beschikt over de klassieke Windows-stijl uit Windows Me en eerder. Op 13 januari 2015 is Windows 7 de periode van extended support ingegaan; vanaf dan worden er alleen nog maar beveiligingslekken hersteld. Updates, zoals nieuwe versies van Internet Explorer, worden dan niet meer ontwikkeld voor Windows 7. Op 14 januari 2020 werd alle ondersteuning van Microsoft voor Windows 7 beëindigd. Dit betekent dat het besturingssysteem sindsdien geen (beveiligings)updates krijgt.
Windows 8 (NT 6.2)
Op 26 oktober 2012 lanceerde Microsoft Windows 8, de opvolger van Windows 7. Een grote vernieuwing van Windows 8 is de drastisch veranderde gebruikersinterface, waardoor Windows 8 dan ook de grootste vernieuwing sinds Windows 95 genoemd wordt. Windows 8 beschikt over de Metro-interface die al eerder te zien was op Windows Phone 7. Verder is er ondersteuning voor ARM-architectuur en is het mogelijk Windows vanaf een USB-apparaat te laten starten met Windows To Go. Ook is er ondersteuning voor USB 3.0. Verder is er een nieuw Taakbeheer en is Windows 8 de eerste versie van Windows die niet meer beschikt over de klassieke interface van Windows 95 en Me. In de klassieke omgeving, gekend uit Windows 7, werd Aero Glass geschrapt om meer een geheel de vormen met de Metro-UI. Vanwege de Windows 8.1-update, werd ondersteuning van Windows 8 gestopt op 12 januari 2016 en moeten gebruikers voor die tijd hebben bijgewerkt naar Windows 8.1 om updates te blijven ontvangen.
Windows 10 (NT 10.0)
Windows 10 versie 1511