Oudezijl is een buurtschap en een voormalig havenplaatsje in de gemeente Oldambt, provincie Groningen (Nederland). Het ligt tegen Bad Nieuweschans, daarvan gescheiden door het water van de Westerwoldse Aa. De westelijke helft – met de Schanskerdijk – behoorde tot 1990 tot het kerspel Nieuw-Beerta en de gemeente Beerta.
De naam van de plaats verwijst naar de Oudezijl (= oude sluis) of Tienkarspelenzijl, die in de 17e eeuw werd gebouwd om het water van de Westerwoldse Aa door te laten.
De Westerwoldse Aa liep aanvankelijk vlak langs de vesting Nieuweschans, aangelegd in 1628 op de hoek van de nieuwe polder Bunderneuland. De rivier had echter al snel een nieuwe weg naar zee gevonden, waarna de oude loop werd afgedamd. Bij de aanleg van de Schanskerdijk in 1657 bouwde men nieuwe zeesluis op de kwelders, de Aa-zijl, die in de plaats kwam van de bestaande zeesluizen te Winschoterzijl en Oudeschans. De rivier werd rechtdoor over de Stadskiel geleid, vanaf Tutjeshut tot Oudezijl. Kaarten uit die tijd laten hier verder geen bebouwing zien.Jacob Sijpkens, Bijdrage tot de geschiedenis van de waterstaatstoestanden van Westerwolde, Groningen 1924, p. 14-17.
Omdat er niet genoeg stroming was om de uitwateringsgeul goed te laten doorspoelen, werd er vervolgens in 1661 nog een tweede sluis gebouwd. Hiervoor gebruikte men het eerder afgedamde stroombed, het latere Snikdiep. In de vesting zelf lag verder nog een derde zijl, de Langeakkerzijl, die het water van Wymeer, Dünebroek en afvoerde. De drie sluizen maakte het mogelijk bij oorlogssituaties de omliggende landerijen onder water te kunnen zetten. De beide nieuwe sluizen raakten echter al snel verstopt met 'dargh' (veengrond) en werden in 1669 tijdens een storm weggespoeld. Daarbij ontstond een grote doorbraakkolk.
In 1670 werd daarom dichter bij het dorp een nieuwe zeesluis gebouwd, later bekend als Oudezijl, die het water van tien dorpen in het achterland naar zee moest afvoeren. De oude loop van de rivier – de Oude Aa – kwam te vervallen, maar . In 1689 werd bij de doorbraakkolk bovendien een tweede sluis gebouwd, nu voor de afwatering van Bellingwolderzijlvest: de Zwijnezijl. Dit gebeurde omdat de zeesluis bij Finsterwolde tijdelijk onklaar was geraakt.
Door de aanleg van de (1682) en de Kroonpolder (1696) kwamen de drie sluizen steeds verder landinwaarts te liggen. Daarom werd in 1707 verder stroomafwaarts een nieuwe zeesluis gebouwd: de Statenzijl. Vanaf dat moment stond de binnensluis bekend als Oudezijl, later ook wel Tienkarspelenzijl (1742) of Seven Carspelen zijl (1781). Dat laatste omdat drie overige karspelen (Beerta, Blijham en Bellingwolde) sinds 1704 hun eigen afwatering hadden bij Finsterwolde. De Zwijnezijl kwam tijdelijk te vervallen, maar werd later weer in gebruik genomen. Ook het kanaal door de vesting kwam te vervallen, doordat het Wymeerer Sieltief voortaan via de vestinggrachten naar het noorden werd geleid, waar in 1737 de Wymeerster Siel (Wijmeersterzijl) werd gebouwd.
De sluis werd in 1827 afgebroken. Het buurtje rond de sluis bleef echter de naam Oudezijl houden. Op het stroombed van de Oude Aa werd het zogenoemde 'Laantje' aangelegd (de huidige weg langs de Westerwoldse Aa), die tot de gemeentelijke herindeling van 1990 tevens de gemeentegrens tussen Beerta en Nieuweschans vormde.
Oudezijl had in 1807 een eigen schooltje, dat acht jaar later nog bestond, maar vervolgens werd opgeheven.
Station Bad Nieuweschans en de bijbehorende locomotiefloods liggen in Oudezijl.
Zie ook Oude Zijl of Lutje Loug, voormalige buurtschap in de Oostwolderpolder (Oldambt) Oldenzijl, gemeente Het Hogeland Oldenzijl, buurtschap bij Winsum
Externe links
Categorie:Geografie van Oldambt Categorie:Buurtschap in Groningen