Vlaanderen is de noordelijke deelstaat van België, waar Nederlands de officiële taal is en die gevormd wordt door het Vlaamse Gewest en de Vlaamse Gemeenschap. De deelstaat werkt volledig autonoom op haar eigen bevoegdheden via het Vlaams Parlement en de Vlaamse Regering. Vlaanderen behoort tot de federale staat België. Het heeft de grondwettelijke macht beslissingen over bepaalde niet-federale bevoegdheden te nemen.
Het moderne Vlaanderen bestaat uit de provincies West-Vlaanderen, Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Vlaams-Brabant en Limburg. Ook heeft het bevoegdheden in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Vanuit historisch perspectief bestaat het huidige Vlaanderen uit delen van het graafschap Vlaanderen, het hertogdom Brabant en het graafschap Loon. Vlaanderen is een van de meest verstedelijkte en dichtstbevolkte regio's in de Europese Unie.
Toponymie
|miniatuur|Pieter Paul Rubens voor de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen. |- |miniatuur|Grote Markt in Brussel. |- |miniatuur|Trapgevels in de Dweersstraat in Brugge. |- |miniatuur|Het Begijnhof en de Onze-Lieve-Vrouwekerk in Kortrijk. |- |miniatuur|Stadhuis van Leuven. |- |miniatuur|Zicht van de Graslei vanop de Korenlei getrokken. |- |miniatuur|De Onze-Lieve-Vrouwbasiliek in Scherpenheuvel. |- |miniatuur|Sint-Quintinuskathedraal in Hasselt. |- |miniatuur|Ieper na de Eerste Wereldoorlog in 1919. |- |miniatuur|Belfort van Aalst. |- |miniatuur|Casino van badstad Knokke-Heist. |} Het toponiem Vlaanderen verwijst naar het historische graafschap Vlaanderen. De plaatsnaam Flaumandrum – Dictionnaire des noms de lieux en Wallonie et à Bruxelles, Racine, Brussel, 2005, blz. 275. dook voor het eerst op in 358, toen de Franken in de omgeving van Brugge de Vlaanderengouw of pagus Flandrensis van de Romeinen onder hun beheer kregen.Fiche 'Vlaanderen'; woorden.org. Gearchiveerd op 12 april 2023.
Een pagus of gouw was een soort (klein) graafschap. Het Latijnse bijvoeglijke Flandrensis zou op zijn beurt weer zijn ontleend aan *flâm – Frisian, Mouton, The Hague, 1981, blz. 46. ‘overstroomd gebied’, een Ingveoonse afleiding van het Oergermaanse *flaumaz dat ‘vloed, stroom, stroming en modder’ betekent, vergelijk: Engels to flow, Oudfries: flām en het Nederlandse vlieten met de betekenis ‘stromen, vloeien’, Oudnoords flaumr ‘draaikolk’, Deens flom ‘overstroming, vloed’. – A Handbook of Germanic Etymology, Brill, Leiden, 2003, blz. 106.Lauran Toorians: Etymologica: een nieuwe verklaring voor ‘Vlaanderen’, 2021. Gearchiveerd op 21 juni 2024. Deze betekenis lijkt aan te sluiten bij de geografie van het Vlaamse kustgebied, dat tussen de 3e en de 8e eeuw tweemaal per dag overstroomde met water van de Noordzee. De Pagus Flandrensis was een kustgebied met grote getijdengeulen en groene schorren waarin schapenboeren leefden, al dan niet op terpen. Het gebied strekte zich uit rond Brugge tussen IJzer en Zwin en ontwikkelde zich in de volgende eeuwen tot het belangrijke graafschap Vlaanderen.
In het Middelnederlands ontwikkelde de oorspronkelijke f zich tot een v, vandaar Vlāminc, vlāmisch en Vlander (enkv.). De plaatsnaam staat in het meervoud in het Nederlands Vlaanderen, het Vlaams Vloandrn, het Duits Flandern, het Engels Flanders, het Spaans Flandes en het Italiaans le Fiandre. In het Frans gebruikt men zowel les Flandres als la Flandre.
De Vlamingen doen hun intrede in de geschiedenis in het levensverhaal van Sint-Eligius (ca. 590-660), de Vita sancti Eligii. Dit werd opgesteld vóór 684 en is bekend in een omwerking van rond 725. Daar verschijnen de Flanderenses die wonen in Flandris. In het Latijn evolueerde dit later tot de gestandaardiseerde vormen Flandrenses en Flandria. In de vroegste bron die Vlaanderen noemt, verwijst het alleen nog naar de streek rond Brugge en Oudenburg.Sijs, Nicoline van der. Calendarium van de Nederlandse taal: de geschiedenis van het Nederlands in jaartallen. Netherlands: Sdu, 2006, pp. 27.
De term "Vlaanderen" verwijst vanuit historisch standpunt naar het graafschap Vlaanderen. In de 16e en 17e eeuw komt de naam als pars pro toto in gebruik voor de hele Spaanse Nederlanden. Daarna blijft het gebruikelijk de Nederlandse taal en cultuur in de Zuidelijke Nederlanden "Vlaams" te noemen. Vanaf de late 19e eeuw wordt ook de naam "Vlaanderen" weer veralgemeend om te verwijzen naar het Nederlandse taalgebied in België. Ten slotte is de deelstaat van dit gebied vernoemd naar Vlaanderen: Vlaams Gewest en Vlaamse Gemeenschap.
De term "Vlaanderen" is ook nog terug te vinden in Zeeuws-Vlaanderen en Frans-Vlaanderen (Flandre), die eveneens deel uitmaakten van het graafschap Vlaanderen.
Geschiedenis
Middeleeuwen links|miniatuur|353x353px|Een Vlaamse dame en heer in het jaar 1400, geïllustreerd in het kostuumboek "Théâtre de tous les peuples et nations de la terre avec leurs habits et ornemens divers, tant anciens que modernes, diligemment depeints au naturel". Gemaakt door Lucas d'Heere in de 2e helft van de 16e eeuw. Het gebied van het huidige Vlaanderen was in de middeleeuwen verdeeld over meerdere feodale staten. De voornaamste waren het graafschap Vlaanderen in het westen, het hertogdom Brabant in het centrum en het graafschap Loon in het oosten; het laatste werd in 1367 bij het prinsbisdom Luik gevoegd. Het graafschap Vlaanderen viel onder de Franse Kroon, terwijl het overige deel van het huidige Vlaanderen onderdeel was van het Heilige Roomse Rijk.
In 1384 vormden de graafschappen Vlaanderen en Artesië, vanaf 1421 gevolgd door andere gewesten, de aanzet van de Bourgondische Nederlanden. De Pragmatieke Sanctie van keizer Karel V uit 1549 verenigde de Zeventien Provinciën tot een staatkundige eenheid. In 1581 verklaarden de meeste provincies met de Unie van Utrecht hun onafhankelijkheid tegenover de Spaanse koning (Plakkaat van Verlatinge). Het Spaanse Leger van Vlaanderen heroverde echter grotendeels Vlaanderen en Brabant zodat de Zuidelijke Nederlanden onder Spaans-Habsburgs bewind bleven, terwijl de noordelijke provincies samen de confederale Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden vormden. Als datum voor deze (eerste) scheiding der Nederlanden wordt vaak de Val van Antwerpen in 1585 genoemd. miniatuur|links|Landkaart van Vlaanderen in 1584.
Ancien régime Na de Slag bij Kassel van 1677 werd het meest westelijke deel van het graafschap Vlaanderen (de streek rond Kassel, Belle en Ieper) door Frankrijk bezet, wat bevestigd werd in 1678 door de Vrede van Nijmegen. Het bewind over de Zuidelijke Nederlanden zou in 1713 met de Vrede van Utrecht overgaan van de Spaanse naar de Oostenrijkse Habsburgers. Einde 1789 riepen negen van de tien Zuid-Nederlandse provincies, met Vlaanderen en een min of meer zelfstandig West-Vlaanderen maar zonder Luxemburg, de onafhankelijke Verenigde Nederlandse Staten uit. Na een jaar al keerde het Oostenrijkse regime terug. In 1792 werden de Oostenrijkse Nederlanden en het prinsbisdom Luik door Frankrijk bezet en na een kortstondige Oostenrijkse restauratie in 1795 geannexeerd. Hiermee werd voor het eerst in de geschiedenis het grondgebied van het huidige Vlaanderen samengebracht. In 1815 werden de Zuidelijke Nederlanden een deel van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden tijdens het Congres van Wenen na de definitieve nederlaag van Napoleon.
Met de Belgische Revolutie van 1830 scheurde België zich af van het huidige Nederland en Luxemburg. Het regime werd overwegend Franstalig. Na enkele decennia van bewustwording over het taalgebruik ontstond de Vlaamse Beweging. Zo werden "Vlaanderen" en "Vlaams" begrippen die staan voor Nederlandstalig België. In 1962 werd de taalgrens officieel vastgelegd en in 1993 werd België grondwettelijk een federale staat. Vlaanderen wint sindsdien geleidelijk aan institutionele, politieke, financiële, culturele, economische en sociale autonomie.
Vlaamse autonomie
Sinds de oprichting van België heeft de Vlaamse Beweging gestreefd naar meer culturele en bestuurlijke autonomie voor Vlaanderen. Deze beweging is verdeeld in verschillende strekkingen, variërend van een onafhankelijke Vlaamse staat tot een confederaal België en een autonoom Vlaanderen.
De grootste partij in Vlaanderen, de Nieuw-Vlaamse Alliantie (N-VA), streeft naar een onafhankelijke Vlaamse staat binnen de Europese Unie. Ze willen dat Vlaanderen zijn eigen beleid kan voeren op het gebied van economie, financiën, sociale zekerheid en buitenlandse zaken. De partij wil ook dat Vlaanderen zijn eigen verdediging en veiligheid kan organiseren en dat Vlaanderen de bevoegdheid krijgt om zijn eigen belastingen vast te stellen. Er zijn ook krachten actief die een hereniging van Vlaanderen en Nederland wensen tot een Groot-Nederland of een nieuwe confederale samenwerking met Nederland.
Het Vlaams Belang (VB) is een radicaal-rechtse partij die zich inzet voor een onafhankelijke Vlaamse republiek (Vlaamse onafhankelijkheid) en een centrale Vlaamse identiteit. Ze willen dat Vlaanderen zijn eigen staatsstructuur kan kiezen, zonder inmenging van de federale overheid. Ze willen ook dat Vlaanderen zijn eigen migratie- en asielbeleid kan voeren en dat Vlaanderen de bevoegdheid krijgt om zijn eigen belastingen vast te stellen.
De Christen-Democratisch en Vlaams (CD&V) partij pleit voor meer autonomie voor Vlaanderen binnen een federale structuur van België. De partij wil dat de regio's, waaronder Vlaanderen, meer bevoegdheden krijgen op het gebied van gezondheidszorg, justitie en economie. De partij wil ook dat de federale regering zich beperkt tot de nationale kwesties zoals defensie, buitenlandse zaken en financiën.
De Libertair, Direct, Democratisch (LDD) partij streeft naar een onafhankelijk Vlaanderen met een liberale economie. Ze willen dat Vlaanderen zijn eigen economisch beleid kan voeren en zijn eigen belastingen kan vaststellen. Ze willen ook dat Vlaanderen meer bevoegdheden krijgt op het gebied van veiligheid en justitie, en dat de regionale regeringen meer autonomie krijgen.
Geografie Topografie De totale oppervlakte van Vlaanderen bedraagt 13.788 km². Wanneer men het Brussels Hoofdstedelijk Gewest echter niet meerekent bedraagt deze 13.626 km². De grensomtrek van Vlaanderen bedraagt 796 km waarvan 66 km kustlijn. In totaal zijn er 178 grensovergangen. De belangrijkste steden in Vlaanderen zijn Brussel, Antwerpen, Gent, Brugge, Leuven, Aalst, Mechelen, Kortrijk, Hasselt, Sint-Niklaas, Oostende, Roeselare en Genk.
De hoogste punten van Vlaanderen zijn het Stroevenbos en de Reesberg in de gemeente Voeren met een hoogte van 287,5 m. Het hoogste punt van Vlaanderen met uitzondering van de Voerstreek is de Kemmelberg in Kemmel (156 m). Dit is dan ook zonder de mijnterrils van Winterslag en Waterschei gerekend, hun toppen bevinden zich respectievelijk op 163 en 165 meter boven het zeeniveau.
Per provincie zijn dit de hoogste punten: Antwerpen: Beerzelberg, 52 m Limburg: Stroevenbos en Reesberg, 287 m Oost-Vlaanderen: Hotondberg, 151 m Vlaams-Brabant: Golflaan Sint-Genesius-Rode, 142 m West-Vlaanderen: Kemmelberg, 156 m
Het geografisch middelpunt van Vlaanderen bevindt zich in Opdorp, vlak bij het "drieprovinciënpunt" tussen Oost-Vlaanderen, Antwerpen en Vlaams-Brabant.
De grootste gemeenten naar oppervlakte zijn: Nr. Gemeente Oppervlakte (km²) Provincie Arrondissement 1 Antwerpen 208,22 Antwerpen 2 Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht 206,46 Gent 3 Gent 157,74 Sint-Niklaas 4 Diksmuide 150,76 Diksmuide 5 Brugge 140,99 Brugge 6 Tongeren-Borgloon 139,14 LimburgTongeren 7 Hasselt 136,68 Limburg Hasselt 8 Ieper 130,61 Ieper 9 Deinze 127,53 Gent 10 Pajottegem 120,16 Vlaams-Brabant Halle-Vilvoorde
Hydrografie
Vlaanderen telt drie stroomgebieden: Het stroomgebied van de Schelde beslaat 9537 km² van het Vlaamse en Brusselse grondgebied. De belangrijkste rivieren op dit grondgebied zijn de Schelde, de Rupel, de Leie, de Durme, de Dijle, de Demer, de Dender, de Nete, de Zenne, de Herk, de Grote Gete en de Voer.