Ekeren is een plaats in België en een district van Antwerpen. Ekeren was een zelfstandige gemeente tot 1 januari 1983.
Geschiedenis De prehistorie Het huidig Ekers grondgebied kent een geschiedenis die veel verder teruggaat dan het ontstaan van de huidige dorpskern in de Middeleeuwen. Het archeologisch onderzoek dat de voorbije decennia werd uitgevoerd toont een vrijwel continue bewoningsgeschiedenis aan. Sporen uit de steentijd, de brons- en ijzertijd, de Gallo-Romeinse periode, de Middeleeuwen en de postmiddeleeuwse periode kwamen her en der aan het licht.In goeie aarde ... Een archeologische verkenning van Ekeren, Archeoweb Antwerpen. De naam heeft mogelijk zijn oorsprong in de 9de eeuw toen enkele Vikingen zich aldaar hebben gevestigd na het gebruik van de lokale eikenbomen.http://vikingenekeren.blogspot.be/. Gearchiveerd op 17 augustus 2016. Ekeren hoorde in de late oudheid tot de Romeinse provincie Germania Cisrhenus Inferior Secunda.
Heerlijkheid Ekeren thumb|het Hof van Veltwijck, zetel van de districtsraad thumb|Hof Mertens, ofte Gulden Poort n.o.v. Henri Blomme (1884) thumb|Standbeeld van Leopold II (voor juni 2020) thumb|Sint-Lambertuskerk thumb|Huis de Grooff ofte Gulden Huys, woonhuis van architect Theofiel De Grooff thumb|Station Eeckeren omstreeks 1910 thumb|Voormalige Sint-Lucaskliniek, voorheen Hof van Delft n.o.v. Henri en Leonard Blomme, in Vlaamse neorenaissancestijl (afgebroken in januari 2023). thumb|Toegangspoort van het kerkhof Ekeren werd waarschijnlijk eind 7e eeuw door de heilige Lambertus van Maastricht gekerstend. Tot het einde van de 13e eeuw maakte Ekeren deel uit van het bisdom Luik in de dekenij van Hilvarenbeek.
Het grondgebied van de oude heerlijkheid Ekeren omvatte het huidige district Ekeren, de gemeenten Hoevenen, Brasschaat en Kapellen met nog een stuk gebied dat thans aan het stedelijk district Antwerpen behoort. De heerlijkheid was één der grootste van het hertogdom Brabant. De oudste vermelding van Ekeren dateert van het jaar 1155. Op het einde van de 15e eeuw was Ekeren verdeeld onder drie heren. In het begin van de 16e eeuw trad daar verandering in. De samenvoeging van het ganse grondgebied werd door aankoop een voldongen feit.
Slag bij Ekeren In 1703 vond tijdens de Spaanse Successieoorlog bij Ekeren een treffen plaats tussen het Franse en het Staatse leger, de Slag bij Ekeren. Het zag er voor het geallieerde (Nederlandse) leger lange tijd slecht uit, vooral toen de bevelhebber Jacob II van Wassenaer Obdam gescheiden raakte van zijn troepen en in paniek naar Breda vluchtte. Uiteindelijk eindigde deze schermutseling onbeslist. Van Wassenaer Obdam heeft daarna geen bevelhebberschap meer opgedragen gekregen.
Gemeente Ekeren De Franse Revolutie aan het einde van de 18e eeuw maakte een einde aan de oude instellingen. Onder de nieuwe machthebbers werd Ekeren een gemeente en ressorteerde onder het Twee Neten-departement. In 1795 werden Hoevenen en Kapellen losgemaakt van Ekeren en bij de municipaliteit Stabroek gevoegd. De gemeente Hoevenen werd in 1828 afgeschaft. Haar grondgebied werd verdeeld onder Ekeren en Kapellen. Brasschaat werd een zelfstandige gemeente in 1830. In 1846 werd een groot stuk van Ekeren bij Kapellen gevoegd: de wijken Essenhout, Den Hoorn, Kapelsestraat en Franse Heide.Wet 02.03.1846, Pasinomie 1846, p. 146, Parl.St., Kamer, 1841-42, nr. 409 (eerste ontwerp, ruil), 1843-44, nr. 207 (eerste verslag, eerste ontwerp afgewezen), 1845-46, nr. 24 (tweede ontwerp), 97 (tweede verslag), Senaat 1845-46, nr. 35 (ontwerp Kamer), 55 (verslag). Gearchiveerd op 19 april 2022. In 1866 werd Hoevenen terug zelfstandig. Door de uitbreiding van de haven werd in 1914 en 1929 opnieuw een groot gedeelte grondgebied (onder andere Luchtbal, Rozemaai en Schoonbroek) afgestaan, ditmaal aan de stad Antwerpen.
thumb|Grondplan van Groot-Antwerpen 1943 (noordelijke helft) Van 1941 tot 1944 hoorde het grootste deel van Ekeren bij Groot-Antwerpen, het deel van Ekeren ten noordoosten van spoorlijn 12, de straat Vloeiende en de steenweg (nu Antwerpsesteenweg in Kapellen) hoorde bij Kapellen.
Op 18 mei 1940 bezetten de Duitsers Ekeren en de gemeente werd pas bevrijd op 4 oktober 1944, door het Canadese Essex Scottish Regiment. Tussen oktober 1944 en maart 1945 werd de gemeente getroffen door tachtig V1 en V2- raketten. Veertig mensen overleden hierbij, er waren een honderdvijftigtal gewonden en de materiële schade was groot.
District Ekeren Op 1 januari 1983 hield de zelfstandige gemeente Ekeren op te bestaan. Het grootste gedeelte werd bij de stad Antwerpen gevoegd, het noordelijk gedeelte (wijken Hoogboom en Zilverenhoek) bij de gemeente Kapellen.Bruno Verbergt, Ik ben van Ekeren. Ekeren-Hoogboom. Hoe een deel van Ekeren niet met Antwerpen fuseerde in 1983 (CC Ekeren, 23 mei 2013); Wet 01.07.1982 ter verwezenlijking van een grenscorrectie tussen de gemeente Ekeren en de gemeente Kapellen, Belgisch Staatsblad, 20.07.1982, p. 8391. op 19 april 2022.
In de districtsraad en bij de Ekerse bevolking is er een sterke tendens om terug te keren naar een zelfstandige gemeente Ekeren, veel meer dan dat in andere Antwerpse districten het geval is. Vlaams Belang diende hiervoor in 2007 een voorstel tot decreet in het Vlaams Parlement in, maar dat werd weggestemd.Parlement wil geen zelfstandig Ekeren, 17/01/2007, Gazet van Antwerpen Ook was er de wens om de grenzen te hertekenen zodat de Edisonwijk, Schoonbroek en Rozemaai zoals voor 1929 terug bij Ekeren horen. Deze liggen immers geografisch bij Ekeren maar administratief/politiek in het district Antwerpen. In het bestuursakkoord voor het district (2013) staat hierover te lezen:
Op de Antwerpse gemeenteraad van 25 januari 2016 werd de gewenste grenscorrectie tussen de districten Antwerpen en Ekeren goedgekeurd. Op 14 oktober 2018 werd de districtsraad die dit gebied gaat besturen verkozen. Op 1 januari 2019 kreeg Ekeren er dan ook ongeveer 375 ha en zo'n 5000 inwoners bij. Het district is sinds die laatste datum 13,5 km² groot. Stad in cijfers, databank. Gearchiveerd op 24 september 2021.
De huidige grenzen van Ekeren De oudste van de huidige districtsgrenzen is die van de Laarsebeek tussen Ekeren en Merksem die nog uit de oudheid in Romeinse tijd dateert en de grens vormde tussen Germania Inferior en Belgica Secunda. Later werd deze de grens tussen de middeleeuwse bisdommen Luik (waar Ekeren en Brasschaat toe behoorden) en Kamerijk (waar Merksem en Schoten toe behoorden). Op 1 januari 2019 werd deze eeuwenoude grens tussen Ekeren en Merksem vervangen en van de Laarsebeek naar de E19 verlegd. De tweede oudste grens van Ekeren en met afstand heel wat jonger is die tussen Ekeren en Brasschaat van 1830 en gevormd wordt door de Kapelsesteenweg. De derde oudste grens is die tussen Ekeren en Hoevenen van 1866. De vierde oudste grens is de vrij recente grens van 1929 tussen Antwerpen en Ekeren toen een groot gedeelte van Ekeren naar Antwerpen ging. Deze grens werd op 1 januari 2019 teniet gedaan toen Ekeren een gedeelte van haar aan Antwerpen verloren grondgebied terugwon. Ekeren kreeg er meteen ook een gedeelte grondgebied van de voormalige poldergemeente Wilmarsdonk bij. De jongste grens is die van 1983 tussen Ekeren en Kapellen toen bij de fusie met Antwerpen het noordelijk gedeelte van Ekeren met de wijken Hoogboom en Zilverenhoek bij Kapellen werd aangehecht.
Bezienswaardigheden Historische gebouwen thumb|Station van Ekeren Hof van Veltwijck Villa Geniets De Sint-Lambertuskerk Hof De Bist Kasteel Moretushof Bistkapel Station van Ekeren Hagelkruiskapel restant Oude Laarhof Oude Pastorij Donk Voormalige rijkswachtkazerne Oud Gemeentehuis Markt Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstandkerk Sint-Mariaburg
Monumenten Centrum Akerbeeld, ook bekend als 'De Bierpruver' kunstenaar Deben Van Damme. De Grote Zee, Hof De Bist Monument der gesneuvelden Standbeeld Z.M. Leopold II (tot 9 juni 2020) Het Hagelkruis De Wachtende Muze De Literatuurbespeler Lentekriebels De ganzenrijder Monument herdenking bevrijding door het Essex Scottish Regiment of Canada
Monumenten Sint-Mariaburg Beeld van O.L.-Vrouw Beeld van het Heilig Hart Monument voor de gesneuvelden
Monumenten Donk Monument voor de bemanning van de Lancaster ED810 Monument voor slachtoffers van V-bom.
Begraafplaats De Ekerse begraafplaats in de Driehoekstraat is gelegen op een plaats die vanouds De Vink genoemd werd. "Iemand naar de vink dragen" is een typisch Ekerse uitdrukking voor "begraven worden", die vooral door de oudere generatie Ekerenaars nog gebruikt wordt. Het stadsmagazijn tegenover de begraafplaats heet ook "De Vink".
Natuur en landschap Ekeren ligt deels in het Scheldepoldergebied. Naar het oosten toe gaat het landschap over in de Noorderkempen, waar het bosachtige gebied veel villabouw kent, met name in de wijken Sint-Mariaburg en Donk. Er zijn nog een aantal weilanden en akkers, o.a. de Puihoek tussen Ekeren centrum en Sint-Mariaburg en de Hoekakker in Ekeren-Donk. In het westen vindt men het Antwerpse havengebied met natuurgebied Ekerse Putten, later Muisbroek genaamd.
Demografie Ekeren heeft 28.534 inwoners (2022) op een oppervlakte van 806,77 ha. De oppervlakte van het gebied was, mede door annexaties door Antwerpen, variabel.
Verdeling over de wijken Ekeren kan ingedeeld worden in vier wijken (bevolkingsgegevens 2011; bron: Stad Antwerpen in Cijfers): Ekeren-centrum (statistische sectoren P0...) met 11.068 inwoners Donk (statistische sectoren P2...) met 5671 inwoners Sint-Mariaburg (statistische sectoren P1...) met 4400 inwoners Leugenberg (statistische sectoren P3... en P5...) met 1448 inwoners De wijken Edison, Schoonbroek en Rozemaai (statistische sectoren J9...; 4706 inwoners) sluiten aan bij Ekeren, maar behoorden tot eind 2018 bij 2030 Antwerpen-3. Er werd met het district Antwerpen overeengekomen dat begin 2019 de Edisonwijk, Rozemaai en Schoonbroek plus nog enkele aangrenzende gebieden zoals de Oude Landen terug naar Ekeren keren alsook dat de gebieden Muisbroek (Ekerse Putten) en Bospolder-Ekers moeras in hun geheel bij Ekeren komen.Grenscorrecties districten Antwerpen en Ekeren. Gearchiveerd op 29 maart 2023. Vanaf 2019 vormt de A12 dan de grens tussen de districten Antwerpen en Ekeren, uitgezonderd Bospolder-Ekers Moeras en Muisbroek (Ekerse Putten) die ten westen van de A12 liggen.
Evolutie van het inwonertal 19e eeuw Jaar 1806 1816 1830 1846 1856 1866 1876 1880 1890 Inwonertal 4046 4571 3837 3998 4015 3035 3730 3992 4806 Opmerking: resultaten volkstellingen op 31/12
20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten Jaar 1900 1910 1920 1930 1947 1961 1970 1974 1978 1980 1982 Inwonertal 6026 8387 10.030 13.596 15.962 21.452 27.648 29.912 30.092 30.347 30.367 Opmerking: resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 01/01/1980 + 31/12/1982
Na de fusie Op 1 januari 1983 werd een gedeelte van Ekeren (het bevolkingsrijkste met het dorpscentrum) aangehecht bij Antwerpen, de wijken Hoogboom, Zilverenhoek en gedeelte Leugenberg bij Kapellen. Onderstaande bevolkingscijfers betreffen het district Ekeren, het gedeelte van de voormalige gemeente dat bij Antwerpen werd gevoegd. De volgende grenswijziging was op 1 januari 2019. Inwoners1983 tot heden Aantal(*)https://view.officeapps.live.com/op/view.aspx?src=https%3A%2F%2Fstatbel.fgov.be%2Fsites%2Fdefault%2Ffiles%2Ffiles%2Fdocuments%2Fbevolking%2F5.1%2520Structuur%2520van%2520de%2520bevolking%2FBevolking_per_gemeente.xlsx&wdOrigin=BROWSELINK 1983 21.697 1984 22.362 1985 22.234 1986 22.068 1987 22.053 1988 21.978 1989 1990 1991 1992 22.083 1993 1994 1995 1996 1997 1998 21.942 1999 21.967 2000 22.073 2001 2002 2003 22.385 2004 22.496 2005 22.375 2006 22.472 2007 2008 22.588 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 23.013 2018 2019 27.981 2020 28.347 2021 28.490 2022 28.558 2023 28.806 2024 (*) inwonersaantal: 1983-2018 op 31 december, vanaf 2019 op 1 januari.
Politiek Structuur