Marcus Antonius (14 januari 83 v.Chr. - 1 augustus 30 v.Chr.) was een Romeins politicus en generaal. Als militaire commandant en bestuurder was hij een belangrijke aanhanger en trouwe vriend van Julius Caesar.
Biografie Afkomst en jeugd Marcus Antonius was de zoon van de praetor Marcus Antonius Creticus en Julia Antonia. Van moederszijde was hij een verre neef van Julius Caesar. Na het overlijden van Marcus Antonius' vader in 71 v.Chr. hertrouwde zijn moeder met Publius Cornelius Lentulus Sura, die in 63 v.Chr. op bevel van toenmalig consul Marcus Tullius Cicero geëxecuteerd zou worden voor medeplichtigheid in de samenzwering van CatilinaHuzar 1978, p. 17.
Tijdens zijn tienerjaren leidde Marcus Antonius een vrij losbandig leven en was hij onder meer betrokken in de straatbendes van Publius Clodius PulcherEyben 1993, p. 58. Tegen zijn twintigste had hij reeds een enorme berg schulden opgebouwd, die hij trachtte te ontlopen door in 58 v.Chr. naar Griekenland te trekken om er retorica en filosofie te gaan studeren.
Vroege carrière Marcus Antonius begon zijn militaire carrière in 57 v.Chr. in de militaire staf van Aulus Gabinius, op dat moment proconsul van de provincie Syria. In deze rol was hij mede verantwoordelijk voor het behalen van militaire overwinningen te Alexandrium en MachaerusPlutarchus' Parallelle Levens, Marcus Antonius, 3 tegen rebellen die zich verzetten tegen het gezag van de Romeinse vazalkoning Hyrkanus II in Judea. In 55 v.Chr. speelde hij een rol in de interventie van Gabienus in Egypte ter restauratie van farao Ptolemaeus XII, die in 58 v.Chr. van de troon was gestoten door zijn dochter Berenice IV. Tijdens deze interventie zou Marcus Antonius ook Ptolemaeus' jongere dochter Cleopatra VII voor het eerst ontmoet hebbenRoller 2010, p. 24-25..
Tijdens de jaren van zijn militaire loopbaan trouwde hij met Antonia Hybrida Minor, dochter van zijn oom Gaius Antonius Hybrida. Het paar kreeg één dochter Antonia.
Dienst onder Caesar Door zijn banden met Publius Clodius Pulcher wist Marcus Antonius in 54 v.Chr. een plaats te verwerven in de legers van Julius Caesar tijdens de verovering van Gallië. In deze hoedanigheid ontwikkelde Antonius een persoonlijke vriendschap met Caesar die het hem mogelijk maakte om na een jaar zijn militaire dienst te staken voor het starten van een politieke carrière, beginnende met het ambt van quaestor in 52 v.Chr. Datzelfde jaar keerde Antonius echter tijdelijk terug naar Gallië om Caesars cavalerie te leiden tijdens het Beleg van Alesia. Hieropvolgend kreeg Antonius de rang van legatus toebedeeld en kreeg hij de leiding over twee legioenenJallet-Huant 2009, p. 33. In 50 v.Chr. keerde Antonius op last van Caesar terug naar Rome, waar hij de leiding kreeg over het college der augures. In 49 v.Chr. werd hij verkozen tot volkstribuun, een positie waarin hij in staat was vetorecht uit te oefenen op de acties van de politieke vijanden van Caesar.
Als volkstribuun deed Antonius aanvankelijk pogingen om het oplopende conflict tussen Caesar en Pompeius de Grote te stillen en tegelijk Caesar vrij te stellen van vervolging wanneer hij naar Rome terug zou kerenPlutarchus' Parallelle Levens, Marcus Antonius, 6, maar zijn voorstellen werden telkens verworpen door Cato de Jongere en consul Lucius Cornelius Lentulus. Nadat Antonius door Lentulus met geweld uit een senaatszitting verdreven was, keerde hij terug naar Caesar die zijn leger had opgesteld aan de oevers van de Rubicon. In de tussentijd werd Caesar middels een Senatus consultum ultimum tot staatsvijand verklaard, waarop Caesar reageerde door met één legioen de Rubicon over te steken en daarmee een staatsgreep te plegen. In Rome werd Caesar tot dictator benoemd en Antonius tot zijn magister equitum.
In 47 v.Chr., terwijl Caesar in Egypte de Alexandrijnse Oorlog voerde aan de zijde van Cleopatra, bleef Marcus Antonius in Rome om daar de orde te handhavenHinard 2000, p. 796, 798. In deze rol kreeg hij echter een conflict met volkstribuun Publius Cornelius Dolabella toen hij een wetsvoorstel rond schuldenkwijtschelding probeerde te verhinderen omdat hij onder andere meende dat Dolabella zijn vrouw Antonia Hybrida had verleid. Antonius probeerde de bekrachtiging van het wetsvoorstel te verhinderen door soldaten los te laten op de massa, wat echter resulteerde in rellen waar meerdere doden bij vielen. Caesar was niet te spreken over Antonius' omgang met de situatie en probeerde de gemoederen te bedaren door Dolabella gratie te verlenen voor zijn rol in de rellenPlutarchus' Parallelle Levens, Marcus Antonius, 10, terwijl Marcus Antonius voor de rest van de burgeroorlog uit al zijn officiële functies werd ontheven.
In de nasleep van de Dolabella-affaire scheidde Marcus Antonius van Antonia Hybrida en hertrouwde hij met Fulvia Flacca Bambula, die daarvoor getrouwd was geweest met Publius Clodius Pulcher en Gaius Scribonius Curio. Met Fulvia kreeg hij twee kinderen: Marcus Antonius Antyllus en Iullus Antonius.
Moord op Caesar Marcus Antonius wist zich uiteindelijk te verzoenen met Caesar en werd in 44 v.Chr. benoemd tot Caesars medeconsul voor dat jaar. Op dit punt was Caesar benoemd tot dictator perpetuus en was hij de facto alleenheerser over het rijk, wat bij sommigen de vrees deed oplaaien voor een herinvoering van de monarchie. Op 15 februari 44 v.Chr. vond tijdens het Lupercalia-festival een schijnvertoning plaats waarbij Marcus Antonius aan Caesar een kroon aanbood die vervolgens door Caesar werd afgewezenPlutarchus' Parallelle Leven, Marcus Antonius, 12. Deels in reactie op dit voorval trad echter de samenzwering onder leiding van Marcus Junius Brutus en Cassius Longinus in werking met het plan om Caesar tijdens een senaatszitting op de Idus van maart te vermoorden. Een discussie onder de samenzweerders om Marcus Antonius als belangrijkste aanhanger van Caesar ook te vermoorden, kreeg een veto van BrutusPlutarchus' Parallelle Levens, Brutus, 18. Wel werd ervoor gezorgd dat Marcus Antonius tijdens de bewuste senaatszitting niet aanwezig was door hem te laten afleiden door Gaius Trebonius.
Na de moord op Caesar probeerde Marcus Antonius in eerste instantie onder te duiken, maar omdat al snel bleek dat de publieke opinie hem gunstig gezind was, wierp Antonius zich op als opvolger van Caesar en benoemde hij zijn voormalige rivaal Dolabella tot zijn nieuwe medeconsulBramstedt 2004, p. 143. Hoewel Antonius aanvankelijk instigeerde op een compromis met de CaesarmoordenaarsPlutarchus' Parallelle Leven, Marcus Antonius, 14, wist hij tijdens Caesars staatsbegrafenis op 20 maart met een impactvolle toespraak de massa tegen de samenzweerders op te hitsen. Hierdoor braken massale rellen uit die de samenzweerders ertoe dwongen om Rome te ontvluchtenEck 2003, p. 10. In de daaropvolgende weken voerde Antonius een aantal wetten door die bekendstonden als de Leges Antonia.
Desondanks had Caesar in zijn testament niet Marcus Antonius, maar zijn achterneef Octavianus tot primaire erfgenaam benoemd. In mei 44 v.Chr. arriveerde Octavianus in Rome om zijn erfenis te claimen. Marcus Antonius weigerde hem echter de toegang tot Caesars vermogen, waarna Octavianus grote sommen geld leende om alsnog steun te vergaren bij Caesars aanhangers ten koste van Antonius. Het republikeinse establishment in de persoon van Marcus Tullius Cicero trachtte handig gebruik te maken van het oplopende conflict tussen Antonius en Octavianus door die laatste te ondersteunen en Marcus Antonius in een reeks toespraken af te schilderen als een gevaar.
Daar Antonius' termijn als consul afliep, probeerde hij een gunstig proconsulaat te verzekeren dat hem de mogelijkheid gaf om een leger op te bouwen. Hoewel de senaat hem de provincie Macedonië had toebedeeld, wenste Antonius de provincie Gallia Cisalpina over te nemen van Decimus Junius Brutus Albinus. Daar die laatste dat weigerde, kwam het tot een gewapend conflict. Op voorspraak van Cicero werd Octavianus er met het Republikeinse leger opuit gestuurd om Decimus te assisteren. Het conflict werd beslecht in de Slag bij Mutina met een nederlaag voor Marcus Antonius.
Tweede triumviraat thumb|Aureus met Marcus Antonius (links) en Octavianus (rechts) uit 41 v.Chr. Na de nederlaag vluchtte Marcus Antonius naar Gallia Transalpina dat op dat moment geregeerd werd onder het proconsulaat van magister equitum Marcus Aemilius Lepidus. Door zijn leger met dat van die laatste samen te voegen, wist Antonius controle te vergaren over 17 legioenen. Ondertussen had Octavianus in Rome met militaire middelen het consulschap afgedwongen en de samenzweerders van de moord op Caesar, die veelal nog steeds publieke functies bekleedden, tot staatsvijand verklaard. Hierop besloot Octavianus in november 43 v.Chr. van kant te wisselen en een bondgenootschap aan te gaan met Marcus Antonius en Lepidus: het tweede triumviraat. Ter bekrachtiging van dit driemanschap liet Antonius zijn stiefdochter Clodia huwen met Octavianus.
Het eerste wapenfeit van het triumviraat was het opstellen van proscriptielijsten om politieke tegenstanders te elimineren en door de acquisitie van hun eigendommen middelen te verzamelen voor de geplande oorlog tegen de Caesarmoordenaars. Het bekendste slachtoffer van deze proscriptie was wellicht Marcus Tullius Cicero, die op instigatie van Marcus Antonius op de lijst was geplaatst. In januari 42 v.Chr. werd de proscriptie beëindigd en in diezelfde maand werd Marcus Antonius benoemd tot priester van de cultus rond Julius Caesar, die op 1 januari officieel door de senaat was vergoddelijkt.
In de zomer van 42 v.Chr. trokken Antonius en Octavianus naar Macedonië, waar Marcus Junius Brutus en Cassius Longinus hun legers hadden verzameld. De legers van Marcus Antonius wisten in de tweedelige Slag bij Philippi de overwinning te behalen op Brutus en Cassius, die vervolgens allebei zelfmoord pleegden. Hiermee kwam het gehele Rijk (met uitzondering van Sicilië dat nog enige tijd geregeerd werd door Sextus Pompeius) formeel onder de controle van het triumviraat. De triumvirs besloten het rijk onder hen drie te verdelen, waarbij Marcus Antonius door zijn beslissende rol in de Slag bij Philippi het grootste deel tot zijn beschikking kreeg. Buiten Italië dat door de drie triumvirs gezamenlijk werd geregeerd, kreeg Antonius de controle over Gallië en het gehele oosten van het Rijk.
Relatie met Cleopatra en huwelijk met Octavia
Als heerser over het oosten van het Rijk profileerde Marcus Antonius zich als een filhelleen en ondersteunde in veel steden de lokale Griekse cultuurgewoonten in ruil voor belastingen. Als onderdeel van loyaliteitsbezoeken die hij organiseerde met de heersers van de Romeinse vazalstaten in het oosten, regelde hij in 41 v.Chr. een ontmoeting met de Egyptische koningin Cleopatra VII in Tarsus. Cleopatra arriveerde met groot gevolg en charmeerde Antonius dusdanig dat hij ervoor koos om de winter met haar door te brengen in Alexandrië. Tijdens deze winter werd zij zwanger van een tweeling die Cleopatra Selene en Alexander Helios genoemd werden.
De affaire met Cleopatra had jaloezie veroorzaakt bij Marcus Antonius' echtgenote Fulvia in Rome en zij wenste haar echtgenoot uit het oosten terug te roepenAppianus' De Burgeroorlogen, 5. Fulvia was op dat moment de facto de machtigste vrouw in RomeCassius Dio's Geschiedenis van Rome, 48 en was ontevreden met het beleid van Octavianus rond de landverdelingen aan oorlogsveteranen, die gepaard gingen met gewelddadige onteigeningen. De scheiding van Octavianus en Clodia daarbovenop bracht Fulvia ertoe om met hulp van Marcus Antonius' broer en tevens consul Lucius Antonius een leger op de been te brengen tegen Octavianus. Marcus Antonius weigerde echter zijn vrouw en broer te ondersteunen in hun oorlog, die zij vervolgens ook verloren te Perusia.