Emmen (; Drents: Em'm) is een stad in de Nederlandse provincie Drenthe. Het is de grootste plaats in de gelijknamige gemeente Emmen ( inwoners op ). De plaats zelf had op een inwonertal van .
Emmen vervult een centrumfunctie in de regio Zuidenveld en daarbuiten. Kenmerkend is de bijzondere stedenbouwkundige opbouw, die ook wel de 'open, groene stad' wordt genoemd. Nieuwbouwwijken zijn op relatief grote afstand van de bestaande kern gebouwd om landschappelijk waardevolle gebieden te behouden. De bijnaam van Emmen is Vlinderstad, een indirecte verwijzing naar het voormalige Noorder Dierenpark Emmen, dat in maart 2016 werd opgevolgd door Wildlands Adventure Zoo Emmen.
Geschiedenis Ontstaan Emmen ontstond op het zuidoosten van de Hondsrug en is oorspronkelijk een esdorp. De (deels) nog aanwezige essen en brinken getuigen daar nog van. In een oorkonde van bisschop Andries van Cuijk uit 1139 is sprake van een hof te Emne. Het is de oudste vermelding van Emmen, waarvoor zowel de namen Emne als Empne werden gebruikt.Historisch Emmen: Emmen in de jaren 1000 t/m 1522 De betekenis van Emmen is wellicht de vlakte, het lage land, geheel zeker is dit echter niet.Historisch Emmen: De naam Emmen De oorkonde spreekt van een boerderij of een hof, waarvoor verschillende namen werden gebruikt: Hoofdhof, Saalhof, Edele Hof en de Heerenhof. Zekerheid ontbreekt echter of steeds dezelfde boerderij wordt bedoeld.
Prehistorie, Romeinse Tijd en Middeleeuwen Het gebied waar Emmen ontstond, werd echter al ver vóór 1139 door mensen bewoond. De aanwezigheid van hunebedden toont aan dat dit ongeveer 5000 jaar geleden al het geval was. Ook de vondsten van onder meer grafheuvels, raatakkers, een veenweg, het Tempeltje van Barger-Oosterveld en het Paar van Weerdinge tonen menselijke bewoning in de prehistorie aan. De allereerste mens(achtig)en die in dit gebied woonden zijn echter de neanderthalers. Archeologische vondsten, zoals vuurstenen werktuigen, hebben hun aanwezigheid aangetoond.Gemeente Emmen: Historie van Emmen
In de Romeinse tijd bestond Emmen als woonkern nog niet. Wel zijn er op met name de essen diverse archeologische vondsten uit die tijd gedaan die de aanwezigheid van kleine boerennederzettingen aantonen. Er werden onder meer hutkommen en huisplattegronden uit de 2e tot en met de 6e eeuw aangetroffen. Het gebied was destijds onderdeel van het vrije Germanië.
De eerste (houten) kerk in Emmen dateert uit de 8e eeuw; de eerste stenen kerk werd in de 13e eeuw gebouwd.Historisch Emmen: De eerste kerkjes In 1229 werd Emmen, onder leiding van bisschop Wilbrand van Oldenburg, geheel platgebrand. Dit was onderdeel van een vergeldingsactie naar aanleiding van de Slag bij Ane. Emmen is op dat moment echter nog een kleine nederzetting en zal dat ook na de wederopbouw lange tijd blijven.Historisch Emmen: Emmen, de geschiedenis in jaartallen
Ontginning Emmer Venen Hoewel Emmen zelf op zandrug de Hondsrug ligt, en dus geen veenkolonie maar (van oorsprong) een esdorp is, heeft de ontginning van omringende veengebieden (ook wel de Emmer Venen genoemd) grote invloed gehad op de ontwikkeling van de plaats.
Begin 19e eeuw begonnen de eerste pioniers zich te vestigen in de veengebieden rondom Emmen. Zij overleefden in het begin met name door het verbouwen van boekweit. Tussen 1870 en 1890 groeide de opbrengst van 20.000 mud naar 22.000 mud. In 1838 had Emmen 1353 hectare veenboekweit en dat groeide uit tot 2200 hectare in 1851. Rond 1889 was dit alweer geslonken tot 1400 hectare en na 1927 werd er in Emmen helemaal geen boekweit meer verbouwd.
Uit deze tijd stamt ook de Emmerschans, hoewel sommige bronnen beweren dat deze redoute een voorganger kent die stamt uit 1594. Vanaf 1850 werd begonnen met de vervening, maar deze kwam pas rond 1900 echt op gang. De vervening had als gevolg dat er ten zuiden en oosten van Emmen nieuwe nederzettingen ontstonden, waaronder Emmer-Compascuum, Erica, Klazienaveen en Nieuw-Amsterdam.Historisch Emmen: Vervening De veenarbeiders leefden veelal onder erbarmelijke omstandigheden in plaggenhutten.
In 1881 krijgt Emmen zijn eerste officiële gemeentehuis. In 1974 werd besloten het pand, op het voorhuis na, te slopen. In 1975 brandde het resterende deel echter af, waarna volledige sloop onvermijdelijk was. Het enige wat nog rest van het oude gemeentehuis van Emmen is een stuk sierplafond, dat tegenwoordig in het trappenhuis van het nieuwe gemeentehuis hangt.
In de jaren 20 en 30 liep de turfwinning drastisch terug, door de opkomst van steenkool als brandstof. Een kleine opleving volgde door het gebrek aan steenkool in de Eerste Wereldoorlog, maar veel hielp het niet. Werkloosheid en verdere armoede waren het gevolg en dat zou tot de jaren 50 zo blijven. In Emmen zelf viel de armoede relatief gezien mee. Zo kreeg het in deze jaren diverse nieuwe voorzieningen. In 1935 opende het Noorder Dierenpark voor het eerst zijn deuren, op een deel van de plek waar eerder een landgoed lag: het Willingelandgoed, ook bekend als de Willingekamp. In hetzelfde jaar werd ook de oudheidskamer geopend. In 1938 kreeg Emmen voor het eerst een ziekenhuis: het Diaconessenhuis Emmen.
Tweede Wereldoorlog Op 10 mei 1940 viel het naziregime Nederland binnen, en veel troepen trokken via de grens bij Emmen het land binnen. Het verzet in Emmen hield zich bezig met onder meer de hulp aan ontsnapte krijgsgevangenen, geallieerde piloten en onderduikers. Het georganiseerd verzet kwam in Emmen, evenals in de rest van het land, na de grote stakingen in de zomer van 1943 tot stand. Het lokale district van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers begon echter pas in 1943 met het helpen van onderduikers. Vlak voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ruim 180 Joden in Emmen. De meesten van hen werden in de oorlog gedeporteerd naar en vermoord in de vernietigingskampen. In 1951 waren er nog een dertigtal Joden overgebleven. De synagoge van Emmen kwam zonder schade door de bezettingsjaren heen en bestaat nog steeds.
De opperbevelhebber van de Duitse Wehrmacht in Nederland, Friedrich Christiansen, kwam op 2 januari 1945 naar Emmen en vestigde zijn hoofdkwartier in villa Lindenhof. Vanuit deze villa probeerde de generaal de oorlog te rekken. Het verzet in Emmen gaf aan de geallieerden door dat Christiansen in de Lindenhof verbleef. Op 22 februari 1945 voerden vliegtuigen daarom een bombardement uit op de villa. Enkele woningen werden verwoest en daarbij vielen zes doden. De bommen misten echter hun doel: De Lindenhof bestaat nog steeds en is tegenwoordig een rijksmonument. Op 10 april 1945 kwam het tot de Bevrijding van Emmen die plaats vond onder leiding van Generaal Maczek, naar wie in Emmen een plantsoen is vernoemd.
Van esdorp naar Open Groene Stad thumb|left|Hunebed D46 in woonwijk Angelslo Na de Tweede Wereldoorlog werd het economische zwakke zuidoosten van Drenthe aangemerkt als ontwikkelingsgebied. Al eerder hadden bedrijven de regio en Emmen ontdekt als nog beschikbaar reservoir voor (eenvoudige) industrie-arbeid. Zo vestigde het Almelose confectiebedrijf Bendien in 1937 een filiaal te Emmen, dat vlak voor de Tweede Wereldoorlog al 160 personeelsleden telde. Na 1945 groeide Emmen uit tot de grootste regionale industriekern, mede dankzij de vestiging van filiaalbedrijven van meerdere textiel- en metaalfabrieken zoals Danlon en de ENKA/AKU. De industrialisatie maakte nieuwbouwwijken noodzakelijk. Deze werden op relatief grote afstand van de bestaande kern gebouwd, om landschappelijk waardevolle gebieden te behouden.
Met deze bijzondere stedenbouwkundige opzet verwierf Emmen internationale faam. De verantwoordelijk stedenbouwkundige was Niek de Boer. Hij realiseerde zich dat het voor de voormalige veenarbeiders uit de venen rondom Emmen moeilijk zou zijn zich aan te passen aan het leven in een stad. Daarop bedacht hij het concept van de Open Groene Stad Emmen, een plaats met een dorps woonmilieu en stedelijke voorzieningen. Ook de eerste woonerven van Nederland werden in het kader van de open groene stad ontwikkeld, in Emmerhout.
De plaats verwierf tevens nationale en internationale bekendheid dankzij het (Noorder) Dierenpark Emmen. Met name in de jaren 90 wist men zich dankzij innovaties te onderscheiden van andere dierenparken. Later ging het bergafwaarts met het park, waarna enkel de gemeente een faillissement nog kon afwenden. Mede daarom werd besloten het park te sluiten en aan de andere zijde van het centrum een volledig nieuw park te realiseren. Als gevolg hiervan werd in 2012 gestart met het grootste project ooit in Emmen: Centrumvernieuwing Emmen. In totaal werd er meer dan 500 miljoen euro geïnvesteerd in het centrum. De meest prominente onderdelen van het plan waren, behalve de voorgenoemde 'verhuizing van het dierenpark', de bouw van het nieuwe Atlas Theater, de aanleg van de Hondsrugtunnel met daarboven op een nieuw Raadhuisplein en het omvormen van het oude dierenparkterrein tot het Rensenpark.
Geografie Stadsbeeld alt=|miniatuur|Hoofdstraat miniatuur|Woonwijk Angelslo thumb|Woonwijk Emmerhout Emmen ligt op een zuidelijke uitloper van de Hondsrug, een zandrug met een lengte van 70 kilometer en een hoogte van ongeveer 20 meter boven NAP. De Hondsrug, inclusief de plaats Emmen, vormt het enige UNESCO-Geopark van Nederland. Het zuidelijkste punt, het Haantjeduin, is met 26,5 meter boven NAP de hoogste natuurlijke heuvel van Drenthe. De heuvel ligt in de tot in de stad doordringende Emmerdennen, een van de bossen van Boswachterij Emmen. Ook een van de hoogste niet-natuurlijke heuvels van Drenthe ligt in Emmen: de Schansbelt, een voormalige vuilnisbelt omgevormd tot natuurgebied en 45 meter hoog.
Vroeger lagen bij Emmen twee meren; het Bargermeer en het Emmermeer. Het eerste werd later een bedrijventerrein, het tweede een woonwijk. Deze meren zijn opgevolgd door twee kunstmatig aangelegde meren in Emmen-Zuid: de Grote Rietplas en de Kleine Rietplas. Vlakbij ligt het Oranjedal en direct ten zuid(oost)en van de stad ligt het Internationaler Naturpark Bourtanger Moor-Bargerveen, met daarin onder andere het natuurreservaat Bargerveen.
Ten westen van het centrum ligt een deels nog intact essencomplex, terwijl in het centrum de voormalige brink ten dele bewaard is gebleven. De brink, later werd dat het Marktplein, is samen met het omringende gebied het oudste deel van Emmen. Door de lobbenvormige uitbreidingen is het centrum relatief decentraal in de stad gelegen. In het noordelijk deel van het centrum bevindt zich de meeste historisch waardevolle bebouwing. Het centrum wordt echter vooral gekenmerkt door moderne architectuur, waaronder veel hoogbouw. Het hoogste gebouw is de 65 meter hoge Hondsrugtoren, tevens het hoogste gebouw van de provincie Drenthe. Door de uitbreidingen werden ook (es)dorpen als Noordbarge, Weerdinge, Westenesch (beschermd dorpsgezicht) en Zuidbarge wijken van Emmen. Van de zuidkant van het centrum tot aan de A37 strekt zich het grote bedrijventerrein Bargermeer uit.
Woonwijken Emmen bestaat, naast het centrum, uit zeven grote woonwijken met alle hun eigen winkelcentra. Daarnaast zijn er meerdere kleinere wijken, buurten en buurtschappen in de stad gelegen. De oostelijke wijken Angelslo en Emmerhout trokken tijdens de bouw veel (inter)nationale aandacht, dankzij de open, groene opzet en de introductie van woonerven. Deze opzet werd ook toegepast bij latere uitbreidingen in het kader van het Vinex-beleid. Later werd ook het voormalige dorp Barger-Oosterveld een wijk van Emmen. De meest recent ontwikkelde wijk van Emmen, Delftlanden, moet de achtste grote woonwijk van Emmen worden. Daarnaast zijn en worden ook de bestaande wijken verbeterd in het kader van Emmen Revisited.
Indeling OverzichtskaartWijken, buurten en buurtschappen: Centrum Emmermeer Angelslo Emmerhout Barger-Oosterveld Bargeres Rietlanden Parc Sandur Delftlanden Westenesch Noordbarge Zuidbarge Over 't spoor 't Appeltje en Boschoord Emmerschans Weerdinge