thumb|Gemeentekaart van Best in 1865 thumb|Topografische gemeentekaart van Best, september 2022 Best () is een plaatsANWB Topografische Atlas Noord-Brabant (2005) - kaart 96 155-391 . Geraadpleegd op 17 augustus 2024. en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, gelegen in de Kempen.Kaart Gebiedspaspoorten/Kenmerken - Provincie Noord-Brabant Het grondgebied van de gemeente behoorde vroeger tot de gemeente Oirschot, maar is er in 1819 van afgesplitst om een zelfstandige gemeente te vormen. Per 1 januari 2028 zullen de gemeenten weer fuseren tot de gemeente Best-Oirschot.
De plaats ligt bij de samenkomst van de snelwegen Eindhoven - Tilburg (A58), Eindhoven - Arnhem (A50) en Eindhoven - 's-Hertogenbosch (A2). De gemeente telt inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 35,35 km². Binnen de gemeentegrenzen liggen behalve het dorp Best nog twee buurtschappen: Aarle en De Vleut. De gemeente maakt deel uit van de Metropoolregio Eindhoven (MRE).
In de regio werden vroeger klompen gemaakt, dit is nog zichtbaar aan de vele populieren waarvan klompen werden gemaakt in het landschap. Ook is er een verwijzing in de carnavalsnaam van Best: Klompengat. Schoenenfabriek Bata en later Philips Healthcare hebben het dorpje zeer sterk laten groeien.
Geschiedenis De eerste bewoners die op Bests grondgebied woonden, dateren uit 1700 v.Chr. Dit blijkt uit opgravingen in de Aarlese Heide ten zuiden van het Wilhelminakanaal. Andere vondsten stammen van de Keltische Cultuur zoals de urnen uit de La Tènetijd van 500 v.Chr.. Bij een van de gevonden grafheuvels werd een vorm aangetroffen die sterk herinnert aan de aanleg van Keltische tempeltjes. In een andere grafheuvel werden vormen en tradities uit de oudere bronstijd van 1700-800 voor Christus ontdekt.
Best hoorde aanvankelijk tot de gemeente Oirschot en bestond uit de buurtschappen Naastenbest en Verrenbest. Daarnaast waren er de buurtschappen Aarle en De Vleut, die tot heden een landelijk karakter hebben behouden.
Aanvankelijk bestond er een houten kapel, naar verluidt op de plaats waar Sint-Odulphus werd geboren. Een document uit 1378 maakt voor het eerst melding van deze kapel. Kerkdiensten vonden echter nog te Oirschot plaats. De kapel kon in 1437 door een stenen gebouw worden vervangen. Een rector voor deze kapel werd door het kapittel te Oirschot benoemd. Deze mocht echter alleen in het winterseizoen missen opdragen. Dit gebod omzeilde men door een vervanger aan te stellen die tijdens het zomerseizoen de mis opdroeg.
Wrijvingen met het kapittel culmineerden in een overval van de kapel, in opdracht van het kapittel, tijdens het opdragen van de mis in 1497, waarbij geld en misbenodigdheden werden ontvreemd. Dit leidde tot een vonnis van de kerkelijke rechtbank, waarbij de deken van Oirschot werd veroordeeld. De wrijvingen met het kapittel kwamen voort uit het dreigende verlies van inkomsten voor deze Oirschotse instelling.
De zelfstandige Sint-Odulphusparochie kwam uiteindelijk tot stand in 1553, waarmee de kapel tot kerk werd gepromoveerd. In 1628 werd de houten Sint-Annakapel te Aarle vervangen door een stenen gebouw. Doch na 1648 werden kerk en kapel door de protestanten gevorderd. De katholieken konden vanaf 1672 een schuurkerk betrekken, echter op 31 december 1794 vorderden de katholieken hun oorspronkelijke kerk weer terug. Dit werd aldus de eerste kerk die weer in handen van de katholieken kwam, aangezien de teruggave pas in 1798 officieel werd geregeld.
In 1828 werd Joannes Zwijsen pastoor te Best. In 1856 werd de pastorie gebouwd die tot op heden bestaat, en in 1864 kwamen de Zusters van Liefde naar Best. In 1882 werd de nieuwe Sint-Odulphuskerk ingewijd waarvan de bouw in 1880 begon. Men wilde eerst de toren van de oude kerk handhaven, maar deze was naar verhouding te klein. In 1884 werd de nieuwe toren gebouwd, maar daarmee was de oorspronkelijke historische kerk verdwenen.
De Sint-Odulphuskerk werd zwaar beschadigd tijdens een beschieting door de Duitse bezetter op 17 oktober 1944. De bevrijding van Best door de 15e Schotse divisie vond plaats op 24 oktober 1944. In 1960 was de kerktoren weer hersteld en nadien vonden nog een aantal restauratieprojecten van de kerk plaats.
Op 1 juli 2025 werd aangekondigd dat de gemeente Best van plan is samen met gemeente Oirschot te fuseren per 1 januari 2028. De naam van de fusiegemeente wordt Best-Oirschot. Deze werd per referendum verkozen tegelijk met de tweede kamerverkiezingen van 2025. De nieuwe gemeente zal ruim 50.000 bewoners tellen.
De patroonheilige van Best Sint-Odulphus is de patroonheilige van Best. Zijn levensloop is nauw verweven met de folklore en traditie van Best. De eerste documenten omtrent de Odulphusverering in Best dateren uit 1421. Het vroegste jaartal dat in verband kan worden gebracht met de verering van Odulphus is 1150. In een brief van omstreeks 1480 wordt vermeld dat de relieken van Sint-Odulphus in 1150 werden verplaatst.Databank bedevaart en bedevaartplaatsen Een legende verhaalt dat de heilige op jonge leeftijd, nog in opleiding zijnde in Oirschot, ooit een prijs is misgelopen en toen twijfelde aan zijn vermogen om de opleiding af te maken. Op weg naar huis ontmoette hij een engel die hem een gouden appel gaf, waarop zijn zelfvertrouwen weer terugkeerde. De betreffende akker werd Odulphusakker genoemd.
Momenteel prijkt Sint-Odulphus op het gemeentewapen van Best. Ook het plaatselijke schuttersgilde is naar de heilige vernoemd.
Buurten en buurtschappen Aarle, Salderes, Driehoek, Mosselaar, Verrenbest, De Leeuwerik, De Vleut, Wilhelminadorp, Batadorp, Kantonnier, Heivelden, Heuveleind, Hoge Akker, Steegsche Velden, Heikant, Dijkstraten, Speelheide, Villawijk, Naastenbest.
Bezienswaardigheden miniatuur|Sint-Odulphuskerk De Sint-Odulphuskerk: Dit is een neogotische kerk uit 1880-1886 die staat in het centrum van de gemeente op de plaats waar naar verluidt Sint-Odulphus zou zijn geboren. De Sint-Antoniuskerk: volkskerk in Bossche School-stijl opgetrokken. De Lidwinakerk De protestantse kerk Het Odulphushof: Dit is een botanische tuin, gelegen achter de kerk. Hij werd geopend in 1980. De tuin bevat een grote collectie inheemse wilde planten, alsmede fruitbomen en heesters. (Deze tuin is inmiddels geen botanische tuin meer.) De Parochiekapel Sint-Odulphus: Dit is de voormalige kapel van het pensionaat aan de Nazarethstraat, behorend bij het klooster van de Zusters van de Choorstraat, uit 1886. De Koetshuistuin: Een park uit 1988 met daarin het monument voor de 15th Scottish Division, die Best op 24 oktober 1944 bevrijd heeft. Dit monument is gemaakt door Antoinette Briët en is onthuld bij de 50-jarige herdenking van de bevrijding, in 1994. De tuin met koetshuis is in 1986 door de Gemeente Best aangekocht waarna het koetshuis werd gesloopt. Bij de verkoop werd bedongen dat de tuin zelf altijd intact moest blijven. De Sint-Annakapel: Het ontstaan van deze kapel in de buurtschap Aarle berust op een legende volgens welke een zwangere gravin complicaties had zodat voor haar leven werd gevreesd. De graaf beloofde een kapel te bouwen voor de heilige Anna, patrones van aanstaande moeders, indien het leven van moeder en kind zouden worden gered. Aldus geschiedde. Later kwamen mensen er bidden om gespaard te worden van dysenterie en pest, het laatst in 1557 en 1587. De oorspronkelijke houten kapel werd in 1628 vervangen door een stenen exemplaar. Na in verval te zijn geraakt na 1648 werd ze in 1837 herbouwd. De kapel bevat gebrandschilderde ramen van Cor Donkers en een 18e-eeuws beeld van Anna te Drieën. In 1951 volgde opnieuw herstel. Tegenwoordig is de kapel een rijksmonument. De Onze Lieve Vrouw van de Heikantkapel: Een moderne kapel met een houten beeld in buurtschap De Heikant. Maria Assumptakapel: Deze kapel in De Vleut dateert van 1950. Ze werd gebouwd toen paus Pius XII de Maria-ten-Hemelopneming tot dogma verklaarde. Tot 1962 trok een jaarlijkse processie van de Sint-Odulphuskerk naar deze kapel. BestZoo: Een dierentuin met speeltuin in buurtschap De Vleut. Het Joe Mann Natuurtheater: Dit in de bossen aan de Sonseweg gelegen openluchttheater is genoemd naar Joe Mann, een Amerikaans parachutist van de 101st Airborne Division die op 17 september 1944 zijn leven gaf om dat van zijn vier kameraden te redden. De mooie witte betonnen toegangspoort is een werk van Jules Verschuuren. Voor het theater bevindt zich een gedenkteken uit 1956. Het Monument voor Joe Mann: Monument aan de Boslaan, uit 1984. Industriële monumenten: De Batafabrieken en een aantal oorspronkelijke woningen in Batadorp. Verder is er nog het gebouw van een tricotagefabriek, later een tapijthal. Dan is er nog de schoorsteen van een voormalige klompenfabriek, ooit de grootste van Nederland. In enkele woningen was voorts de klompenmakerschool gevestigd. De windmolen De Volharding, een ronde stenen molen, in 2010 weer maalvaardig gemaakt.
Monumenten De gemeente telt een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Best Lijst van gemeentelijke monumenten in Best Lijst van oorlogsmonumenten in Best
Kunst In de gemeente Best zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Best Ook komen er verschillende uitvoerende kunstdisciplines samen onder één dak bij sociaal-cultureel centrum 't Tejaterke.
Musea Bevrijdende Vleugels: Dit museum toont op een terrein van 16 ha een groot aantal militaire voertuigen en dergelijke, die voornamelijk betrekking hebben op de bevrijding door de 101st Airborne Division en andere aspecten van de Tweede Wereldoorlog. Het bevindt zich in de bossen langs de hoofdweg van Best naar Son. In dit gebied voerde de Airborne Division landingen uit in het kader van de Operatie Market Garden in 1944. Het museum is sinds 1997 gevestigd in een van de gebouwen van een voormalig mobilisatiecomplex, het Magazijnencomplex Best. Dit complex werd in de decennia na de Tweede Wereldoorlog (mogelijk in de jaren '60 van de 20e eeuw) gebouwd in het kader van de Koude Oorlog Mobilisatiecomplex Best, DefensieFotografie Nederland. Kindermuseum Spelebos Hier beleven kinderen het spelen van toen, op een eigentijdse manier. Verspreid over het museum zijn er diorama's met bijzondere poppen en beren, ook Barbie, tinnen soldaatjes en oud-Hollandse spellen maken deel uit van de collectie. Modelspoorbanen ontbreken evenmin. Het museum bevindt zich op het terrein van museum Bevrijdende Vleugels.
Natuur en landschap thumb|300px|Natuurtheater Joe Mann Terwijl ten westen van Best heide-ontginningen liggen waarop een nieuwbouwwijk is verrezen, liggen ten zuiden van Best enkele droge terreinen, die doorsneden worden door het Wilhelminakanaal, het Beatrixkanaal en een aantal autosnelwegen. Hoewel deels omgezet in bedrijventerreinen, is een deel van de Aarlese Heide intact gebleven. Dit voornamelijk met naaldbos begroeid terrein sluit aan op het militair oefenterrein van de Oirschotse Heide.
In het zuiden ligt, op het grondgebied van de gemeente Eindhoven, de Ekkersrijt, een deels vergraven beekje. In het oosten vindt men de Nieuwe Heide, een voornamelijk met naalbos beplant dekzandgebied, waarin zich een vennencomplex bevindt: het Langven. Ook zijn er enkele heiderestanten. Hier zijn wandelingen uitgezet die beginnen bij het Joe Mann natuurtheater.
Ten noorden van Best strekt zich in zowel oostelijke als westelijke richting een oud cultuurgebied uit, waarin oude buurtschappen zoals Aarle en De Vleut liggen, met nog enkele fraaie langgevelboerderijen. Dit is het domein van de voormalige klompenindustrie. Naar het noorden toe gaat dit cultuurgebied over in de natuurgebieden van Het Groene Woud, bestaande uit min of meer vochtige loofbossen, afgewisseld met stukjes cultuurland, op leemhoudende bodem. Dit gebied leent zich uitstekend voor fietstochten.
In de omgeving van Best kan men hier en daar de knolsteenbreek aantreffen.
Economie