Leerdam

Leerdam () is een stad en voormalige gemeente in de gemeente Vijfheerenlanden, in de Nederlandse provincie Utrecht (tot 1 januari 2019 in de provincie Zuid-Holland). Leerdam is met inwoners op de grootste plaats binnen de gemeente en het gemeentehuis is er gevestigd.

Bestuur Landsheren vroegen regelmatig om bijdragen (beden) voor de financiering van hun huishouding en vooral van hun oorlogen. Deze bijdragen werden vaak voldaan uit de ter plaatse geheven belastingen. Tesamen met de vrijwel permanente belastingen die vanwege het gewest werden geheven, vormden die heffingen een zware last voor de bevolking. De opbrengst van die belastingen werd danig gefnuikt door allerlei personen en instellingen vrijstellingen of vrijdom te geven, o.a. aan de prins die geen belasting hoefde te betalen over zijn domeingoederen in Leerdam. Men week daarom noodgedwongen ook wel uit naar financiering door het aangaan van leningen of het verkopen van lijfrenten en losrenten. Op 4 mei 1481 gaan burgemeesters, schepenen, raad en gemene inwoners en onderzaten van Lederdam akkoord met het lenen van 620 Rijnsgulden door middel van verkoop van een losrente tot dat bedrag aan Willem van Berendrecht tegen de penning 14 (7%).

Gemeentelijke fusies Op 1 januari 1986 werden de gemeentes Schoonrewoerd en Kedichem (met het dorp Oosterwijk) bij de gemeente Leerdam gevoegd. Per 1 januari 2019 ging de gemeente Leerdam op in de nieuw gevormde gemeente Vijfheerenlanden, die deel ging uitmaken van de provincie Utrecht. Per 1 januari 2018 waren de ambtelijke organisaties van de drie gemeenten Leerdam, Vianen en Zederik al samengegaan.Vianen, Leerdam en Zederik liggen straks officieel in Utrecht Algemeen Dagblad, 29 november 2016

Geschiedenis Leerdam kwam voor het eerst ter sprake in 1143 en werd vermeld als Ter Lede of Ter Leede. Het was op dat moment een heerlijkheid van de Heren van der Lede, waaruit het geslacht Van Arkel ontsproot. De heren hebben het in hun bezit gehad tot 1305, waarna het gebied in handen kwam van de heren van Arkel. In 1382 verkreeg Leerdam stadsrechten van Otto van Arkel, Leerdam ontving een tweede keer stadsrechten in 1407 van Willem VI van Holland.

Na de Arkelse Oorlogen (1401-1412) werd het leen van Arkel door Holland ingevorderd. In 1428 verkreeg het huis Egmont het gebied tot halverwege de 15e eeuw, waarna het aan het huis Oranje-Nassau kwam.

In de jaren 1636-1637 en 1666 werd Leerdam hard geraakt door uitbraken van de pest.

De rivier de Linge, omgeven door rietwallen en veel waterlelies, bepaalt mede de sfeer van het landschap. De stad ligt in het oostelijke gedeelte van de Vijfheerenlanden.

De historie van Leerdam kan worden gevonden in goed bewaarde historische gebouwen zoals de Grote Kerk, het Hofje van Mevrouw Van Aerden, de overgebleven en gedeeltelijk gerestaureerde stadsmuren van de Zuidwal en het Oude Raadhuis.

Aan de gracht aan de zuidkant van de stad stond ooit een kasteel, het Kasteel van Leerdam. Dit is compleet verwoest door de Spanjaarden in 1574 en nooit meer opnieuw opgebouwd. Niet lang daarna kwam Maria van Nassau (1539-1599) in Leerdam wonen. Zij bestuurde voor haar broer het graafschap. In 1770-1772 bouwde men hier het vrouwenhofje: het Hofje van Mevrouw Van Aerden. Dit is nu een museum.

Van de molens die de polders bemaalden, is de wipmolen Ter Leede bewaard gebleven.

De monumentale stadsmuur aan de Zuidwal en de grachten laten zien hoezeer de stad Leerdam versterkt was. Er waren vier poorten in de stadsmuur. Deze poorten werden echter in de 19e eeuw gesloopt.

In de Kerkstraat, tegenover het Hofje van Mevrouw van Aerden bevond zich het Schoonhuis of Drossaardshuis. Het enige wat er nu nog van over is, is het poortje met daarboven de tekst “Vriheyt en is om gheen gelt te coop”. Tegenwoordig is het de ingang van een winkel.

In de jaren 10 en 20 van de 21e eeuw werd de bebouwing van Leerdam uitgebreid naar het westen.

Industrie

Vanaf de 18e eeuw werd het stadsleven sterk beïnvloed door de glasfabriek en de houtindustrie. De zonen van Anthony Pelgrim stichtten in 1765 een glasblazerij, gelegen buiten Veerpoort aan de nieuwe dijk. In de 19e eeuw werden in de directe omgeving van deze "Oude hut" nog drie hutten gesticht [de Pelgrimse hut, de Nooitgedacht, later genoemd Willem Drie, en De Haan]. De productie was vooral gericht op flessen. In 1878 kwam er een glasblazerij bij voor de productie van tafelglas en kristal. De Glasfabriek Leerdam stond ook bekend als de Royal Leerdam. Glasblaasdemonstraties worden gegeven in de glasblazerij van het Nationaal Glasmuseum aan de Zuidwal te Leerdam.

De stad geniet verder bekendheid door Leerdammer kaas, die echter in het naburige Schoonrewoerd wordt geproduceerd.

Toerisme en musea Aquazoo Leerdam Hofje van Mevrouw Van Aerden Nationaal Glasmuseum Glascentrum Leerdam Nederlands Bridge Museum Statenbijbelmuseum Grote Kerk Oude Raadhuis Kanotochten en rondvaarten over de Linge Fietstochten en Fietsverhuur Wandelroute: Tussen Leerdam en het Gelderse dorp Beek ligt het 98 kilometer lange Lingepad. Het Lingepad maakt deel uit van de Europese wandelroute E8.

Monumenten In de voormalige gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Leerdam (plaats) Lijst van rijksmonumenten in Vijfheerenlanden Lijst van oorlogsmonumenten in Leerdam

Kunst in de openbare ruimte In Leerdam zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Leerdam

Evenementen Leerdamse vrijmarkt Glasstadmars: Jaarlijkse wandelevenement met ca. 3000 deelnemers. Laatste weekend september: Wandeltocht De 80 van de Glasstad. Dit is een Kennedymars, waarbij wandelaars 80 km afleggen.

Markt en koopavond Markt is op donderdagmorgen van 8:30 tot 12:30 uur in de binnenstad. Sinds 12 april 2012 is de weekmarkt verhuisd van het Dokter Reilinghplein naar de straten in de binnenstad, waaronder de Fonteinstraat, Kerkstraat en de Markthof. Koopavond in het centrum van Leerdam is op vrijdagavond.

Wijken De stad Leerdam is bestuurlijk ingedeeld in de volgende wijken en buurten:

Leerdam-Centrum Centrum Noord Centrum Zuid Leerdam-Oost Oranjebuurt-Noord Oranjebuurt-Zuid Varsseveld Leerdam-Noord Drossaardsbuurt Florabuurt Eiland Ter Leede Vogelbuurt Leerdam-West Raadsliedenbuurt Staatsliedenbuurt Bomenbuurt Glasfabriek Spartaveld Achter de Pijp Broekgraaf-Noord Broekgraaf-Zuid Bedrijventerrein Nieuw Schaik

Onderwijs Leerdam telt elf basisscholen en twee scholen voor voortgezet onderwijs.

Basisscholen:

Basisschool Floris Radewijnsz Basisschool Het Mozaiek CBS Koningin Wilhelmina CBS Juliana CBS Klim Op El Boukhari Johannes Calvijnschool OBS de Sterrenkijker OBS de Hobbitstee Kindcentrum Broekgraaf met twee basisscholen: Jenaplanschool De Wilgenhoek en De Klimop en kinderopvang Dichtbij

Voortgezet onderwijs:

De Joost (basis- en kaderberoeps)

Het Heerenlanden (mavo, havo, vwo en tweetalig vwo (tto))

Sportverenigingen Sportverenigingen in Leerdam zijn onder meer de voetbalclubs Leerdam Sport '55 en LRC Leerdam, de hockeyvereniging HC Leerdam en de roeivereniging RV Leerdam.

Verkeer en vervoer Leerdam ligt aan de spoorlijn (Elst-) Geldermalsen - Dordrecht. Leerdam werd in 1883 aangesloten op deze spoorlijn. Tussen 2007 en 2018 wordt de lijn geëxploiteerd door Arriva en heeft de naam MerwedeLingelijn gekregen. Sinds 9 december 2018 verzorgt Qbuzz het treinvervoer op de MerwedeLingelijn als R-net, de trein rijdt elk halfuur richting Geldermalsen en Dordrecht. Leerdam heeft een spoorwegstation met een stationsgebouw uit 1881 (in gebruik als restaurant) en een door Cees Douma ontworpen stationsgebouw uit 1987 (met een ander restaurant/snackbar).

Openbaar vervoer per bus van Arriva, Qbuzz en U-OV met: Lijn 85 Leerdam - Schoonrewoerd - Vianen - Utrecht Centraal, Jaarbeurszijde (streekbus U-OV) Lijn 260 Leerdam - Asperen - Beesd - Enspijk - Deil - Geldermalsen (buurtbus Arriva) Lijn 650 Leerdam - Rhenoy - Rumpt - Beesd - Culemborg (schoolbus Arriva) Lijn 660 Leerdam ← Asperen (schoolbus Arriva) Lijn 673 Leerdam - Asperen - Heukelum - Spijk - Gorinchem (schoolbus Arriva) Lijn 704 Leerdam - Kedichem - Arkel (buurtBuzz Qbuzz) U-flex Vijfheerenlanden

Zetelverdeling gemeenteraad De gemeenteraad van Leerdam bestond uit 19 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994: +GemeenteraadszetelsPartij1990199419982002200620102014Leerdam 2000 -655346PvdA5444643CDA4333333SGP2223333ChristenUnie*2212222VVD2232232Protestants-Christelijke Combinatie --1----Lijst Peels2 - - - - - -Totaal17191919191919 De ChristenUnie werd in van 1990 tot 1998 vertegenwoordigd door de RPF, een van haar voorgangers.

Geboren in Leerdam

Religieuze gebouwen Leerdam kent een groot aantal kerken en twee moskeeën.

Er zouden 27 kerken zijn in Leerdam. Opvallend is dat er veel verschillende soorten reformatorische kerken zijn, onder meer een gereformeerde gemeente in Nederland (647 leden), een gereformeerde gemeente (573 leden), een christelijk gereformeerde kerk (321 leden) en een hersteld hervormde gemeente.

De Grote Kerk wordt gebruikt door de Protestantse Gemeente, die ook de Pauluskerk, de Bethelkerk en de Evangelisch-Lutherse Kerk in gebruik heeft. Verder is er een Nederlands Gereformeerde Kerk en een Rooms Katholieke Kerk.

Stedenband Leerdam heeft een stedenband met:https://web.archive.org/web/20130506003105/http://www.leerdam.nl/er-op-uit/internationaal_43535/ Pfinztal (Duitsland), sinds 1988

Graaf van Leerdam De Nederlandse koning Willem-Alexander voert de adellijke titel Graaf van Leerdam. Zie Titels van de Nederlandse koninklijke familie.

Fotogalerij

Zie ook Lijst van burgemeesters van Leerdam Graafschap Buren

Externe links Website van VVV Leerdam Historische vereniging Leerdam

Categorie:Plaats in Utrecht Categorie:Voormalige gemeente in Zuid-Holland

Leerdam

Bron en licentie