miniatuur|Topografische gemeentekaart van Laren miniatuur|Sint-Jansbasiliek miniatuur|Johanneskerk miniatuur|Singer museum Laren () is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 12,37 km² (waarvan 0,19 km² water). Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen. Van oorsprong is het een brink- of esdorp. Laren is samen met buurdorp Blaricum een van de rijkste gemeenten van Nederland.
Etymologie Laren heeft eerder Van Larelcarspell, Laoren en Laaren geheten. Een 'Laar' is een open plek in het bos.
Geschiedenis Laren is een van de oudst bebouwde plekken in het Gooi. De allereerste mensen die er woonden waren dragers van de zogenaamde trechterbekercultuur, omstreeks 2500 v. Chr. Later kwamen er mensen van Fries-Saksische oorsprong te wonen. In 1085 stichtte het kapittel Sint Jan van Utrecht een kapel op de heuvel die thans bekend is als Sint Janskerkhof. Naar de plek van deze kapel en begraafplaats lopen van oudsher Gooise doodwegen uit alle richtingen.
Hoewel aanvankelijk een boerendorp (met de weefindustrie als belangrijk bron van inkomsten), veranderde Laren met zijn dorpsboerderijen, engen en meenten na de komst van de tramlijn in 1892 naar Hilversum en Amsterdam in een kunstenaars- en forensendorp.
In de 19e eeuw werden de Gooise dorpen ontdekt door kunstenaars die er (wat later zou heten) de Larense School vestigden. Enkele bekende kunstschilders die in Laren verbleven waren Anton Mauve (leermeester van Vincent van Gogh), Jan Sluijters en Ferdinand Hart Nibbrig.
In Laren ontwikkelde Piet Mondriaan zijn ideeën over de Nieuwe Beelding en hij schilderde er zijn eerste abstracte werken. Door zijn contact met de kunstenaars Theo van Doesburg en Bart van der Leck ontstond in 1917 het tijdschrift De Stijl. Over Laren als kunstenaarskolonie schreef Lien Heyting in 1994 het standaardwerk De wereld in een dorp: schilders, schrijvers en wereldverbeteraars in Laren en Blaricum, 1880-1920. Uitvoerig gaat ze in op de anarchisten, theosofen en kunstenaars die zich in Laren verzamelden.
Sinds de late jaren 80 is Laren vooral een forensendorp geworden voor de nouveau riche. In de dorpskern bevinden zich nu geen functionerende boerderijen meer.
Stoomtram
miniatuur|Gooische Tramloc nr. 18 bij de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik. Tussen 1882 en 1947 was er in Laren een tramstation van de Gooische Stoomtram (in de volksmond bekend als: De Gooische Moordenaar). Er waren stoomtramdiensten naar: Naarden - Muiden - Diemen - Station Amsterdam Weesperpoort, naar Station Hilversum en naar Blaricum - Huizen - Bussum. In 1927 vond op de Laarderhoogt, nabij Laren, het ernstigste stoomtramongeval plaats in Nederland, waarbij diverse doden te betreuren waren. Van 1925 tot 1940 reden er ook motortrams door Laren. De laatste stoomtrams reden in 1947.
Geografische ligging Laren ligt tussen Hilversum, Eemnes en Blaricum in de streek Het Gooi. Het dorp is bereikbaar via de A27 en de A1. Vroeger maakte Laren deel uit van het Kanton Naarden.
Natuur Westerheide Zuiderheide Noorderheide
Aangrenzende gemeenten
Bezienswaardigheden De 500 jaar oude Johanneskerk. In het hart van het dorp, aan de oude nog bestaande eng, troont de monumentale Sint-Jansbasiliek (1924). Er waren een zuster- en broederklooster. In Laren staat de dikste mammoetboom van Holland.Mammoetbomen in Noord-Holland. Gearchiveerd op 27 mei 2022. Op 18 september 1907 wordt de Mauvepomp bij de Coeswaerde onthuld ter nagedachtenis aan Anton Mauve. Hij heeft in villa 'Ariëtta' gewoond. Deze villa staat schuin tegenover het Singermuseum, aan de Naarderstraat. Op 4 mei 1950, om 4 uur werd het oorlogsmonument onthuld en werd de eerste dodenherdenking gehouden. Dit monument staat eveneens bij de vijver de Coeswaerde. Bij de Coeswaerde staat een stenen bank: de Van Wulfenbank. Het was een gedenkteken ter nagedachtenis aan schoolmeester Van Wulfen. Hij was een meester met een eigen leesmethode. De school van meester Van Wulfen stond links naast het café 'Het Bonte Paard'. Bij de Rabobank op de Burgemeester van Nispenstraat staat een beeld van de "Klepperman van Elleven". Op de Naarderstraat staat een beeld van "De Schaapherder", op het grasveld naast de Hervormde Kerk. Bij de ingang van het Singermuseum staat het monument "de Zwanen".
Monumenten De dorpskern van Laren is een beschermd dorpsgezicht met de naam "Brink en omgeving"www.laren.nl, Monumentale panden. Daarnaast telt Laren tientallen rijks-, gemeentelijke en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Laren Lijst van gemeentelijke monumenten in Laren Lijst van oorlogsmonumenten in Laren
Kunst in de openbare ruimte
In de gemeente Laren (Noord-Holland) zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Laren (Noord-Holland)
Gebouwen Rosa Spier Huis Voormalig raadhuis
Evenementen Laren heeft tot de jaren 80 een katholiek stempel behouden als katholieke enclave in het Gooi, met de jaarlijkse Sint-Jansprocessie op de feestdag van de heilige, 24 juni, de enige processie ten noorden van de grote rivieren die na de Reformatie nog in het openbaar gehouden mocht worden. In de eerste week van juli vindt de grootste kermis van het Gooi en omstreken plaats: de Larense kermis. Sinds de jaren zeventig is er ook een jaarlijkse carnavalsoptocht. In 1971 vond in kloostercomplex de Warrekam een open air popfestival plaats, waar onder anderen Livin' Blues, Brainbox, Ekseption, Supersister optraden. Weekmarkt iedere vrijdag op Plein 1945, in het centrum van het dorp. Markt van 11.30 tot 17.00 uur. Hemelvaarttoernooi - ieder jaar is op Hemelvaartsdag een recreatief volleybal grastoernooi op de velden van SV Laren '99 georganiseerd door volleybalvereniging The Smashers. Wandelvierdaagse het Gooi - ieder jaar wordt in de 3e week van juni de wandelvierdaagse het Gooi georganiseerd vanuit Laren. Startpunt is het sportcomplex van SV Laren '99. Er wordt in een klaverblad rond Laren gelopen. Sinds 2011 wordt een jaarlijks Oktoberfest georganiseerd op Plein 1945
Musea Singer museum Geologisch Museum Hofland (museum voor geologie en regionale prehistorie)
Onderwijs De drie middelbare scholen in Laren zijn: Laar & Berg International School Laren College de Brink
Sport In Laren is o.a. een hockeyclub, SV Laren '99 (een voetbal- en tennisvereniging), een gymnastiekvereniging, een volleybalvereniging, een manege, verschillende fitnesscentra, een schaakclub, een bridgeclub, een jeu-de-boulesclub en een tafeltennisvereniging. Ook is er het Sportcomplex Laarder Eng en Sportcentrum De Biezem.Gemeente Laren: Sportverenigingen
Politiek Zetelverdeling gemeenteraad
De gemeenteraad van Laren bestaat uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998: Partij19982002200620102014201820222026 VVD 5 5 4 5 3 3 4 5 Larens Behoud 2 4 5 4 5 6 4 4 D66 - - - 1 2 1 2 2 Groen Laren - - - - - - 2 2 Liberaal Laren - - 1 2 2 4 2 1 CDA 3 3 3 2 2 1 1 1PvdA - - 2 1 1 - - -PvdA-D66-GroenLinks-Groep Werkersakkoord 5 3 - - - - - -Totaal1515151515151515
Laren is een van de drie BEL gemeenten. De BEL Combinatie is een samenwerkingsverband tussen de gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren. In deze constructie blijven de drie gemeenten zelfstandig en maken alle drie gebruik van één grote ambtelijke organisatie, de BEL Combinatie.
College van B&W Het college van burgemeester en wethouders bestaat anno 2021 uit de volgende personen:Burgemeester en wethouders. Gearchiveerd op 31 januari 2023.
Burgemeester: Robert van Rijn - Partijloos
Wethouders: Jan van Midden Niels Rood Flip de GrootWethouder J.G.D. den Dunnen
Bekende inwoners Geboren thumb|Monument der gevallenen
Johannes van Wulfen (1838-1912), dorpsonderwijzer Wouter Hamdorff (1890-1965), architect Maarten Krabbé (1908-2005), kunstschilder Ab Goubitz (1910-1997), gymnastiekleraar en presentator van het radioprogramma Ochtendgymnastiek Jan van den Brink (1915-2006), politicus en bankier Trudelies Leonhardt (1931), pianiste Giep Franzen (1932-2020), hoogleraar en marketeer Robbie van Erven Dorens (1937-2020), golfspeler Niels Keus (1939), keramist en beeldhouwer Marte Röling (1939), kunstenares en actrice Tol Hansse (1940-2002), zanger, muzikant en liedjesschrijver Sjoukje Hooymaayer (1940-2018), actrice Katinka Keus (1940-2025), costumière en restauratrice van antieke boeken Carol van Herwijnen (1941-2008), acteur Rik Kuethe (1942-2020), diplomaat, journalist en auteur Paula Majoor (1942), actrice Maud Keus (1944-2010), televisieproducent en regisseur Roel Coutinho (1946), arts en microbioloog Joris Demmink (1947), ex-secretaris-generaal van het Ministerie van Veiligheid en Justitie Roberto Vander (1950), acteur en zanger Rob Verlinden (1950), presentator van tuinprogramma's en hovenier Ineke Hilhorst (1951), producente, documentairemaker en presentatrice Marijke Hilhorst (1952), journaliste, columniste, schrijfster en publiciste Esgo Heil (1955), acteur, toneelregisseur Kick van der Veer (1955), schrijver en presentator Hedi Bogaers (1956-2006), beeldhouwer en schilder Hein de Kort (1956), striptekenaar en cartoonist Tamar Baruch (1959), actrice Francine Oomen (1960), schrijfster, illustratrice en ontwerpster Mark van der Laan (1962), acteur Gijsbert Kamer (1963), popjournalist Frank van de Laar (1965), pianist Willemien Aardenburg (1966), hockeyspeler Thijs van Aken (1969), musicalacteur Tom Bakker (1971), muziekproducent, pianist Marcel van der Westen (1976), atleet Raymond Spanjar (1977), ondernemer Tamara Brinkman (1978), actrice Johnny de Mol (1979), acteur en televisiepresentator Eelco Heinen (1981), politicus (VVD); vanaf 2024 minister van Financiën Suri van Sornsen (1981), fotomodel en actrice Gigi Ravelli (1982), televisiepresentatrice en actrice Melle van 't Wout (2000), shorttracker Jens van 't Wout (2001), shorttracker
Woonachtig geweest
Piet Mondriaan (1917-1944), kunstschilder
Overleden
Johannes van Wulfen (1838-1912), dorpsonderwijzer Johanna Bonger (1862-1925), vrouw van Theo van Gogh en beheerster van de nalatenschap van Vincent van Gogh Eduard Jacobs (1859-1931), beeldhouwer Carry van Bruggen (1881-1932), schrijfster Co Breman (1865-1938), kunstschilder Corrie Pabst (1865-1943), schilderes en bewoonster Villa Steenbergen Mien Marchant (1866-1952), schilder en pastellist Alice Heksch (1912-1957), Oostenrijks-Nederlands pianiste Jan Rebel (1885-1961), architect en interieurontwerper Marie Hamel (1896-1964), actrice Jac. Eriks (1895-1965), kunstschilder Wouter Hamdorff (1890-1965), architect Maria G. van Hove-ter Kuile (1891-1965), schilder Joanna Diepenbrock (1905-1966), zangeres Bernard Pothast (1882-1966), schilder David Schulman (1881-1966), autodidact kunstschilder, tekenaar en aquarellist. Louise Wenckebach-Lau (1893-1967), textielkunstenaar Ro Mogendorff (1907-1969), kunstschilderes en tekenares Johan Meijer (1885-1970), kunstschilder Sal Slijper (1884-1971), makelaar en kunstverzamelaar Jan Bronner (1881-1972), beeldhouwer en tekenaar Jef Last (1898-1972), schrijver, dichter Peter Lutz (1899-1973), strip- en reclametekenaar Goos Kamphuis (1927-1974), journalist Herman François van Leeuwen (1890-1975), bankier en politicus Betsy Culp (1883-1976), pianiste Rie Cramer (1887-1977), illustrator en schrijver Benno Stokvis (1901-1977), letterkundige, advocaat en links-intellectueel Rudolf Bonnet (1895-1978), kunstschilder, architect en fotograaf Vincent Willem van Gogh (1890-1978), ingenieur Bob de Lange (1916-1978), acteur Willem Hendrik van Norden (1883-1978), ontwerper en beeldend kunstenaar Betsy Huitema-Kaiser (1894-1978), schilderes, aquareliste en tekenares Hetty Beck (1888-1979), hoorspelactrice Nap de Klijn (1909-1979), violist Gabriël Smit (1910-1981), redacteur, dichter en toneelschrijver