thumb|Topografische gemeentekaart van Heiloo, september 2022 thumb|Gemeentekaart Heiloo, 1868 Heiloo () (tot 1937 Heilohttps://www.gemeentegeschiedenis.nl/amco/10793) is een dorp en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente maakt deel uit van samenwerkingsregio Kennemerland. De gemeente telt inwoners (, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 19,01 km². In de periode 1950-1960 nam het aantal inwoners snel toe, doordat veel Amsterdammers naar Heiloo verhuisden.
Overige plaatsen binnen de gemeente Buurtschappen: Bollendorp Kaandorp Kapel Oosterzij Westerzij
Aangrenzende gemeenten
Geschiedenis
Heiloo zou afgeleid zijn van: Heil = heilig en loo = bos, maar archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat er sinds de bronstijd geen sprake is geweest van een bosrijke omgeving.Heiloo is geen Heilig Bos, heiloo-online.nl. Gearchiveerd op 5 juni 2023. Wellicht is de naam afkomstig van een oud heiligdom, mogelijk ter plaatse van de Witte Kerk. Deze ligt niet, zoals ooit verondersteld, op een terp, maar op een duintje. Op de westelijke strandvlakte van Heiloo is onder andere een paalcirkel aangetroffen. De ouderdom van de structuur is met behulp van C14-datering gedateerd in 800 v.Chr. (Vroege IJzertijd). In de directe omgeving zijn kringgreppels, kuilen en runderpaden opgegraven uit dezelfde periode en jonger. Vanaf de jaartelling werd in het voormalige kweldergebied ten westen van de strandwal Limmen-Heiloo-Alkmaar gewoond. Vondsten uit de Romeinse Tijd zijn bekend ter hoogte van de Vennewatersweg, aan de Zeeweg, in het Maalwater en verder in de richting van Alkmaar.
Rondom de kerstening zijn diverse verhalen bekend. Maar ook hier ontbreekt het aan schriftelijke en archeologische bronnen. Veel van de verhalen zijn ontstaan in de loop van de 17e eeuw. Toen was sprake van een romantisering van het buitenleven. Sommigen zijn nog steeds van mening dat het Heilooër bos identiek is aan het Baduhennawoud waar de Friezen in een slag 1300 Romeinen doodden. Zo werd gezegd dat het woud van Baduhenna na de kerstening werd verdoemd voor zijn heidense rituelen.
Het zal Willibrord zijn geweest die er rond 690 gepredikt heeft en er een bedevaartsoord van heeft gemaakt. Er zijn echter geen archeologische vondsten bekend die dit verhaal kunnen bevestigen. Bovendien is nog maar de vraag of ten tijde van het verhaal het gebied bebost is geweest. Het huidige bos is veel jonger. Het ontstaan van het bos heeft voor een groot deel te maken met de eerste beplanting van het landgoed Nijenburg. Volgens pollenanalyse op diverse plaatsen op de strandwal was het gebied al in de bronstijd boomarm.
Volgens de overlevering vond boerenknecht Nelis in de veertiende eeuw tot twee keer toe een Mariabeeldje op dezelfde plaats op een zandweg nabij Runxputte, een gehucht bij Heiloo. Terzelfder tijd zou een rijke koopman uit Alkmaar, genaamd Johannes Mors over het beeldje en Runxputte hebben gedroomd. Hoewel hij nog nooit van Runxputte gehoord had, kreeg hij in zijn droom de opdracht het plaatsje te bezoeken. Hij schonk geld om er een kapel te laten bouwen, ter ere van Maria. In 1409 werd de kapel in gebruik genomen en van heinde en verre stroomden de mensen toe. Tijdens het Beleg van Alkmaar in 1573 maakten de protestanten en Staatse troepen de kapel met de grond gelijk.
In 1905 werden de fundamenten van de kapel ontdekt en de bedevaartstraditie herleefde. In 1913 werd de bedevaartskerk Onze Lieve Vrouwe ter Nood gebouwd, bedoeld als noodkerk maar nooit vervangen, in 1930 gevolgd door de Genadekapel, beide naar ontwerp van architect Jan Stuyt. Tijdens de jaren van het Rijke Roomse Leven werd de kapel zeer druk bezocht. Godfried Bomans ging er, zoals hij beschreef in Beminde Gelovigen, jaarlijks met zijn klas naartoe. Ook voor Gerard Reve had het een speciale betekenis. Bij de kapel is ook een put, die geneeskrachtig water zou bevatten.
Het raadhuis van Heiloo dateert van 1926. Daarnaast staat er in Heiloo een witgepleisterd kerkje uit de 12e eeuw dat het 'witte kerkje' genoemd wordt. Zijn huidige aanzien heeft het witte kerkje gekregen in de 19e eeuw. In 1976 ging een aanzienlijk aantal huizen en winkels in de directe omgeving van het kerkje tegen de vlakte, ten gunste van een modern winkelcentrum, 't Loo geheten, dat in 1978 werd geopend. Het winkelcentrum is in 1995 nog eens gemoderniseerd en ook uitgebreid.
Sport in Heiloo In Heiloo zijn twee voetbalclubs, HSVhttps://www.vvhsv.nl/ (Heilooër Sport Vereniging) en De Foresters.https://www.deforesters.nl/ Er is een hockeyclub, HV De Terriërs De atletiekclub, AV Triashttps://avtrias.nl/ heeft twee Olympische atleten opgeleverd, Lisanne De Witte en Laura de Witte. Er zijn twee tennisclubs, TPCHhttps://www.tpcheiloo.nl/ https://www.hvheiloo.nl (Tennis & Padel Club Heiloo) en TV Het Vennewater.https://www.tvhetvennewater.nl/ De BMX-club, De Boscrossershttps://boscrossers.nl/ heeft 5 Wereldkampioenenhttps://web.archive.org/web/20140319000455/http://www.boscrossers.nl/php/?page_id=19 onder haar leden. Er is een honkbalclub, De Double Stars.https://www.doublestars.nl/
Politiek
Mascha ten Bruggencate (D66) is burgemeester van de gemeente Heiloo. De gemeenteraad van Heiloo bestaat uit negentien zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij de gemeenteraadsverkiezingen sinds 1931:
1931–1978 Partij19311935193919461949195319581962196619701974 VVD (tot 1948: PvdV) – 1 2 2 3 3 4 4 6 CDA – – – – – – – – – – 5 PvdA-D66-PPR – – – – – – – – – – 5 Heiloo-2000 – – – – – – – – – 1 1 KVP (tot 1946: RKSP) 5 5 4 6 7 7 7 6 7 6 PvdA – – – 4 4 5 3 4 3 3 D66 – – – – – – – – – 2 PCG – 1 1 1 1 1 1 2 1 BP – – – – – – – – 1 – – Heiloo's Belang – – – – – – 1 1 – – – CPN – – – 1 1 – – – – – – SDAP 2 2 2 – – – – – – – VDB 2 – – – – – – – Gemeentebelang – 2 1 – – – – – – – – RK Arbeiderslijst – – 1 – – – – – – – – VDB-Vrijheidsbond – 2 – – – – – – – – – VDB-Vrijheidsbond-CHU 4 – – – – – – – – – – Totaal11 11 11 13 15 15 15 15 17 17 17 Opkomst (%) 93,4 92,5 92,4 87,2 88,5 90,2 89,9 88,8 89,8 69,3 74,9
1978–heden Partij1978198219861990199419982002200620102014201820222026 Heiloo-2000 2 3 3 2 5 3 5 5 5 6 4 5 5 PRO (2026: GroenLinks-PvdA) – – – – – – – – – – – – 4 D66 1 – 2 2 1 – – 3 3 3 3 VVD 6 7 7 6 5 6 5 5 4 3 4 3 3 CDA 7 5 5 6 4 4 3 3 3 3 2 2 2 Gemeentebelangen Heiloo – – – – – – – – – – 2 2 2 PvdA 2 3 2 2 3 3 3 2 2 2 3 Heiloo Lokaal – – – – – – – – – – 1 1 – NCPN – – – – – – 1 1 1 2 1 – – D66-GroenLinks – – – – – – – – 4 – – – – GroenLinks (tot 1990: Links Heiloo) – 1 1 1 1 2 2 2 – – – PvdA-D66 4 – – – – – – – – – – – – Totaal19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 19 Opkomst (%) 79,5 77,7 81,6 71,4 73,8 70,2 67,9 65,4 62,5 62,3 64,3 62,0 63,9
Kunst en cultuur Op Landgoed Willibrordus bevindt zich het Museumkwartier Heiloo met vier musea. De Verhalenkamer Willibrordus is een museum over de geschiedenis van de psychiatrie. In Historisch Museum Heiloo wordt de geschiedenis van Heiloo tussen de 8e eeuw en 1960 gepresenteerd. Het Toverlantaarn Museum bezit een collectie van meer dan 400 toverlantaarns en een enorme collectie handbeschilderde platen, teruggaand tot 1740. Het Archeologisch Museum Baduhenna vertelt het verhaal over de oudste menselijke activiteiten en bewoning in Heiloo en omstreken.Museumkwartier Heiloo
Popconcerten vonden tot aan de sluiting ervan, in 2015, plaats in het jongerencentrum Buk Buk.
Landgoederen en kastelen In Heiloo hebben twee kastelen gestaan, kasteel Ter Coulster en slot Ypestein. Ter Coulster was gelegen ter hoogte van het huidige landgoed Ter Coulster. Ypestein was gelegen op het terrein van de huidige Willibrordusstichting. In het Heilooërbos ligt landgoed Nijenburg.
Monumenten In de gemeente bevinden zich een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Heiloo Lijst van gemeentelijke monumenten in Heiloo Lijst van oorlogsmonumenten in Heiloo Willibrordusput bij de Witte Kerk
Kunst in de openbare ruimte In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Heiloo
Gezondheidszorg Aan de Kennemerstraatweg bevindt zich het psychiatrisch centrum Sint-Willibrordusstichting (Willibrord), een instelling van de GGZ Noord-Holland-Noord. In 1929 is het centrum gesticht door de Broeders van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes. In de Tweede Wereldoorlog werd het gebruikt door de Duitsers om hun soldaten te laten herstellen. Op het complex staat ook een kapel, de Mariakapel. De St. Willibrordusstichting was als vernieuwend bekend door voorop te lopen met het invoeren van nieuwe behandelmethoden.
Bekende personen uit Heiloo
Henricus Nolet, (1893–1965), politicus Bernard Johan Frans Sutman Meijer (1897–1957), politicus Johannes Pesman, (1903–1978), burgemeester Leonora Gisberta Leeuwenberg (1905-1998), verzetsstrijder Arie Rentenaar (1913-1989), voetbaltrainer Klaas Molenaar (1921–1996), voetballer, zakenman Corry Borst (1921-2018), edelsmid Carlos van Regteren Altena (1927–2014), hoogleraar Bert Diddens (1928–2018), natuurkundige Hajo Meyer (1924–2014), natuurkundige en politiek activist Cor Geelhuijzen (1929–2020), voetballer Jan Stuifbergen (1929-2021), politicus Piet Schuijt (1932-2014), voetballer en voetbaltrainer Jan Steeman (1933–2018), striptekenaar Flip Bosscher (1936-2011), historicus Jos van Kemenade (1937–2020), politicus Bob Heeringa (1939), politicus Adriaan Venema (1941-1993), journalist, schrijver en kunsthandelaar Jos Brink (1942-2007), (hoorspel)acteur, cabaretier, musicalster en -producent, columnist, schrijver, predikant, radio- en tv-presentator Eric Zwijnenberg (1946), fysicus en molenaar Doeko Bosscher (1949-2026), historicus en bestuurder Guus Janssen (componist) (1951), componist Fred Woudhuizen (1959–2021), historicus Herman Bolten (1959), acteur Jacques Zoon (1961), fluitist Maarten van Roozendaal (1962-2013), zanger en liedjesschrijver Dirk Jan Jager (1965), kunstenaar Lars Oostveen (1976), presentator, producent en auteur Michael Duursma (1978), honkballer Ginty Vrede (1985-2008), kickbokser Lisanne de Witte (1992), atletiek Laura de Witte (1995), atletiek Joris Kramer (1996), voetballer Britt Scholte (1997), actrice Robin Schouten (1998), voetballer Rachelle van de Griek (1999), schaatsster Anna Ursem (2000) voetbalster Mees Bakker (2001), voetballer Kenneth Taylor (2002), voetballer Sem Dekkers (2004), voetballer Kees Smit (2006), voetballer
Millennium Gemeente Heiloo is een Millennium Gemeente.
Zustergemeente Heiloo is een zustergemeente van Świętochłowice in Polen.
Trivia Heiloo wordt ook wel het Wassenaar van Amsterdam genoemd.Nieuwmeijer in zijn oratie aan de Universiteit Leiden op 13 september 2001Nieuwmeijer in: "De Lommerrijke Zetels van Pre-Napoleontische Patriciersfamilies (Gens Nostra, november 1985)".
Externe link Website van de gemeente
Noten
Referenties
Categorie:Plaats in Noord-Holland