miniatuur|alt=Haifa, 1925 - 1937|Haifa, 1925 - 1937 thumb|De Louis-promenade op de Karmelberg thumb|De Bahá'í-tempel met onderste tuinen thumb|De oostelijke benedenstad, de baai, de "krayot" en de bergen van Galilea thumb|Het centrum
Haifa (Hebreeuws: , ; Arabisch: , ) is een havenstad en badplaats in Noord-Israël, op het noordelijkste gedeelte van het Karmelgebergte en aan de Middellandse Zee. Met 297.082 inwoners (2024) is het de derde stad van Israël, na Jeruzalem en Tel Aviv, en de belangrijkste (haven)stad in het noorden van het land.
Geschiedenis Oudheid De omgeving van Haifa behoort tot de oudste continu bewoonde kustgebieden van de Levant. De oudste nederzetting in de omgeving is Tell Abu Hawam, een kleine havenstad gesticht in de Late Bronstijd (14e eeuw v.Chr.). Deze stond in verbinding met andere handelscentra rond de Middellandse Zee. In de eeuwen daarna maakten achtereenvolgens Kanaänieten, Feniciërs en Israëlieten gebruik van de natuurlijke ankerplaats in de baai van Haifa.
Hoewel Haifa in de Bijbelse periode geen belangrijke stad was zoals Akko, Dor of Jaffa, lag het gebied binnen het historische kernland van het oude Israël. Door zijn ligging aan de voet van de Karmelberg vormde het een schakel tussen de kustvlakte en het binnenland van Galilea.
Romeinse periode De eerste duidelijke vermeldingen van Haifa verschijnen in de Romeinse periode. In Joodse bronnen uit de Misjna en Talmoed wordt Haifa genoemd als een kleine Joodse vissers- en handelsplaats. Verschillende rabbijnen waren met de stad verbonden, waaronder Rabbi Avdimi van Haifa, die in Talmoedische literatuur wordt genoemd.
De kustwateren bij Haifa stonden bekend om de vangst van de purperslak (Murex trunculus), waaruit de kostbare blauw-paarse kleurstof werd gewonnen die volgens de Joodse traditie werd gebruikt voor de tekhelet, de blauwe draad in religieuze gewaden. In Talmoedische teksten wordt expliciet verwezen naar de kuststrook tussen Haifa en Tyrus als een belangrijk gebied voor deze vangst.
In de omgeving zijn bovendien Joodse graven uit de Romeinse tijd gevonden. De stad maakte toen deel uit van het bestuurlijke district van Akko en bezat een gemengde bevolking van Joden, heidenen en later christenen
In de derde eeuw na Christus was Haifa een centrum waar kleurstoffen bereid werden.
Middeleeuwen Tijdens de Byzantijnse periode bleef een Joodse gemeenschap aanwezig, hoewel de christelijke invloed toenam. Volgens Joodse literaire bronnen leed de plaatselijke gemeenschap onder de politieke en religieuze spanningen van de zesde en zevende eeuw. Na de Arabische verovering van Palestina in de jaren 630 bleef Haifa bestaan als een kleine havenplaats.
In 1100 werd Haifa veroverd door de troepen van Boudewijn I van Jeruzalem tijdens de Eerste Kruistocht. De stad werd een versterkte haven van het kruisvaardersrijk Jeruzalem. De haven speelde vooral een rol als verbinding met Galilea.
Na de herovering door islamitische heersers verloor Haifa geleidelijk haar betekenis. Onder de Mammelukken raakte de stad grotendeels verlaten en zakte terug tot een kleine nederzetting.
Nieuwe stad De moderne geschiedenis van Haifa begon in 1761, toen Zahir al-Umar, de heerser van Galilea, de oude nederzetting verplaatste naar een beter verdedigbare locatie aan de huidige baai. De nieuwe stad werd ommuurd en groeide snel uit tot een regionaal handelscentrum.
In de negentiende eeuw groeide de bevolking sterk. Joden, moslims en christenen vestigden zich in de stad. Vanaf de jaren 1860 ontstond de beroemde Duitse Kolonie, gebouwd door protestantse Tempeliers uit Württemberg. Tegelijkertijd begon de moderne Joodse gemeenschap te groeien, mede door immigratie uit Oost-Europa en het Midden-Oosten.
Mandaatperiode Onder het Britse Mandaat Palestina ontwikkelde Haifa zich tot de belangrijkste haven van het land. De Britten bouwden een moderne diepwaterhaven en verbonden de stad met Irak via de oliepijpleiding naar de raffinaderijen van Haifa.
In deze periode groeide de Joodse bevolking snel door immigratiegolven uit Europa. Haifa werd een belangrijk centrum van de zionistische beweging. Tegelijk bleef de stad een belangrijk Arabisch cultureel en economisch centrum. Rond 1945 bestond de bevolking uit zowel een grote Joodse als een grote Arabische gemeenschap.
Oorlog in 1947 en 1948 Tijdens de burgeroorlog van 1947-1948 en de daaropvolgende Arabisch-Israëlische Oorlog werd Haifa een belangrijk strijdtoneel. Resolutie 181 Algemene Vergadering Verenigde Naties van 30 november 1947 stelde dat de belangrijke havenstad Haifa binnen een nieuw te vormen Joodse staat zou komen te liggen, hetgeen op verzet van de Arabieren stuitte. Op 30 december 1947 was de stad het toneel van het bloedbad in de olieraffinaderij van Haifa.
De Joodse strijdgroepen Hagana en Irgun slaagden er uiteindelijk in om de stad op 23 april 1948 in handen te krijgen. Daarbij zijn 70.000 inwoners verdreven of voor het geweld gevlucht. Velen ontvluchtten de stad, in paniek voor het mortiervuur vanaf de heuvels, op schepen en bootjes. Slechts 4500 van hen bleven achter.
1948 tot heden Na de stichting van Israël werd Haifa een belangrijk aankomstpunt voor honderdduizenden Joodse immigranten, met name Joodse vluchtelingen uit de Arabische wereld. Daardoor nam de bevolking explosief toe.
In de tweede helft van de twintigste eeuw ontwikkelde Haifa zich tot een centrum van industrie, wetenschap en hoger onderwijs. De Technion en de Universiteit van Haifa kregen internationale bekendheid. De haven bleef een van de belangrijkste economische motoren van Israël.
Daarnaast groeide Haifa uit tot het wereldcentrum van het Bahá'í-geloof. De Bahá'í-tuinen en het heiligdom van de Báb op de hellingen van de Karmelberg werden in 2008 opgenomen op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Vanaf 2012 vind er een ontwikkeling plaats waarbij oude haventerreinen worden herontwikkeld in woonwijken.
Momenteel heeft de stad een bescheiden aantal hoge gebouwen. Hoewel er in het verleden gebouwen tot wel 20 verdiepingen hoog op de berg Karmel werden gebouwd, verbood de gemeente Haifa in juli 2012 de bouw van nieuwe gebouwen hoger dan negen verdiepingen op de berg Karmel.
Stad en gemeente Oude Centrum Haifa ontwikkelde zich vanaf de benedenstad naar de bovenstad op de Karmelberg. De oudste wijk van het moderne Haifa is Wadi Salib, het oude Arabische stadscentrum bij de haven. Deze buurt werd meteen na de oorlog van 1948, op bevel van David Ben-Gurion, van haar Arabische karakter ontdaan. In tweeën gedeeld door een brede weg heeft men 227 huizen en de soek, de overdekte markthal, gesloopt om plaats te maken voor gebouwen van publieke diensten. Wadi Salib strekt zich uit tot de wijk Wadi Nisnas, het Arabische centrum van het hedendaagse Haifa. In de 19e eeuw werd, tijdens het Ottomaanse bestuur, de Duitse Kolonie gebouwd. De wijk ontstond na de instroom van Duitse Messiaanse christenen en kan als een vroeg voorbeeld van stadsplanning beschouwd worden. Sommige gebouwen ervan werden gerestaureerd en de wijk is een centrum van nachtleven geworden.
Havenstad Onder het Britse mandaat na het einde van de Eerste Wereldoorlog, groeide Haifa uit tot een belangrijke havenstad in het voormalige Groot-Syrië. Door het ontstaan van nieuwe landen onder Britse en Franse invloed, ontwikkelde Haifa zich dankzij zijn gunstige ligging aan de kust tot een grote stad in de regio. Belangrijke redenen hiervoor waren, naast de ligging aan de Middellandse Zee, het verminderen van de afhankelijkheid van het grotere Beiroet en het geostrategische belang van Haifa voor Britse belangen in het Midden-Oosten.
Sinds eind jaren 40 doet de haven alleen nog dienst voor Israël en, bovendien, moet het sinds de jaren 50 concurrentiestrijd leveren met Ashdod.
Veel cruiseschepen die varen vanaf Limasol (Cyprus) en Port Said (Egypte) doen ook Haifa aan.
In juli 2022 verkocht Israël de haven van Haifa aan de Indiase Adani Group voor 1,2 miljard dollar. De deal maakte deel uit van het project I2U2 voor intensivering van de handel tussen beide landen en de ontwikkeling van Haifa als hub tussen India en Europa.
Industrie Er zijn diverse soorten industrie, onder meer olieraffinaderijen en chemische industrie. Door hoogteverschillen is luchtvervuiling beperkt tot een klein gebied.
Bahá'í De bahá'ís hebben in Haifa hun wereldcentrum, dat op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat. De graftombe van de Báb, een van de stichters van deze wereldreligie, is gelegen in de Perzische tuin, bestaande uit hangende tuinen op 19 terrassen. Het is een heiligdom van de Bahá'í-godsdienst, die in 1844 zijn oorsprong vond in Perzië.
Universiteiten Haifa heeft twee universiteiten: de Universiteit van Haifa en het Technion - het technologisch instituut voor hoger onderwijs van Israël.
Vervoer Ten oosten van de stad ligt de internationale Luchthaven Haifa.
Klimaat Haifa heeft een mediterraan klimaat met hete, droge zomers en milde, regenachtige winters ( Köppen-klimaatclassificatie Csa ). De lente begint in maart, wanneer de temperaturen beginnen te stijgen. De gemiddelde temperatuur in de zomer is 26°C en in de winter 12°C . Vorst is zeldzaam in Haifa, maar temperaturen rond de 3°C kunnen soms voorkomen, meestal in de vroege ochtend. Sneeuwval is zeer zeldzaam; de laatste sneeuwval was in 1950. De luchtvochtigheid is het hele jaar door hoog en regen valt meestal tussen september en mei. De jaarlijkse neerslag bedraagt ongeveer 629 mm.
Bezienswaardigheden Doordat de stad deels op de berg Karmel is gebouwd, heeft men vanuit veel plekken in de stad een uitzicht op de zee. Het Karmelgebergte strekt zich van de stad uit naar het zuidoosten. De hooggelegen Bahá'í-tempel met zijn tuinen ligt aan de Millenniumboulevard, waar ook de 'Duitse Tempeliers Kolonie' gevestigd is.
Ten zuiden van Haifa, onderaan het Karmelgebergte, ligt de grot van Elia, waar deze profeet - wiens verhaal in Tenach wordt genoemd - zou hebben geleefd. Vanuit Haifa kunnen excursies worden gemaakt naar Druzendorpen, die al eeuwenlang ten zuiden van de stad in het Karmelgebergte zijn gevestigd.
De stad kent enkele stranden. De enige metro van Israël is eigenlijk een ondergrondse kabeltrein (de Carmelit ). Bovenaan de kabelbaan ligt Gan Ha-Em (park van de moeder), waarin een kleine dierentuin. Voorts is er een kabelbaan met doorzichtige balvormige gondels van waaruit een riant uitzicht mogelijk is.
Vanuit de haven valt meteen de bijna 70 meter hoge graansilo op. Ten noorden van Haifa ligt de oude havenstad Akko, die door middeleeuwse muren is omgeven.
Musea
De stad is bijzonder rijk aan musea. Tussen de musea van de stad bevinden zich het centrale spoorwegmuseum van Israël, Tikotin-museum van Japanse kunst en het wetenschapsmuseum van Israël (dit is vooral een kindermuseum) in het gebouw waar Alfred Einstein de openingstoespraak van de Technion-universiteit hield.
Het Haifa Museum voor Kunst herbergt een collectie moderne en klassieke kunst, evenals tentoonstellingen over de geschiedenis van Haifa. Andere musea in Haifa zijn onder meer het Museum voor Prehistorie, het Nationaal Maritiem Museum en het Stadsmuseum van Haifa. De dierentuin van Haifa in het Gan HaEm-park herbergt een kleine dierencollectie, waaronder Syrische bruine beren, die nu in Israël zijn uitgestorven. Binnen de dierentuin bevindt zich het biologisch instituut Pinhas House. In de directe omgeving van Haifa, op de Karmel worden diersoorten geherintroduceerd die nu in Israël zijn uitgestorven, zoals het Perzische damhert.
Sport thumb|Peloton op de snelweg van Haifa tijdens de 2e etappe Maccabi Haifa is met 12 Israëlische landstitels de meest succesvolle professionele voetbalclub van Haifa. Rivaal Hapoel Haifa werd eenmaal kampioen van Israël. Beide clubs spelen hun wedstrijden in het moderne Sammy Oferstadion.