Het K1-rijtuig is een voormalige serie rijtuigen van Belgische spoorwegen voor binnenlands verkeer. Van de jaren 30 tot in de jaren 70 en 80 waren de K1-rijtuigen in gebruik. De laatste jaren werden de rijtuigen voornamelijk voor militaire treinen gebruikt.
Prototype In het voorjaar van 1932 leverde Baume et Marpent het prototype af van het nieuwe rijtuigtype K voor binnenlands verkeer. Het proefrijtuig kreeg het nummer 47001. Later werd het rijtuig nog vernummerd in 23010, in 1933 werd dit 23001. In 1957 vond een andere nummerwijziging plaats tot 22032.
Serielevering Tussen 1933 en 1935 werd vervolgens een 502-tal rijtuigen gebouwd door een negen bouwers. In totaal werden door deze bedrijven vijf verschillende rijtuigtypes gebouwd.
a2b7 122 rijtuigen type a2b7 met de oorspronkelijke nummering in de serie 20001 - 20122. De eerste 73 rijtuigen werden gebouwd door Baume et Marpent, de 20074 - 20122 door La Brugeoise. Deze rijtuigen hadden 2 afdelingen. De 1e klasse afdeling bestond uit 2 coupés met een zijgang met in totaal 12 zitplaatsen. Het 2e-klassegedeelte had zeven ramen en in totaal 52 zitplaatsen, naast een zestal klapstoelen. K1 a2b7 20001 - 20122
Verbouwingen Later werd een aantal rijtuigen van deze serie verbouwd tot andere types, om te voldoen aan de veranderende vraag. 29 rijtuigen gingen verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog. 44 rijtuigen werden niet verbouwd. Wel werd tijdens de declassering van 1957 de oorspronkelijke indeling van een deel 1e klas en een gedeelte 2e klas gewijzigd tot één eerste klasse (A9).
Een negental beschadigde rijtuigen werd na de Tweede Wereldoorlog hersteld en ontdaan van de afdeling eerste klasse. De rijtuigen werden van het type b9 en kregen de nummering 22042 - 22048. Na het verdwijnen van de originele eerste klasse en de derde klasse werden deze negen rijtuigen hernummerd in de serie A9 21113 - 21115, 21131 - 21136. Vernummeringen K1 a2b7 K1 b9 K1 A9 20014 22042 21113 20023 22041 21131 20025 22043 21132 20033 22044 21133 20034 22049 21136 20046 22045 21134 20050 22046 21135 20087 22047 21114 20101 22048 21115
In 1952 werd ook een aantal andere rijtuigen van oorsprong a2b7 verbouwd. Vier rijtuigen, later in totaal 12 rijtuigen, verloren 1 coupe 1e klasse en kregen in die ruimte een opslagruimte voor een snackbardienst. Later werden bij de 8 laatste rijtuigen zowel de opslagruimte als de resterende 1e klasse coupe weggenomen.
Vernummeringen K1 a2b7 K1 A8R K1 B9 20013 21901 20018 21902 20027 21903 20018 21904 20037 21905 22603 20049 21906 22604 20053 21907 22605 20056 21908 22606 20064 21909 22607 20083 21910 22608 20098 21911 22609 20121 21912 22610
Twee rijtuigen werden in 1957 gedeclasseerd en vernummerd. Vernummeringen K1 a2b7 K1 A9 K1 B9 20036 21015 22601 20118 21050 22602
15 rijtuigen werden in de jaren 50 verbouwd tot rijtuigen die voor de helft waren uitgevoerd als 1e klasse rijtuigen. De overige helft werd omgebouwd tot een bagageruimte met een kleine snackbarruimte. De rijtuigen kregen de aanduiding A5DR.
Vernummeringen K1 a2b7 K1 A5DR 20004 28901 20010 28902 20011 28903 20015 28904 20020 28905 20024 28906 20026 28907 20045 28908 20060 28909 20069 28910 20077 28911 20081 28912 20102 28913 20115 28914 20120 28915
10 rijtuigen werden verbouwd tot rijtuigen waarbij de eerste klasse afdeling werd vergroot ten koste van de afdeling 2e klasse. Het werden rijtuigen met de aanduiding A4B5. Vernummeringen K1 a2b7 K1 A9 K1 A4B5 20062 21027 23001 20063 21028 23002 20071 21032 23003 20091 21055 23009 20092 21039 23004 20094 21040 23005 20097 21056 23010 20104 21044 23006 20108 21045 23007 20166 21048 23008 40 rijtuigen werden vernummerd en geschikt gemaakt voor internationale treindiensten. Hierbij werden ze geschikt om onder verschillende spanningen het interieur te verwarmen. Vernummeringen K1 a2b7 nummering 1957 later vernummering 20001 - 20003 21001 - 21003 20005 - 20009 21004 - 21008 20012 21009 20016 21010 20022 21011 20029 21012 20035 21014 20038 21016 20040 21018 20044 21020 20048 21021 20051 21022 20054 21023 20055 21024 20058 21025 20065 21029 20067 21030 20068 21031 20072 21033 20073 21052 21032 20074 21053 21039 20075 21034 20078 21035 20082 21036 20086 21054 21040 20088 21037 20090 21038 20096 21041 21013 20099 21042 21017 20100 21043 21019 20111 21046 21015 20112 21047 21026 20117 21049 21027 20122 21051 21028
b9 40 rijtuigen type b9 met de oorspronkelijke nummering in de serie 22001 - 22040. Deze rijtuigen werden tussen november 1934 en mei 1935 gebouwd door Baume et Marpent. De rijtuigen boden plaats aan 72 reizigers in de 2e klasse. De rijtuigen kenden een middengang. 13 rijtuigen werden verbouwd eind jaren 50 waarbij ze voorzien werden van elektrische verwarming en nieuwe ramen.
K1 b9 22001 - 22040
In 1957 werden de 27 resterende rijtuigen (13 waren verloren gegaan tijdens de Tweede Wereldoorlog) vernummerd tijdens de declassering. Vernummeringen K1 b9 K1 A9 22001 21116 22002 21101 22003 21117 22004 21118 22005 21102 22006 21103 22007 21119 22008 21104 22009 21105 22012 21120 22013 21106 22014 21121 22017 21122 22018 21123 22019 21107 22020 21124 22022 21108 22023 21125 22026 21126 22030 21109 22032 21127 22033 21128 22034 21129 22035 21130 22036 21110 22037 21111 22039 21112
c11 Tussen 1931 en 1935 volgde de bestelling en levering van in totaal 247 of 248 rijtuigen met alleen 3e klasse. Er werd 1 prototype gebouwd, hierboven beschreven en genummerd met 23001 (later 23032). Later volgde serielevering van 247 rijtuigen. 50 rijtuigen serie 23002 - 23051 werden gebouwd door de Ateliers Métallurgiques de Nivelles, de 23052 - 23101 en 23168 - 23183 door Ateliers de la Dyle. De 23102 - 23167 werden gebouwd door Ateliers de Construction de Familleureux, de 23184 - 23235 door Anglo-Franco-Belge en ten slotte de 23236 - 23248 door Enghien St.-Eloi. Deze rijtuigen 3e klasse boden plaats aan 108 reizigers. Door verschillende soorten draaistellen hadden de rijtuigen een leeg gewicht dat varieerde tussen de 39 en 42 ton. 62 rijtuigen gingen verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog, waardoor uiteindelijk 185 rijtuigen werden vernummerd tijdens de deklassering van 3e naar 2e klasse.
K1 c11 K1 B11 (vernummering resterende rijtuigen in 1957) 23001, 23002 - 23248 22001 - 22185 (niet op volgorde)
b6p In 1934 en 1935 werden 40 rijtuigen gebouwd met 6 afdelingen 2e klasse met de nummers 42201 - 42240. Daarnaast kregen deze rijtuigen een bagageruimte. Deze bagageruimte werd voorzien van een uitkijkpost, waardoor deze rijtuigen extra hoog waren. De eerste 16 rijtuigen werden gebouwd door Ateliers Métallurgiques de Nivelles, de restende 24 semi-bagagerijtuigen door Anglo-Franco-Belge. 5 rijtuigen gingen verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog. In 1936 werden de rijtuigen 42219 - 42229 (uitgezonderd 42224) verbouwd naar internationale voorschriften. Zij werden toen vernummerd tot serie 41201 - 41209.
K1 b6p vernummering 1954 vernummering 1957 42201 - 42240 26101 - 26127 28101 - 28127
c7p In 1933 en 1934 werden deze rijtuigen geleverd, behoorlijk identiek aan de b6p met het verschil dat deze rijtuigen 7 afdelingen 3e klasse kenden. De rijtuigen zijn op afstand te onderscheiden van de b6p door de aanwezigheid van een klein venster in de bagageruimte. De c7p werd gebouwd door drie verschillende fabrikanten: 42301 - 42312, 42346 - 42353: Braine Le Comte; 42313 - 42322: Enghien St.-Eloi en 42323 - 42345: Energie. Na enkele jaren werden 24 rijtuigen verbouwd voor internationaal verkeer en vernummerd tot 41301 - 41324. 8 rijtuigen gingen verloren tijdens de Tweede Wereldoorlog.
K1 c7p vernummering 1954 vernummering 1957 42301 - 42353 27001 - 27018 29001 - 29018
UIC De rijtuigen die nog in gebruik waren bij de NMBS tijdens de vernummering naar UIC-nummers kregen de volgende nummering: NMBS UIC A9: 21001 - 21056 50 88 18 40 001 - 04050 88 18 66 001 - 004 A8R: 21901 - 21912 50 88 84 48 001 - 004 A4B5: 23001 - 23010 50 88 39 48 001 - 00450 88 39 66 001 - 006 B9: 22601 - 22610 50 88 29 48 001 - 00850 88 29 66 001 - 002 A5DR: 28901 - 28915 50 88 87 48 001 - 015 A9: 21113 - 21115A9: 21131 - 21136 50 88 19 48 013 - 01550 88 19 48 030 - 035 A9: 21101 - 21112A9: 21116 - 21130 50 88 19 48 001 - 01250 88 19 48 016 - 029 B11: 22001 - 22185 50 88 21 48 001 - 06550 88 21 66 001 - 11450 88 21 40 001 - 006 A6D: 28001 - 28008 50 88 8 66 001 - 008 A6D: 28101 - 28127 50 88 81 48 001 - 02550 88 8 66 009 - 010 B7D: 29001 - 29018 50 88 82 66 001 - 018 B7D: 29101 - 29127 50 88 82 48 001 - 01480 88 82 66 019 - 031
Interieurfoto's
Tweede leven thumb|Een K1-rijtuig achter een locomotief van de Marokkaanse spoorwegen in 2002. Hoewel het grootste gedeelte van de rijtuigen is gesloopt, is een klein deel bewaard gebleven en wordt gebruikt bij diverse museumspoorlijnen in België en Nederland.
Duitsland Een onbekend aantal rijtuigen dat verdween tijdens de Tweede Wereldoorlog kwam terecht bij de Deutsche Reichsbahn en deed soms nog tot in de jaren 70 dienst, zowel als personenrijtuig, dienstrijtuig of anders.
Marokko Daarnaast werden 135 rijtuigen voor een tweede leven rond 1983 verkocht aan de Marokkaanse Spoorwegen.ONCF Le réseau. Gearchiveerd op 12 augustus 2023. Nog in 2013 werden rijtuigen in die actieve dienst aangetroffen.Foto op FlickrFoto op Flickr
Museumrijtuigen Nummer Bij Opmerking Afbeelding A9 21003 SDP Oude nummering: a2B7 20003. Oorspronkelijk bewaard door SSN, later overgenomen door het patrimonium van de NMBS. In 2022 overgebracht naar Baasrode-Noord.kaderloos|150x150px A9 21010 ZLSM Oude nummering: a2B7 20016. 150px A9 21013 Nene Valley Railway 150pxA9 21015NMBS PatrimoniumOude nummering a2B7 20111. A9 21016 ZLSM Oude nummering: a2B7 20038. 150px A9 21019 TSP Oude nummering: a2B7 20100 > A9 21043. In 2011 overgenomen van SSN A9 21020 ZLSM Oude nummering: a2B7 20044. 150px A9 21024 ZLSM Oude nummering: a2B7 20055. Plukrijtuig A9 21025 SSN Oude nummering: a2B7 20058. Afkomstig van Vennbahn150x150px A9 21026 CFV3V Oude nummering: a2B7 20112 > A9 21047. 150x150px A9 21027 SSN Oude nummering: a2B7 20117 > A9 21049.150x150px A9 21028 ZLSM Oude nummering: a2b7 20122 > A9 21051150x150px A9 21031 ZLSM Oude nummering: a2B7 20068. 150px A9 21.033 Nene Valley Railway Oude nummering: a2B7 20072. In kleuren Compagnie Internationale des Wagons-Lits voor filmopnamen A9 21035 ZLSM Oude nummering: a2B7 20078. 150px A9 21036 SSN Oude nummering: a2B7 20082. A9 21040 ZLSM Oude nummering: a2B7 20086 > A9 21054. 150px A9 21101 TSP Oude nummering: b9 22002. In 2001 overgenomen van Vennbahn. Gesloopt A9 21108 Kolenspoor Oude nummering: b9 22022. Momenteel genummerd als 48008 150px AB9 21114 De Houtloods, Tilburg Oude nummering: a2B7 20087 > b9 22047. Voorheen SGB.150x150px A9 21122 TSP Oude nummering: b9 22017. In 2001 overgenomen van Vennbahn. A9 21125 TSP Oude nummering: b9 22023. A9 21127 TSP Oude nummering: b9 22032. In 2001 overgenomen van Vennbahn. B11 22020 CFV3V Oude nummering: c11 23202. B11 22028 CFV3V Oude nummering: c11 23229 B11 22064 Eigendom van de CF3F Hombourg. Oude nummering: c11 23041. gesloopt, ex derdeklasser AB 23.009 Nene Valley Railway. 27801 Eigendom van de CF3F Hombourg A6D 28106 ZLSM Oude nummering: b6p 42206 > b6p 26106. 150px A6D 28110 Oude nummering b6p 42211 > b6p 26110. In 2016 te koop in Luxemburg. AD28117 TSP In 2001 overgenomen van Vennbahn. Gesloopt D28122 Eigendom van de CF3F Hombourg B7D 29123 CFV3V Oude nummering: c7p 42335 > c7p 27123. 150px B7D 29126 TSP Oude nummering: c7p 42350 > c7p 27126. In 2011 overgenomen van SSN B7D 29127 ZLSM Oude nummering: c7p 42351 > c7p 27127. 150px
Categorie:Belgisch spoorwegmaterieel L