miniatuur|Een kopergravure van de Turk, met open kastdeuren. Een liniaal rechtsonder geeft de schaal weer. Kempelen was een ervaren graveur en heeft deze afbeelding mogelijk zelf gemaakt. De Turk, ook wel bekend als de Mechanische Turk (Hongaars: A Török), was een schaakmachine gebouwd in de late 18e eeuw. Hij werd van 1770 tot 1854 tentoongesteld door verschillende eigenaren als een automaton, hoewel hij uiteindelijk werd ontmaskerd als een uitgebreide hoax. Hij werd gebouwd en onthuld in 1770 door de Hongaarse edelman en uitvinder Wolfgang von Kempelen om indruk te maken op keizerin Maria Theresa van Oostenrijk. Het mechanisme leek in staat om een sterk schaakspel tegen een menselijke tegenstander te spelen, evenals een paardenrondgang uit te voeren, een puzzel waarbij de speler het paard zodanig moet verplaatsen dat elk vlak van het schaakbord precies één keer wordt geraakt.
In werkelijkheid zat er een kleine, sterke schaker in. De werking van deze machine, eigenlijk dus een goocheltruc, was jarenlang een mysterie. Met een bekwame bestuurder won de Turk bijna 84 jaar lang de meeste gespeelde wedstrijden tijdens zijn demonstraties in Europa en Noord-Amerika, waarbij hij veel uitdagers versloeg, onder wie staatslieden zoals Napoleon Bonaparte en Benjamin Franklin. Het apparaat werd later gekocht door Johann Nepomuk Maelzel in 1804. De schaakmeesters die het toestel in het geheim bedienden, waren onder anderen Johann Allgaier, William Lewis, Jacques Mouret en William Schlumberger. Wie het mechanisme bediende tijdens de oorspronkelijke tour van Kempelen, is onbekend.
Geschiedenis Bouw thumb|Zelfportret in houtskool van Wolfgang von Kempelen
Von Kempelen werd geïnspireerd om de Turk te bouwen nadat hij aan het hof van Maria Theresa van Oostenrijk in Paleis Schönbrunn had verbleven, waar andere illusionisten een goochelact uitvoerden. Von Kempelen beloofde naar het paleis terug te keren met een nog mooiere uitvinding.Ricky Jay. Jay's Journal of Anomalies, 2003. De afmetingen afkomstig uit Jay's Journal of Anomalies zijn in voeten en afgerond naar de dichtstbijzijnde halve voet. Metrische eenheden kunnen dus alleen nauwkeurig zijn tot op het dichtstbijzijnde veelvoud van vijftien centimeter. Als we conventioneel afronden op het dichtstbijzijnde veelvoud van vijf centimeter, was de dimensies van de kast ruwweg 110 × 60 × 75 cm en het schaakbord ongeveer 50 cm.
links|thumb|Gravure van de Turk uit het boek Inanimate Reason van Karl Gottlieb von Windisch uit 1784
Het resultaat was de automaton schaker die tegenwoordig als 'de Turk' bekend staat.Edgar Allan Poe. Maelzel's Chess-Player, april 1836. in Southern Literary JournalKarl Gottlieb von Windisch. Briefe über den Schachspieler von Kempelen nebst drey Kupferstichen die diese berühmte Maschine vorstellen. vertaling overgenomen uit Levitt De machine bestond uit een levensgrote pop met een menselijk hoofd en torso, een zwarte baard en grijze ogen.Stephen Patrick Rice, Minding the Machine: Languages of Class in Early Industrial America, 2004. 12 De pop droeg Ottomaanse kleren en een tulband. Zijn linkerarm hield een lange Ottomaanse rookpijp vast, terwijl zijn rechterarm boven op een grote kast lag,Tom Standage. The Turk: The Life and Times of the Famous Eighteenth-Century Chess-Playing Machine, 2002. 22–23 die ongeveer 110 cm lang, 60 cm breed en 75 cm hoog was. Boven op de kast was een schaakbord van achttien centimeter groot. De voorkant van de kast bestond uit drie deuren, een opening en een lade, die kon worden geopend, zodat een rood en wit gekleurd ivoren schaakspel tevoorschijn kwam.Standage, 24.
thumb|Illustratie van de werking van het model. Verkeerde afbeelding door RacknitzStandage, 88.
Het interieur van de machine was nogal ingewikkeld en ontworpen met het idee om toeschouwers te misleiden. De verschillende delen werden om te schaken door een mens via interne hendels en machines bestuurd. Wanneer de deuren aan de linkerkant werden geopend, onthulden de voordeuren van de kast een aantal tandwielen die op een uurwerk leken. Dit gedeelte was zo ontworpen dat als de achterdeuren van de kast tegelijkertijd open waren, men door de machine heen kon kijken. Aan de andere kant van de kast stonden geen machines, in plaats daarvan bevatte het een rood kussen en enkele verwijderbare delen, evenals structuren van messing. Dit gebied was ontworpen om een duidelijk zicht door de machine te bieden. Onder de gewaden van het Ottomaanse model waren twee andere deuren verborgen. Deze legden uurwerkmachines bloot en boden een soortgelijk onbelemmerd zicht door de machine. Het ontwerp maakte het mogelijk om alle deuren van de machine voor het publiek open te doen en zo de illusie te behouden.Standage, 24–27.
Zowel het uurwerk dat zichtbaar was aan de linkerkant van de machine alsmede de lade waarin het schaakbord zat, strekten zich niet volledig uit naar de achterkant van de kast. De lade verschoof slechts een derde van de maximale afstand. In de machine werd een schuifzitting geïnstalleerd waarmee de bestuurder van de ene plaats naar de andere kon schuiven en kon voorkomen dat hij werd opgemerkt terwijl de ander de verschillende deuren opendeed.Standage, 195–199.
Het schaakbord op de bovenkant van de kast was dun genoeg om een magnetische koppeling mogelijk te maken. Aan het grondvlak van elk schaakstuk was een kleine, sterke magneet bevestigd. Toen de schaakstukken op het bord werden geplaatst, werden de stukken automatisch gekoppeld aan een andere magneet die op zijn beurt aan een draadje was gebonden. Elk draadje was onder een specifieke plaats op het bord bevestigd. Hierdoor kon de bediener in de machine zien welke stukken zich waar op het schaakbord bewogen.Standage, 202. De onderkant van het schaakbord had de overeenkomstige nummers 1 tot en met 64, waardoor de bestuurder kon zien welke plaatsen op het bord werden beïnvloed door de zet van de speler.James Fraser. Fraser's Magazine for Town and Country, 1839. op Google Books De magneten in de machine waren zodanig geplaatst dat andere magneten ze niet konden beïnvloeden. Von Kempelen liet vaak opzettelijk een grote magneet aan de zijkant van het bord zitten om aan te tonen dat de machine niet door magnetisme werd beïnvloed.Thomas Leroy Hankins en Robert J Silverman. Instruments and the Imagination, 1995. 191
links|thumb|Dwarsdoorsnede van de Turk door van Racknitz. Racknitz had ongelijk wat betreft de positie van de bestuurder evenals de afmetingen van de machine.
Het interieur bevatte een schaakbord bestaande uit geperforeerd hardboard dat met een reeks hendels was verbonden die op een pantograaf leek. Dit diende voor de besturing van de linkerarm van het model. De metalen punt op de pantograaf bewoog over het schaakbord dat aan de binnenkant was gemonteerd, terwijl tegelijkertijd de arm van de Turk over het schaakbord bewoog. De bestuurder was in staat om de arm van de Turk op en neer te bewegen. Met het draaien van de hendel kon de hand van de Turk worden geopend en gesloten. Hiermee kon de Turk de stukken op het bord oppakken. De persoon, die het geheel bediende, moest het met het licht van een kaars doen. De machine had tevens een ventilatiesysteem.Levitt, 147–150. Andere delen van de machine maakten uurwerkachtige geluiden wanneer de Turk een beweging maakte, wat verder bijdroeg aan de illusie van de machine. De Turk vertoonde verschillende gezichtsuitdrukkingen tijdens een wedstrijd.Geluid: Standage, 27–9. Gezichtsuitdrukkingen: George Atkinson. Chess and Machine Intuition, 1998. 15–16. Johann Nepomuk Maelzel, een latere eigenaar van de machine, voegde een spraakmachine aan de Turk toe. Hiermee kon de machine Échec! zeggen, wat in het Frans schaak betekent.
De machinebestuurder had ook middelen ter beschikking om te communiceren met de presentator buiten. Twee koperen schijven met nummers erop werden tegenover elkaar geplaatst aan de binnen- en buitenkant van de kast. Met een staaf konden de schijven naar het gewenste nummer worden gedraaid, wat als een code tussen de twee functioneerde.Standage, 203–204.
Tentoonstelling De Turk debuteerde in 1770 in Paleis Schönbrunn, ongeveer zes maanden na zijn vorige bezoek. Kempelen presenteerde wat hij had gebouwd en begon met de demonstratie van de machine en de onderdelen ervan. Kempelen opende de deuren en laden van de kast, waardoor het publiek de machine kon inspecteren. Vervolgens kondigde Kempelen aan dat de machine klaar was voor een uitdager.Standage, 24–17.
Kempelen informeerde de speler dat de Turk de witte stukken zou gebruiken en de eerste zet zou doen. De Turk zou twee keer knikken als hij de koningin van zijn tegenstander kon uitschakelen, en drie keer als de koning schaak stond. De Turk schudde zijn hoofd als een tegenstander een illegale zet maakte en schoof het stuk terug en deed zijn eigen zet, waardoor hij de zet van zijn tegenstander verbeurde.Levitt, 17. In een poging om de machine te misleiden, probeerde een Franse schrijver tijdens een wedstrijd de koningin te verplaatsen alsof het een paard was. Hierover schreef hij: "mijn mechanische tegenstander was niet gediend van deze zet; hij pakte mijn koningin op en verplaatste het stuk terug naar het oorspronkelijke vlak waaruit ik het had verplaatst".Louis Dutens, uit een brief gepubliceerd in Le Mercure du France (Parijs, circa oktober 1770; later vertaald in het Engels en herdrukt in Gentleman's Magazine (Londen); vertaling overgenomen uit Levitt. Tijdens de wedstrijd nodigde Kempelen de toeschouwers uit om magneten en zeilstenen naar de kast te brengen en te onderzoeken of de machine werd aangedreven door een vorm van magnetisme. De eerste persoon die tegen de Turk speelde was een Oostenrijkse hoveling in het paleis. Net als andere uitdagers op die dag werd hij snel verslagen, waarop toeschouwers van mening waren dat de machine agressief speelde en meestal zijn tegenstanders binnen dertig minuten versloeg.Standage, 30. links|miniatuur|180px|De paardenrondgang zoals hij opgelost werd door de Turk Een ander onderdeel van de tentoonstelling van de machine was de voltooiing van de beroemde schaakpuzzel genaamd paardenrondgang. De puzzel vereist dat de speler een paard over een schaakbord laat bewegen waarop elke vlak slecht een keer wordt geraakt. Terwijl de meeste ervaren schakers van die tijd nog steeds worstelden met de puzzel, was de Turk in staat om de puzzel zonder enig probleem te voltooien vanaf elk startpunt.Standage, 30–31.
De Turk had ook de mogelijkheid om te praten met toeschouwers met behulp van een letterbord. De bestuurder, wiens identiteit in de periode dat Kempelen de machine in Paleis Schönbrunn presenteerde onbekend is, kon dit in het Engels, Frans en Duits doen.Standage, 204–205. De gesprekken gingen over onderwerpen zoals leeftijd, de burgerlijke staat en de geheime werking van de Turk.Levitt, 33–34.
Tour door Europa In navolging van zijn debuut groeide de belangstelling voor de machine in heel Europa. Kempelen was echter meer geïnteresseerd in zijn andere projecten en vermeed het tonen van de Turk, vaak tegen potentiële uitdagers liegend over de reparatiestatus van de machine. De Duitse schrijver Von Windisch schreef op een gegeven moment dat Kempelen zelfs "de smeekbeden van zijn vrienden en nieuwsgierige personen uit verschillende landen weigerde".Standage, 37. In het decennium na zijn debuut in Paleis Schönbrunn speelde de Turk slechts tegen één tegenstander, Sir Robert Murray Keith, een Schotse edelman. Kempelen ging na de wedstrijd de Turk volledig ontmantelen.Standage, 36–38. Hij was niet blij met de populariteit ervan en wilde liever werken aan stoommachines en machines die menselijke spraak konden repliceren. miniatuur|150px|François Philidor won een wedstrijd tegen de Turk in Parijs in 1793.