thumb|Topografische gemeentekaart van Weststellingwerf, september 2023 thumb|Rechts op de foto het Gemeentehuis van Weststellingwerf thumb|Het oude gemeentehuis (grietenijhuis) aan het centrumplein. Situatie tot 2011. Inmiddels is het plein volledig opnieuw ingericht. thumb|Satellietfoto omgeving Weststellingwerf
Weststellingwerf (Stellingwerfs: Weststellingwarf, Fries: Weststellingwerf) is een gemeente met inwoners (, bron: CBS) in de Nederlandse provincie Friesland. De hoofdplaats is Wolvega, waar tevens het gemeentebestuur zetelt en de meeste voorzieningen geconcentreerd zijn.
De gemeente is ten noorden begrensd door de rivier de Tjonger (Kuinder). In de westhoek van de gemeente vormt de rivier de Linde de zuidgrens. Weststellingwerf heeft een oppervlakte van 228,36 km², waarvan 6,21 km² water. De gemeente ligt in de Stellingwerven, tegen de grenzen met de provincies Drenthe en Overijssel.
De landbouw omvat akkerbouw en veehouderij. De industrie, voornamelijk gevestigd in Wolvega en Noordwolde, produceert onder andere meubelen, zuivelproducten, bouwmaterialen en elektrotechnische artikelen. Het natuurreservaat Lindevallei is een complex bestaande uit: Helomapolder, Driessenpolder, Gorterspolder, Botkereservaat, Onland en Oude Stroomdal (petgaten ten zuiden van de Linde). Andere natuurgebieden binnen de gemeente zijn de staatsnatuurreservaten Brandemeer (niet toegankelijk) en Rottige Meente.
Geschiedenis De oudste dorpen in Weststellingwerf ontstonden in de 8ste-14de eeuw, gebouwd op flauw hellende, lange zandruggen, die oorspronkelijk werden begrensd door hoogveen.
In 1204 kregen de inwoners van Oldeholtpade toestemming van de Bisschop van Utrecht, waar ze destijds onder stonden, om een eigen kapel te hebben. Deze verwijzing bewijst dat men al in die tijd tussen de rivieren Linde en Kuinder woonde. In deze jaren behoorden West- en Ooststellingwerf tot Drenthe. Het bestuur en de rechtspraak waren in handen van stellingen (dorpsrechters), die elk jaar wisselden. In 1504 werd het gebied de tiende grietenij van de Zevenwouden, dat voor die tijd uitzonderlijk democratisch was. Later worden er meerdere dorpen genoemd, en zo ontstaat langzaam een vrije natie van de Stellingwerven.
De eigenlijke naam Stellingwerf komt voor zover bekend als eerst voor in een document uit 1309. In 1517 worden de Stellingwerven gescheiden in het Westeinde (nu Weststellingwerf) en het Oosteinde (nu Ooststellingwerf). De Stellingwerven maken met uitzondering van het deel ten noorden van de Kuinder vanouds deel van het Saksisch taalgebied.
20ste eeuw Doordat het veen opraakte, vervielen veel mensen tot armoede en werden werkloos. Rond deze tijd ontstond de rietvlechtindustrie in Noordwolde. De sociale en culturele geschiedenis is nu terug te vinden in het Nationaal Vlechtmuseum te Noordwolde. Het socialisme kwam op, wat onder meer leidde tot beter onderwijs. Ook ontstonden grote ondernemingen, met name in de zuivelindustrie.
Cultuur De naam Stellingwerf wordt voor het eerst vermeld in 1309, daarom werd in 2009 het 700-jarig bestaan van de "Stellingwerven" gevierd. Er bevinden zich twee opera's in de gemeente. Belangrijke kenmerken van de Stellingwerfse cultuur is het kleinschalig denken en het nabuurschap.
In Weststellingwerf werd van oudsher geen Fries, maar Stellingwerfs gesproken, een dialect van het Nedersaksisch. Uit een quickscan van de provincie Friesland uit 2011 bleek dat bij 22% van de ondervraagden de thuistaal Stellingwerfs was. Voor het Nederlands en Fries waren deze percentages 56% en 22%. In 2007 sprak 29% thuis nog Stellingwerfs en 18% Fries. Deze percentages liggen lager dan het daadwerkelijk kunnen spreken van het Stellingwerfs. In 2005Taaltelling Nedersaksisch 2005 van Henk Bloemhoff zei 64,6% Stellingwerfs te kunnen praten. 53,2% zei thuis Stellingwerfs of Stellingwerfs én Nederlands te praten. Deze cijfers verschillen met de quickscans van de provincie Friesland. Het betreft voornamelijk oudere sprekers, de jeugd spreekt het Stellingwerfs in mindere mate. Taaltelling 2005Praten/lezenWeststellingwerfHet Stellingwerfs redelijk tot goed praten kunnen64,6%Het Stellingwerfs thuis inderdaad frequent praten53,2%Het Stellingwerfs lezen kunnen77,2%Het Stellingwerfs redelijk vaak lezen52,3%
Quickscan 2007Friese taalatlas 2007ThuistaalWeststellingwerfStellingwerfs29%Fries18%Nederlands53% Quickscan 2011Friese taalatlas 2011ThuistaalWeststellingwerfStellingwerfs22%Fries22%Nederlands56% Quickscan 2015ThuistaalWeststellingwerfStellingwerfs20%Fries24%Nederlands53%Overig3%
Monumenten In de gemeente is er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Weststellingwerf Lijst van gemeentelijke monumenten in Weststellingwerf Lijst van oorlogsmonumenten in Weststellingwerf
Kunstwerken In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie: Lijst van beelden in Weststellingwerf
Plaatsen De gemeente Weststellingwerf telt 27 dorpen, waarvan er 26 als officiële woonkern zijn aangeduid. De hoofdplaats is Wolvega. De Nederlandse namen zijn de officiële, de Friese namen worden weinig gebruikt. In Weststellingwerf staan er Nederlandse en Friese plaatsnaambordjes, maar niet in het Stellingwerfs.
Dorpen Aantal inwoners per dorpsgebied op :
Nederlandse naam Stellingwerfse naam Friese naamInwoners Blesdijke Blesdieke Blesdike Boijl Buil Boyl De Blesse De Blesse De Blesse De Hoeve De Hoeve De Hoeve Langelille De Langelille De Langelille Munnekeburen Munnikeburen Munnikebuorren Nijeholtpade Ni'jhooltpae Nijeholtpea Nijeholtwolde Ni'jhooltwoolde Nijeholtwâlde Nijelamer Ni'jlaemer Nijelemmer Nijetrijne Ni'jtriene Nijetrine Noordwolde Noordwoolde Noardwâlde Oldeholtpade Hooltpae Aldeholtpea Oldeholtwolde Hooltwoolde Aldeholtwâlde Oldelamer Ooldelaemer Aldlemmer Oldetrijne Ooldetriene Aldetrine Oosterstreek De Oosterstreek Easterstreek Peperga Peperge Pepergea Scherpenzeel Scharpenzeel Skerpenseel Slijkenburg Sliekenborg Slikenboarch37 Sonnega Sunnege Sonnegea Spanga Spange Spangea Steggerda Steggerde Steggerda Ter Idzard Der Izzerd Teridzert Vinkega Vinkege Finkegea Wolvega Wolvege Wolvegea Zandhuizen Zaandhuzen Sânhuzen
Bron: gemeente Weststellingwerf/CBS
Andere kernen Naast deze officiële kernen bevinden zich in de gemeente de volgende andere kernen, voornamelijk buurtschappen: Nederlandse naamStellingwerfse naamDorpsgebiedBoekelteBoekelteBoijlGrachtDe GrachtMunnekeburen/Scherpenzeel/SpangaMunnekezeelMunnikezeelMunnekeburen/ScherpenzeelNoordwolde-ZuidNoordwoolde-ZuudNoordwoldeOverburenEuverburenSteggerda/PepergaRijsberkampenRiseperkampenBoijlRode Dorp Et Rooie DörpZandhuizenSchoterzijl (deels)SchoterzielLangelille
Wateren In de provincie Friesland zijn doorgaans in alle gemeenten op het vasteland sinds 15 maart 2007 de Friese namen van de wateren de officiële namen. De gemeente Weststellingwerf heeft gekozen voor zo veel mogelijk Stellingwerfse namen. De Nederlandse waternamen zijn afkomstig van de Topografische Dienst van Kadaster Geo-Informatie.
Kanalen en sloten thumb|De Linde in het Lindevallei nabij De Blesse In de gemeente Weststellingwerf bevinden zich de volgende kanalen, sloten en diverse watergangen: Nederlandse naamOfficiële naamBij of TusschenlindeBi’j- of TussenlendeGrachtDe GrachtJonkers- of HelomavaartJonkers- of HelomavaortKuinder of TjongerDe Tsjonger of De KuunderLindeDe LendeKolonievaartWiek van de VierdepattenNoordwoldervaartNoordwoolder VaortOude LemsterslootOolde Lemster SlootOude VeenvaartSchipslootDe ScheeneDe ScheeneSchipslootSchipslootSteggerdavaartSteggerdeslootDe WeteringDe WeteringWijde SlootWiede SlootZandhuizerweteringDe Wetering
Meren en poelen In de gemeente Weststellingwerf bevinden zich de volgende meren en poelen:
Nederlandse naamOfficiële naamBrandemeerBraandemeerSpokeplasSpoekeplasHet WijdEt WiedeHet WijdeEt Wiede
Aangrenzende gemeenten
Politiek Gemeenteraad
De gemeenteraad van Weststellingwerf bestaat sinds 2002 uit 21 zetels. Hieronder de behaalde zetels per partij bij gemeenteraadsverkiezingen sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in 1919:
1919–1946 Partij191919231927193119351939 Gemeentebelang/VDB – – – – – 4 SDAP 5 3 4 4 4 4 RSAP (tot 1928: SP, 1928–1935: RSP) 2 2 2 2 2 3 CHU 2 4 4 3 1 2 RKSP 2 2 2 1 2 2 ARP 2 1 2 2 1 1 TBN – – – – – 1 Muurling-partij – – – – 3 – Gemeentebelang – 4 2 3 2 VDB 4 1 1 2 2 Totaal17 17 17 17 17 17 Opkomst (%) – – – 89,5 91,0 90,8
1946–1990 Partij19461949195319581962196619701974197819821986 PvdA 8 7 9 9 9 8 8 9 9 5 9 CDA (tot 1974: ARP/CHU/KVP) – – – – – – 6 5 6 5 5 VVD (tot 1948: PvdV) 1 2 2 3 2 2 2 3 3 4 3 Weststellingwerf Eén! – – – – – – – – – 3 2 CPN (v.a. 1982: CPN/PSP) 4 1 1 1 1 1 2 1 – 1 – D'66 (1974–1978: D'66/PPR) – – – – – – 1 1 1 1 – ARP/CHU 4 4 4 4 4 4 – – – – KVP 2 2 2 2 2 2 – – – – BP – – – – – 1 – – – – – Onafhankelijke communisten – 1 1 – 1 1 – – – – – Totaal19 17 19 19 19 19 19 19 19 19 19 Opkomst (%) 87,1 87,8 91,2 92,6 92,0 92,1 70,8 72,4 78,3 74,4 80,0
1990–heden Partij1990199419982002200620102014201820222026 Weststellingwerfs Belang 4 1 1 4 3 3 3 2 4 3 VVD – 3 3 4 4 5 5 5 4 3 Hart voor Weststellingwerf – – – – – – – – 3 CDA 5 4 4 5 4 4 4 4 3 3 FVD – – – – – – – – – 3 GroenLinks-D66 – – – – – – – – – 2 Sociaal Duurzaam Weststellingwerf – – – – – – – 5 3 2 Lokaal Rechts Weststellingwerf – – – – – – – – – 1 BBB – – – – – – – – – 1 Blijf Stellingwarfs – – – – – – – 2 3 – GroenLinks 1 1 2 2 2 3 2 2 2 D66 1 1 – – – – – 1 2 PvdA 8 5 5 5 8 6 5 – – Weststellingwerf Natuurlijk! – – – – – – 1 – – Vrijheid Voor Allen – – – – – – 1 – – Sociaal Democratische Partij – 4 4 1 – – – – – – Totaal19 19 19 21 21 21 21 21 21 21 Opkomst (%) 69,2 67,2 60,5 57,1 58,5 51,8 53,7 55,1 50,1 57,8
College van B&W Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit onderstaande personen: Stieneke van der Graaf, CU, waarnemend burgemeester Roelof Theun Hoen, VVD, wethouder en 1e locoburgemeester Tom Hartog, WB, wethouder en 2e locoburgemeester Marcel Bos, CDA, wethouder en 3e locoburgemeester Heidi den Hartigh, SDW, wethouder en 4e locoburgemeester Willem Mutter gemeentesecretaris
Partnergemeente De gemeente was van 1992 tot mei 2015 betrokken bij de Poolse gemeente Choszczno. Dit officiële partnerschap hield in dat beide gemeenten elkaar van tijd tot tijd bezoeken. Deze uitwisselingen waren bedoeld om elkaar te helpen en om van elkaar te leren.
Zie ook Lijst van grietmannen van Weststellingwerf
Externe links Website van de gemeente Weststellingwerf Weststellingwerf, plaatselijk nieuws en agenda
Noten
Referenties