thumb|Topografische gemeentekaart van Ooststellingwerf, september 2023 thumb|Het Taalgrensmonument (Taalgrinsmonumint) bij de Tjonger even ten noordwesten van Nijeberkoop thumb|Gemeentehuis van Ooststellingwerf (2008) thumb|Het oude gemeentehuis (2009)
Ooststellingwerf () (Stellingwerfs: Ooststellingwarf, Fries: Eaststellingwerf) is een gemeente in de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente telt per inwoners (bron: CBS). Ooststellingwerf heeft een oppervlakte van 226,64 km². Hoofdplaats is Oosterwolde.
Ooststellingwerf maakt samen met Weststellingwerf deel uit van de Stellingwerven. In Ooststellingwerf werd vanouds Stellingwerfs gesproken, maar nu ook Fries en Nederlands. Het riviertje de Tjonger, in het noorden van de gemeente, is de taalgrens tussen Fries en Nedersaksisch gebied. Uitzondering hierop zijn de verveningsdorpen Ravenswoud en Appelscha waar, net als in de noordelijke dorpen Donkerbroek, Haule, Haulerwijk en Waskemeer, ook Fries gesproken wordt. Het Nederlands is de dominante taal in de gemeente, het Fries en Stellingwerfs volgen op plek 2 en 3.De Friese taalatlas 2007, 2011 en 2015. De gemeente ligt aan de grens met Drenthe; op deze grens, ten zuidoosten van Appelscha ligt het Nationaal Park Drents-Friese Wold, waar uitgestrekte bossen liggen en een zandverstuiving, die het Aekingerzand of de Kale Duinen wordt genoemd. Het hoogste punt in de gemeente is de op 26,6 m gelegen top van de Bosberg, ook vlak bij Appelscha. Aan de oostkant van de gemeente, tussen Appelscha en Veenhuizen ligt het Fochteloërveen. De rivieren de Linde en de Tjonger ontspringen in deze gemeente.
Kernen De gemeente Ooststellingwerf telt dertien officiële kernen (dorpen). De Nederlandse namen zijn de officiële. De hoofdplaats is Oosterwolde. De oudere dorpen hebben een brink en essen zoals dat ook in Drenthe gewoon is en hun eerdere Saksische karakter aangeeft. Ditzelfde geldt voor het kleinschalige agrarische karakter met weinig industriële ontwikkeling maar met nabuurschap.
Sinds de vervening in de 19e eeuw is de gemeente langzamerhand ontsloten. De oudere dorpen hebben zich in de veertiende eeuw vanuit Drenthe aangesloten bij het welvarendere Friesland. Het oude Stellingwerver boerderijtype lag in de lijn van de Saksische boerderijen. Alleen bij Donkerbroek staat nog een boerderij uit de 17e eeuw van dit type.
De zandgronden met beekdalen van o.a. de Kuinder en het Grootdiep liggen in het verlengde van de Drentse beekdalen. De beken doorklieven het Drents-Friese keileemplateau.
Lochtenrek en Jardinga: archeologische vindplaatsen Op uit de voorlaatste ijstijd ontstane dekzandruggen langs de Tjonger zijn sites van laat-paleolitische jagers-verzamelaars van de Hamburgcultuur en Tjongercultuur/Federmessercultuur aangetroffen. Met name bij Jardinga en Lochtenrek tussen Makkinga en Oosterwolde zijn doorgangskampjes uit het einde van de laatste ijstijd bekend.
Dorpen Aantal inwoners per woonkern op : Nederlandse naamStellingwerfse naamFriese naamInwonersOosterwoldeOosterwooldeEasterwâldeAppelschaAppelscheAppelskeaHaulerwijkHaulerwiekHaulerwykDonkerbroekDonkerbroekDonkerbroekOldeberkoopBerkoopAldeberkeapMakkingaMakkingeMakkingeaWaskemeerWaskemeerWaskemarElslooElseElsloHauleDe HauleDe HauleRavenswoudRaevenswooldRavenswâldFochtelooDe FochtelDe FochtelLangedijkeLangediekeLangedikeNijeberkoopNi'jberkoopNijeberkeap
Buurtschappen Naast deze officiële kernen bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen met hun Stellingwerfse streeknaam: 't Hoogezand (Et Hogezaand) Aekinga (Aekinge) Bekhof (Bekhof) Bentemaden (Bentemaoden) Boekhorst (Boekeste) Bovenveld (Bovenveld) Bûterheideveld (Buterheideveld) Buttinga (Buttinge) Canada (Kannede) De Bult (De Bult) De Knolle (De Knolle) De Koelanden (De Koelanen) De Monden (De Monden) De Riete (De Riete) Deddingabuurt (Deddingebuurt) Drie Tolhekken (Drie Tolhekken) Elleboog (Elleboge) Egypte (Iegypte) Frankrijk (Fraankriek) Hoogeduurswoude (Hogeduurswoold) Janssenstichting (Janssenstichting) Jardinga (Jardinge) Konijnenbuurt (Knienebuurt) Koudenburg (Kooldenburg) Klazinga (Klaezinge) Laagduurswoude (Legeduurswoold) Medhuizen (Medhuzen) Moskou (Moskou) Nanninga (Nanninge) Nieuwe Vaart (Ni'je Vaort) Oude Willem (Oolde Willem) Petersburg (Petersburg) Prandinga (Prandinge) Rolpaal (Rolpaol) Schottelenburg (Schottelenburg) Schrappinga (Schrappinge) Terwisscha (Terwissche) Tronde (Tronde) Twijtel (Twietel) Veneburen (Veneboeren) Venekoten (Venekoten) Weper (De Weper) Weperpolder (Weperpoolder) Willemstad (De Willemstad) Zuidhorn (Zuudhorn)
Voormalige buurtschappen Hiddekaamp (De Kaamp of Heidekaamp)
Aangrenzende gemeenten
Gemeenteraad
De gemeenteraad van Ooststellingwerf bestaat uit 21 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998: +GemeenteraadszetelsPartij19982002200620102014201820222026Vrije Partij Ooststellingwerf------24PRO (2026: GroenLinks-PvdA)-------4Ooststellingwerfs Belang--476754VVD44322323CDA56444323D6611-11111ChristenUnie11111111Democratisch Ooststellingwerf-------1GroenLinks2211223PvdA8785433Lokaal Sociaal Ooststellingwerf------2-Stellingwerf Plus----11--Totaal2121212121212121
Wateren thumb|De Lycklamavaart nabij het Fochteloërveen In de provincie Friesland zijn doorgaans in alle gemeenten op het vasteland sinds 15 maart 2007 de Friese namen van de wateren de officiële namen. De gemeente Ooststellingwerf heeft gekozen voor zo veel mogelijk Stellingwerfse namen. De Nederlandse waternamen zijn afkomstig van de Topografische Dienst van Kadaster Geo-Informatie.
Kanalen en sloten In de gemeente Ooststellingwerf bevinden zich de volgende kanalen, sloten en diverse watergangen: Nederlandse naamOfficiële naamAppelschastervaartAppelschester VaortBokslootBokslootBoven TjongerKuunderBruggewijkBroggewiekDerde KruiswijkDadde KruuswiekDerde WijkDadde WiekEerste KruiswijkEerste KruuswiekEerste OpwijkEerste OpwiekEerste WijkEerste WiekElfde WijkElfde WiekFochtelervaartFochteler VaortGaere ZwetteDe ZwetteGrootdiepGrootdiepHaulerdiepHauler DiepHaulervaartDe WiekHaulerwijkstervaartHaulerwiekster VaortKleindiepKleindiepNederlandse naamOfficiële naamKnipslootwijkKnipslootKromme ElleboogvaartKromme ElleboogvaartKuinder of TjongerDe Tsjonger of De KuunderLindeDe LendeLycklamavaartLycklemevaortMakkingaastervaartDe WiekNegende WijkNegende WiekNieuwe VaartNi’je VaortOpsterlandse CompagnonsvaartOpsterlânske KompanjonsfeartOude WijkOolde WiekPrinsenwijkPreenzewiekSecretariswijkSiktaoriswiekTilgrupDe TillegröppeTjobbekampsterwaterlossingSjammekaampster WaeterlossingVijfde WijkViefde OpwiekVierde OpwijkVierde OpwiekZevende WijkZeuvende Wiek
Meren en poelen thumb|Diakonieveen. Natuurgebied van It Fryske Gea. thumb|Catspoele. Natuurgebied van It Fryske Gea. In de gemeente Ooststellingwerf bevinden zich de volgende meren en poelen:
Nederlandse naamOfficiële naamApenpoelAepemeerBlauwe Stientjes(Blauwe) StientiespoeleCanadameerKannedemeerCatspoeleCatspoeleDiakonieveenDiakonieveneGrenspoelGreenspoeleHaulerpoelHauler PoeleSchapepoelSchaopedobbeStobbepoelStobbepoele
Natuurgebieden Blauwe Bos Delleburen (Delleboeren) Drents-Friese Wold (Drents-Friese Woold) Fochteloërveen (Fochtelervene) Haulerpolder (Haulerpoolder) Tiesingabosje (Tiesingebossien)
Media in Ooststellingwerf Kranten De Nieuwe Ooststellingwerver (regionale krant uitgegeven op iedere woensdag) De Grijpvogel (lokale krant)
Radio Omroep Odrie (lokale omroep)
Bevolkingsontwikkeling 20032004200520062008201020122014201620192022202326.76026.68326.49126.12526.39926.23525.85825.67225.57125.49825.68725.825
Monumenten In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie: Lijst van rijksmonumenten in Ooststellingwerf Lijst van gemeentelijke monumenten in Ooststellingwerf Lijst van oorlogsmonumenten in Ooststellingwerf
Zie ook Lijst van grietmannen van Ooststellingwerf Lijst van burgemeesters van Ooststellingwerf