Wonseradeel () (de naam was van 1987 tot 2010 officieel (Fries): Wûnseradiel ()) was een gemeente tussen Workum, Harlingen en Bolsward in de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente telde 11.833 inwoners (per 1 januari 2010, bron: CBS) en had een oppervlakte van 320,61 km². Tot de invoering van de Gemeentewet in 1851 was Wonseradeel een grietenij.
Wonseradeel was een echte plattelandsgemeente. Veel mensen werkten in de agrarische sector, die grotendeels uit veeteelt bestond.
In het noorden van Wonseradeel ligt de Waddenzee; aan de westkant het IJsselmeer. De omringende gemeenten waren Harlingen, Franekeradeel, Littenseradeel, Bolsward, Wymbritseradeel, Nijefurd en aan de Afsluitdijk het Noord-Hollandse Wieringen.
In 1987 is de officiële Nederlandse naam van de gemeente gewijzigd in Wûnseradiel. Per 1 januari 2011 is die gemeente gefuseerd met de gemeenten Bolsward, Sneek, Nijefurd en Wymbritseradeel. De naam van de nieuwe gemeente is Súdwest-Fryslân.
Kernen De gemeente Wonseradeel telde 55 officiële kernen. De hoofdplaats was Witmarsum.
Dorpen en gehuchten Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2009: Nederlandse naamFriese naamInwonersMakkumMakkum3527WitmarsumWytmarsum1704ArumArum1078PingjumPenjum602KimswerdKimswert594ParregaParregea497TjerkwerdTsjerkwert466ExmorraEksmoarre454LollumLollum376BurgwerdBurchwert343WonsWûns307SchettensSkettens274FerwoudeFerwâlde233GaastGaast204SchraardSkraard194ZurichSurch179HartwerdHartwert138IdsegahuizumSkuzum112DedgumDedzjum101HichtumHichtum93CornwerdKoarnwert81AllingawierAllingawier80HieslumHieslum79LongerhouwLongerhou57PiaamPiaam49Kornwerderzand *Koarnwertersân23BreezanddijkBreezanddijk4 Bron: Website gemeente Wonseradeel
* Het CBS noemt het gebied westelijk van de spuien in de Afsluitdijk 'Kornwerderzand', terwijl het eigenlijke Kornwerderzand oostelijk van de spuien ligt. De enige huizen westelijk van de spuien staan midden op de Afsluitdijk bij 'Breezanddijk'. Hier wonen vier mensen (afgerond op tientallen is dat 0). De huizen bij Kornwerderzand vallen in de CBS-indeling onder het buitengebied van Zurich.
Overige officiële kernen: Arkum Atzeburen Baarderburen (Baardbuorren) Baburen Breezanddijk (Breesândyk) De Blokken Dijksterburen (Dyksterbuorren) Doniaburen Eemswoude (Iemswâlde of Ymswâlde) Engwier Exmorrazijl (Eksmoarresyl) Gooium Grauwe Kat Harkezijl Hayum Hemert (Himert) Het Vliet It Fliet Idserdaburen (Idzerdabuorren) Jonkershuizen Jousterp Kampen Kooihuizen Koudehuizum Rijtseterp (Rytseterp) Scharneburen Strand Vierhuizen Wonneburen
Voormalige dorpen van Wonseradeel Engwier, werd in 1949 bij Makkum gevoegd Oldeklooster (Wonseradeel), werd in 1949 bij Bolsward gevoegd. Ugoklooster, werd in 1949 bij Bolsward gevoegd. Greonterp, werd in 1984 bij de voormalige gemeente Wymbritseradeel gevoegd.
Buurtschap Naast deze officiële kernen bevinden zich in de gemeente nog de volgende buurtschappen: Sieswerd (Sydswert) Sjungadijk (Sjungadyk)
Geboren
Johannes Rijpstra (1889-1944), burgemeester van Zelhem Loes Geurts (1986), voetbalster
Bevolkingsontwikkeling De inwoneraantallen in de jaren waren: 2008 - 11.914 2007 - 11.897 2006 - 11.891 2005 - 11.881 2004 - 11.939 2003 - 11.931 2002 - 11.971 2000 - 11.804 1974 - 11.729 1964 - 12.324 1954 - 13.635 1880 - 12.863 1848 - 9.270 1796 - 6.989 1714 - 7.483
Aangrenzende gemeenten
Zie ook Lijst van burgemeesters van Wonseradeel Lijst van grietmannen van Wonseradeel
Categorie:Geschiedenis van Súdwest-Fryslân Categorie:Voormalige gemeente in Friesland