thumb|Een kindsoldaat in Mexico, 1914 thumb|Muchachos jugando a soldados (jongens die soldaatje spelen): in zijn serie etsen Los Caprichos bracht Francisco Goya zijn afschuw tot uiting over de corrupte heerschappij van met name de kerk, waar hij niettemin veel voor werkte; Spanje, 1779 Een kindsoldaat is een kind dat dienst doet in een regeringsleger of in een georganiseerde gewapende politieke groep. Het gaat hierbij niet alleen om betrokkenheid bij gevechten, maar ook dienstdoen als kok, drager of boodschapper.
Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind schrijft voor dat kinderen onder de 15 jaar niet ingezet mogen worden bij gewapende conflicten.
De Verenigde Naties hebben in 2000 een optioneel protocol bij het Verdrag inzake de Rechten van het Kind uitgebracht, waarmee een minimale leeftijd van 18 jaar wordt ingesteld voor deelname aan gewapende conflicten. Ook rekrutering is volgens dit protocol pas vanaf 18 jaar mogelijk. Dit nieuwe protocol is door België en Nederland niet geratificeerd.
Achtergrond Oudheid In ieder geval tot de achttiende eeuw was het inzetten van kinderen als soldaten algemeen geaccepteerd. Historicus Frank Decat noemt de Bijbelse figuur David als vroegste beschreven 'jeugdige strijder'.Frank Decat, Vreemde eenden in de strijd. Leuven: Davidsfonds, 2013. Pag. 75-76. Ook Alexander de Grote was vóór zijn achttiende jaar actief in het leger. Over tienersoldaten in de oudheid is weinig bronmateriaal beschikbaar, wat echter ook kan komen doordat men het een normale zaak vond. In het antieke Sparta en Athene moesten militairen volwassen zijn; in het Romeinse leger lag de minimumleeftijd op zestien jaar.Decat, pag. 79.
Middeleeuwen Het is onduidelijk of en hoe vaak schildknapen deelnamen aan gevechten. De ridderslag werd doorgaans rond het 21ste jaar verkregen, maar er zijn ook bekende voorbeelden van jeugdige vechters. Eduard van Woodstock vertoonde zich op zestienjarige leeftijd in de slag bij Crécy (1346) en de toen dertienjarige Filips de Stoute vocht in de Slag bij Poitiers (1356).Decat, pag. 81.
Nieuwe Tijd miniatuur|John Clem, tussen 1860-1865. Uit diverse latere oorlogen stamt bewijs van minderjarige soldaten. Bijvoorbeeld in de Amerikaanse en Franse revoluties werden kinderen grootschalig ingezet als fluitspeler of trommelaar (drummer boy), of als aspirant-marineofficier of kanonniershulp (powder monkey) op schepen. De Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865) was het eerste conflict waarin kindersoldaten zelfgeschreven bronnen hebben achtergelaten. Ze schreven onder meer over hun ontnuchtering toen ze de geheroïseerde oorlog zelf meemaakten.Decat, pag. 85-93. Een van die kindsoldaten was John Clem, die door de media bekendheid kreeg en op dertienjarige leeftijd benoemd wordt tot sergeant in het Noordelijk leger.Decat, pag. 96-98.
Geschat wordt dat het Britse leger tijdens de Eerste Wereldoorlog 25.000 minderjarigen telde. Toen in 1916 de dienstplicht werd ingevoerd, werd hier wat strenger op toegezien, maar de regering en legerleiding zagen desondanks weinig in het voorstel van liberaal parlementariër Arthur B. MarkhamMarkham overleed in augustus 1916 aan een hartaanval. om de boy soldiers terug naar huis te laten gaan. Het militaristische en patriottistische onderwijs in Frankrijk was in dat land een belangrijke factor.Decat, 109-113.
In de Tweede Wereldoorlog werd met name in de laatste oorlogsjaren door nazi-Duitsland gebruikgemaakt van minderjarige soldaten. Tot de 12. SS-Panzer-Division Hitlerjugend behoorden vrijwel alleen zestien- tot achttienjarigen, met volwassen officieren en onderofficieren. Op 6 juni 1944 werd deze divisie voor het eerst ingezet tijdens de strijd in Normandië en ook bij het Ardennenoffensief waren deze soldaten betrokken. Bij hun overgave op 8 mei 1945 waren er van deze divisie minder dan tienduizend van de 20.500 actieve soldaten overgebleven.Anderen waren gesneuveld, gewond of vermist. Ook in het Russische leger vochten relatief veel tieners; meer dan in de overige geallieerde troepen.Decat, 118, 123.
21ste eeuw Wereldwijd zijn (anno 2008) meer dan een half miljoen kinderen onder de achttien jaar ingelijfd in legers in meer dan 85 landen. Driehonderdduizend (300.000) van hen vechten op dit moment daadwerkelijk mee in oorlogen. In 75% van alle conflicten worden kinderen ingezet als soldaat. Sommigen zijn maar zeven jaar oud.Child Soldier Global Report 2008 Coalition to Stop the use of Child Soldiers
Kindsoldaten worden vooral gebruikt door rebellenlegers, maar ook regeringslegers rekruteren en gebruiken minderjarigen als soldaten. Ruim zestig landen op de wereld rekruteren jongeren onder de achttien jaar voor hun strijdkrachten. Ook in Nederland kunnen jongeren vanaf zeventien jaar BBT'er worden: beroepsmilitair voor bepaalde tijd.
De technologische vooruitgang in wapentuig en de enorme verspreiding van kleine wapens hebben bijgedragen tot het toenemend gebruik van kindsoldaten. Er zijn momenteel 500 miljoen kleine wapens in circulatie wereldwijd. Lichte automatische machinegeweren zijn gemakkelijk te gebruiken, ook voor kinderen, en gemakkelijk verkrijgbaar. In sommige Afrikaanse landen zijn geweren te koop voor zes euro.
Kinderen zijn een gemakkelijke prooi voor militaire rekrutering. Ze zijn gemakkelijk te manipuleren en te jong om te weerstaan aan het geweld waarin ze worden meegesleurd, of dat zelfs maar te begrijpen.
Een deel van de 300.000 kindsoldaten heeft zich door de omstandigheden aangesloten bij een leger. Vaak gaat het om weeskinderen, vluchtelingenkinderen of kinderen uit extreem arme of gebroken families. In het leger hebben zij onderdak, bescherming en voedsel, of ten minste een geweer waarmee zij hun voedsel kunnen stelen.
Sommige kinderen hebben zich aangesloten bij een van de strijdende partijen om de dood van een van hun familieleden te wreken. Tienduizenden kinderen worden echter onder dwang gerekruteerd en ontvoerd door gewapende groepen. In Sierra Leone werden naar schatting twintigduizend kinderen ontvoerd door de rebellen van het Revolutionary United Front. In Oeganda zijn meer dan dertigduizend kinderen ontvoerd door het Lord's Resistance Army. In Congo worden kinderen door alle strijdende partijen onder dwang gerekruteerd.
Inzet van kindsoldaten Kindsoldaten worden op alle continenten ingezet. Afrika heeft het grootste aantal kindsoldaten, waarschijnlijk 100.000, die direct in gewapende conflicten ingezet worden. Kindsoldaten worden gebruikt in Burundi, Ivoorkust, Congo, Rwanda, Somalië, Soedan en Oeganda. In landen als Sierra Leone en Liberia worden kindsoldaten sinds enige jaren gere-integreerd in de samenleving."Kindsoldaten - laat kinderzaken ieders zaken zijn" War Child rapport over kindsoldaten in Sierra Leone (pdf) In Azië werken duizenden kinderen in het leger bij conflicten en wapenstilstand; omdat de regeringen geen waarnemers toelaten in de conflictgebieden, is een juiste schatting van de aantallen moeilijk. Birma is uniek in de regio, het is het enige land waar de regering kinderen rekruteert tussen 12 en 18 jaar. Er zijn ook kindsoldaten in Afghanistan, India, Indonesië, Laos en de Filipijnen, waar ze meestal deelnemen aan verzetsgroepen die horen bij clans of religieuze of etnische minderheden. In Sri Lanka maken honderden kinderen deel uit van de leiding van het belangrijkste oppositieleger. Gedwongen rekrutering van minderjarigen is ook in 2005 doorgegaan. In het Midden-Oosten worden kindsoldaten gebruikt in Iran, Irak, en de Palestijnse gebieden. Er zijn kindsoldaten actief in stammenstrijd in Jemen. Ook terreurgroep Islamitische Staat gebruikt kindsoldaten. In Latijns-Amerika zijn circa 14.000 kinderen onder de wapenen bij gewapende politieke groeperingen en paramilitaire eenheden in Colombia."Kindsoldaten - de schaduw van hun bestaan" War Child rapport over kindsoldaten in Colombia (pdf)
Uit een in 2008 verschenen rapport van de Coalition to stop the use of Child Soldiers blijkt dat in de afgelopen jaren kindsoldaten meededen in gevechten in 19 landen.Child soldiers: Global Report 2008 Uit een rapport van de secretaris-generaal van de VN uit 2005 blijkt dat er toen door 42 conflictpartijen in 11 landen kindsoldaten werden ingezet.Children and armed conflict (A/59/695-S/22005/72)
Reden voor inzet Kinderen zijn de bruikbaarste soldaten. Ze zijn klein en kunnen relatief onzichtbaar door het struikgewas lopen. Ze zijn snel, behendig, gemakkelijk manipuleerbaar en zeer gehoorzaam. Doordat ze geen benul hebben van de dood, zijn ze dapper en onversaagd. Ze zijn vooral goedkoop: ze hoeven geen soldij en hebben minder voedsel nodig dan volwassen soldaten.
Zowel jongens als meisjes worden gebruikt als kindsoldaten. In landen als El Salvador, Ethiopië en Oeganda bestaat een derde van de kindsoldaten uit meisjes. Naast soldaten worden ze ook gebruikt als seksslavinnen voor de commandanten in landen als Angola, Sierra Leone en Oeganda.
Kindsoldaten voeren allerlei opdrachten uit in het leger. Ze doen dienst als boodschappers, spionnen, kampbewakers of koks. Ze worden gebruikt als dragers van wapens, munitie en proviand. Velen ook worden ingezet in de strijd, waarbij ze als voorhoede of mijnenvegers kunnen worden uitgestuurd. Sommige kinderen worden gebruikt voor zelfmoordmissies.
Door hun onvolwassenheid, onbesuisdheid en gebrek aan ervaring worden kindsoldaten gemakkelijker gewond en gedood op het strijdveld dan volwassen soldaten. Velen zijn ledematen kwijt en voor het leven gehandicapt.
Slachtoffers en daders tegelijk Soms worden kinderen gedwongen wreedheden uit te voeren tegenover hun eigen familie, buren of dorpsgenoten. Dit soort praktijken is bedoeld om de band met de achterban te doorbreken en hen voorgoed te binden aan het leger. De kinderen zijn ervan overtuigd dat ze nooit meer terug kunnen naar huis.
Kindsoldaten ontvoerd door rebellengroepen in Sierra Leone, Liberia, Congo en Oeganda waren getuige van, en moesten deelnemen aan, extreme wreedheden tegen de burgerbevolking, waaronder onthoofdingen, amputaties, verkrachtingen en het levend verbranden van mensen. In Liberia en Sierra Leone kregen kinderen drugs om hun angst en aarzeling te overwinnen.
Veel kinderen kunnen niet meer weg uit het leger. Als zij deserteren of ontsnappen, wordt wraak genomen op hun families. Soms wordt het hele dorp uitgemoord, als straf of om te voorkomen dat vitale informatie wordt doorgespeeld aan de vijand.
Gevolgen thumb|left|Kindsoldaat van Sudan People's Liberation Army in Malual, Northern Bahr el Ghazal. De overlevingskansen van een kindsoldaat zijn zeer klein. Men schat het aantal gesneuvelde kindsoldaten in de laatste tien jaar op 2 miljoen. Leven bij een gewapende groep heeft drastische gevolgen voor de toekomst van kinderen. Ze groeien op in een gewelddadige omgeving met andere en mensonterende normen en gebruiken. Ze raken hun familie en vrienden kwijt en missen onderwijs.
Als de kinderen de oorlog al overleven, zijn de lichamelijke gevolgen vaak zeer groot. Ze moeten zware lasten dragen, waardoor vervormingen en vergroeiingen kunnen ontstaan aan de onvolgroeide schouders en rug. Ook infecties van de luchtwegen en de huid en seksueel overdraagbare ziektes zoals aids komen veel voor. Oor- en oogbeschadigingen en lichamelijke verminkingen door kogels en mijnen zijn schering en inslag. Veel kinderen hebben tijdens hun dienstperiode erg weinig en slecht voedsel gekregen waardoor ze ernstig ondervoed zijn.